Skip to main content

Keep the news in the Wayback Machine. Sign Fight for the Future's letter.

Full text of "The Macdonald collection of Gaelic poetry"

See other formats


HANDBOfND 
AT  THE 


i;vupp«rT\-  nc 


THE  MACDONALD  COLLECTION 

0» 

GAELIC  POETRY 


THE  MACDONALD  COLLECTION 


OF 


GAELIC    POETRY 


The  Eev.    A.    MACDONALD 

MINISTBR  OP  KILLBARNAN 

JOINT   AUTHOR    OF    "THE    CLAN   DONALD,"    ETC,    BTC. 

Rev.  a.  macdonald 

MINISTER  OP  KILTARLITY 
JOINT  AUTHOR  OF   "THK   CLAN  DONALD,"   ITC,   VK. 


ìnbtxruis 

THE  NORTHBRN  COUNTIBS  NEWSPAPER  AND  PRINTING  AND  PUBLISHING 
COMPANT,  LIMITED 

1911 


0.3^ 


PREFACE. 


The  Editors,  who  have  been  engaged  in  the 
preparation  of  this  volume  now  for  some  time, 
desire  to  express  their  regret  at  the  unavoidable 
delay  in  its  publication.  The  poems  came  into  their 
possession  from  various  sources,  which  have  been  fuUy 
detailed  in  the  Introduction  and  Table  of  Contents. 
The  volume  consists  almost  entirely  of  poems  which 
have  not  hitherto  been  published.  In  a  few  cases, 
the  Editors  consider  themselves  justified  in  including 
variants,  as  well  as  more  complete  versions,  of 
poems  that  have  already  appeared  in  print.  In 
making  this  contribution  to  the  native  literature, 
the  Editors,  to  whom  it  cost  considerable  labour, 
would  fain  hope  that  their  efforts  will  be  appreciated 
by  all  lovers  of  the  GaeHc  tongue.  The  Editors 
desire  further  to  gratefuUy  acknowledge  the  assist- 
ance  rendered  in  the  preparation  of  the  volume  by, 
among  others,  Miss  Fanny  Tolmie,  Edinburgh,  and 
Miss  Christina  Macdonald,  Kiltarlity  Manse ;  Dr 
Morrison,  Kinloid,  Larkhall ;  Mr  and  Mrs  James 
Macdonald,  Moss  Cottage,  Benbecula ;  Mr  Farquhar 
Maclennan  and  his  daughter,  Nurse  Marion  Mac- 
lennan,  Balivanich,  Benbecula. 

March,  1911. 


CONTENTS 


Prbface  . 

llst  op  subscribbrs 

Itroduction     . 


PAbE 
V. 

Ixxiii. 
Ixxvii. 


SioL   Cholla  ........ 

This  panegyric  on  the  rac©  of  Colla  Uais,  from 
whom  the  Family  of  the  Isles  is  descended,  is  from 
'.  a  manuscript  in  the  possession  of  Clanranald,  and 
is  in  the  handwriting  of  Cathal  MacVurich,  who 
flourished  in  the  latter  half  of  the  16th  and  in  the 
first  half  of  the  17th  century.  The  name  of  the 
author  is  not  given,  but  it  was  probably  composed 
by  one  of  the  MacVurìchs  early  in  the  period  of  th« 
Lordship  of  the  Islee,  when  the  MacVurichi  wer© 
bards  and  senachies  to  the  Island  Lords. 


Rannan  Molaidh  do  Chlann  Domhnuill 

These  lines  were  composed  by  O'Henna,  an  Irish 
bard,  in  the  time  of  John  Macdonald  of  Isla,  Earl 
of  Rose  and  Lord  of  the  Isles  from  1449  to  1498. 
They  are  from  the  Black  Book  of  Clanranald,  and 
are  entitled,  "  O  hena  do  rine  so  deoin  a  hile." 


•?c 


.^xoV 


III. 

Moladh  Chlann  Domhnuill         .....         7 

This  panegyric  on  the  Macdonalds  is  from  an 
ancient  manuscript  written  in  the  Irish  character.    ::^\>*.  V^.  VXV 
The  name  of  the  author  is  not  given.     It  dates  back      ( c^  ^  t,^^  ^^ 
to  an  early  period  in  the  history  of  the  Lordship  of 
the  Isles. 


Vni.  CONTENTS. 

It  is  a  fine  poem,  much  above  the  general  level 
of  Buch  eulogiee  in  chasteness  of  conception  and 
▼ividness  of  style. 

IV. 
A  Cbrsao  Ghuanach 


ThÌB  poem  takes  ite  name  from  a  rocky  eminence 
in  Lochaber.  It  is  commonly  styled  "  A  Chomh- 
achag  " — "  The  Owl  " — originally  a  denizen  of  that 
rock,  and  latterly  domesticated  with  the  author, 
Domhnull  Mac  Fhionnlaidh  nan  Dàn.  There  are 
many  versions  of  the  poem.  The  version  given  here 
has  been  collated  from  several  manuscripts,  one  of 
which  is  dated  in  the  year  1725.  The  author, 
Donald  Macdonald,  was  a  famous  hunter,  of  the 
Macdonalds  of  Glencoe,  and  flourished  in  the  early 
part  of  the  16th  century. 


Cead  do  'n  t-Seilo 17 

This  poem,  as  a  whole,  ìs  now  printed  for  th« 
first  time.  It  is  of  the  same  measure  as  the  previoua 
poem,  to  which  it  bears  a  strong  resemblanoe,  and  ia 
by  the  same  author. 

VI. 

Mabbhrann  do  dh'  Ailein,  Triath  Chlann  Kaohmuill, 

Aous  DO  Raonull,  a  mhac 20 

This  elegy  was  composed  by  MacVurich,  the 
Bard  of  Clanranald,  on  the  deaths  of  two  chiefs  of 
the  family — the  famous.Allan  Mac  Rory,  who  died 
in  1505,  and  Ranald,  his  son,  who  died  in  1509. 
It  is  from  the  Book  of  Clanranald,  and  is  written 
in  the  Irish  character  and  orthography.  A  trans- 
literation  is  here  given. 

vn. 

Ubnuiob  Mara  Chlann  Raohnuill      ....       25 

'*''**^*^>  This  fine  old  hymn — the  prayer  of  the  Clan- 

•*  '^,  V^^'l .       ranald  when  going  to  eea — begins  with  an  invocation 


CONTENTS.  IX. 

PAC! 

of  the  Virgin  and  Christ,  that  they  would  spread 
over  those  at  sea,  from  white  dawn  to  golden  eve 
and  through  the  dark,  dismal  night  their  blessed 
covering,  with  the  guidance  and  glory  of  the  nine 
Summer  rays,  till  they  reach  Moidart  and  the  good 
son  of  Mac  Allan. 

VIII. 

Marbhrann    do     Shib    Domhnull,     Triath    Chlanm 

Raghnuill       ........       26 

This  elegy,  which  is  from  an  old  manuscript,  was 
oomposed  on  the  death,  in  1618,  of  Sir  Donald 
Macdonald  of  Clanranald  by  his  wife,  Mary, 
daughter  of  Angus  Macdonald  of  Dunnyveg  and  the 
Glens.  It  is  a  fine  elegy,  abounding  in  tenderness 
and  poetic  feeling.  It  throws  light  on  the  cause, 
though  not  the  manner,  of  Sir  Donald's  death.  The 
Macdonalds  of  Knoydart  appear,  from  the  allusion 
to  them,  to  have  been  directly  or  indirectly  to  blame. 
It  is  worthy  of  notice  that  whisky  was  in  use  at 
that  time. 

IX. 

Oran  Gaoil  do  Nighean  MhicDhomhnuill  Chinntire      30 

This  love-song  was  composed  by  Maclean  of 
Duart  to  a  daughter  of  Macdonald,  evidently  of 
Dunnyveg.  It  is  one  of  the  few  surviving  love- 
songs  of  the  16th  century,  composed  before  the  more 
modern  type  of  love-song,  with  its  tendency  towards 
stereotyped  phrases,  came  into  being.  Mary, 
daughter  of  Alastair  Mac  lain  Chathanaich  of 
Dunnyveg,  married  Hector  Mor  Maclean  of  Duart, 
and  it  was  no  doubt  in  her  praise  the  chief  composed 
this  beautiful  song. 

X. 

Oram  do  Mhao  Iain  'io  Sheumais  .31 

This  is  a  fragment  of  a  song  composed  by  Nic 
Coiseam,    his   foster-mother,    in   praise   of   Donald 


CONTENTS. 

Macdonald,  patronymically  known  as  Mac  lain  'ic 
Sheumais,  who  defeated  thr  Macleods  in  an  engage- 
ment  a'o  Carinish,  in  North  Uist,  in  1601.  Nic 
Coiseam,  who  lived  at  Eriska  with  her  foster-son, 
arrived  at  Carinish  on  the  morning  after  the  fight. 
On  arriving  at  the  Benbecula  side  of  the  ford,  she 
gave  a  loud  peculiar  cry,  and  Macdonald  hearing  it 
sent  a  boat  and  crew  to  bring  her  across.  It  was 
on  her  arrival  at  Carinish  that  she  sang  this  song. 
There  is  a  traditioi.,  persistently  adhered  to  in 
North  Uist,  that  she  sang  this  song  to  soothe  her 
hero,  who  had  been  wounded  in  the  fight,  but  that 
having  failed  in  her  object,  she  sent  for  the  women 
of  the  district  to  sing  an  Oran  Luaidh,  while  Nic 
Coiseam  herself  performed  the  part  of  a  surgeon  in 
extracting  the  arrow  from  Macdonald's  foot.  The 
60ng  sung  on  the  occasion  was  her  own  "  Oran 
Mhic  lain  'ic  Sheumais,"  one  of  the  best  of  waulk- 
ing  songs,  where  the  exploits  of  her  hero  are  duly 
recounted,  published  in  the  Oranaiche  from  a 
manuscript  of  the  late  Rev.  J.  N.  Macdonald, 
minister  of  Harris.  Nic  Coiseam  not  only  nursed 
Donald  as  a  child,  his  mother  having  died  when  he 
was  young,  but  she  brought  him  up,  had  the  most 
unbounded  affection  for  him,  and  ever  afterwards 
lived  with  him.  Like  Fingal's  foster-mother,  she 
was  a  masculine,  able-bodied,  handsome  woman. 
She  had  strong  passions,  deep  prejudioes,  keen  feel- 
ings,  and  genius  of  a  high  order.  Macdonald  fought 
the  Macleods  in  many  a  field.  At  Carinish,  with  12 
followers,  he  defeated  60  Macleods  led  by  Donald 
Glass  of  Drynoch.  Nic  Coiseam  refers  to  the  Mac- 
leods  as  "  Siol  a  Chapuill,"  a  distinction  more  than 
once  met  with.  They  were  the  race  of  the  "  horse," 
as  the  Clan  Chattan  were  of  the  "  cat,"  and  the 
Macdonalds  of  the  "  dog,"  possibly  a  survival  of 
Totemism.  The  hero  of  Carinish,  ancestor  of  Allan 
Macdonald  of  Kingsburgh,  husband  of  the  illustri- 
ous  Flora,  lived  at  Eriska,  in  South  Uist ;  Carinish, 
in  North  Uist;  and  Cuidrach,  in  Skye.  He  died  in 
the  house  of  hie  son-in-l»w,  Macleod  of  Oaesto,  in 
1650. 


CONTENTS.  XI. 

PAGE 

XI 

CO-BKAG,   NO  lORRAM  MhOR  MhIC   IaIN    'iC   ShEUMUIS  32 

Thr's  fragment  by  Macdonald,  who  apparently 
cultivated  the  Muses  with  some  success,  refers  to  the 
quarrcl  with  the  Macleods.  Loch-na-bleide  is  Dun- 
vegan  Loch,  and  Mairi  Bheag  is  his  own  daughter, 
married  to  Macleod  of  Gaesto.  There  were  three 
kinds  of  boat-songs,  lorram  mhòr,  Creagag,  and 
lomarhhaigh.  The  lorram  mhòr  had  no  repetition 
of  the  chorus,  and  the  air  was  somewhat  slow.  It 
was  sung  in  large  boats,  after  the  land  was  left 
behind,  and  the  rowers  with  a  long  and  steady  pull 
stretched  themselves  to  the  oars.  Creagag  is  a 
quick,  spirited  song,  adapted  to  a  small  boat  among 
rocks  (whence  the  name)  and  islands,  where  the  oars 
require  to  be  plied  swiftly  and  lightly.  The  lomar- 
hhaigh  is  sung  by  two  rowers,  verse  about,  and  is 
properly  sung  extempore,  each  composing  his  verse, 
praising,  or  scolding,  or  arguing,  as  they  proceed, 
and  is  intended  to  produce  excitement  in  the  rowers, 
lessen  their  toil,  and  provide  a  stimulus  for  their 
energies. 

XII. 

Creagag,  no  Iorram  Bheao  Mhic  Iain  'ic  Sheumuis    .       33 

This  8ong  by  Macdonald  contains  reminiscences 
of  the  battle  of  Culeen,  another  engagement  in 
which  he  fought  the  Macleods  successfully — 

"  Bu  mhaith  Sliochd  Dhomhnuill  Ghruamaich 
A  dol  suas  Blàr  a  Chuilthionn." 

He  remembers  also  the  creach  of  Dunvegan  in  the 
days  of  tis  youth,  when  doughty  deeds  were  done  by 
Donald  Gorm  and  his  brother  Archibald  at  the  very 
threshold  of  the  enemy.  The  fight  at  Culeen  took 
place  about  1610. 

XIII. 
Oran  Bbathan 34 

This  quern  song  is  by  the  same  author.  In  his 
old  age  he  lived  in  the  house  of  a  daughter  who  was 


Xll.  CONTENTS. 

PAOt 

married  tx)  Macleod  of  Gaesto,  and  evidently  felt 
very  lonely.  One  day  he  entered  a  back  wing, 
attached  to  the  house,  called  the  "  Cùl-tigh,"  or  "  Cul- 
aisde,"  where  two  women  were  grinding  with  the 
quern,  but  without  the  usual  song  accompaniment. 
The  women  made  the  excuse  that  they  knew  no 
euitable  song.  Macdonald  then  took  up  his  grand- 
eon,  a  young  child,  in  his  arms,  told  the  women  to 
raise  the  chorus  and  that  he  would  give  them  a  song. 
Tbe  Bong  is  in  the  form  partly  of  a  lullaby  and 
partly  of  a  soliloquy.  He  bewails  his  own  solitude 
and  somewhat  dingy  eurroundinge,  ae  compared 
with  his  more  prosperous  days.  He  has  given  his 
Bon-in-Iaw  three  good  defenders — a  coat  of  mail,  a 
helmet,  and  aeword — in  addition  to  a  good  wife. 

XIV. 

Okan  do  dh'  Dhouhnull  Gorm  Oo  Shleibhte  36 

This  Bong,  in  praise  of  Sir  Donald  Macdonald  of 
Sleat,  was  composed  by  his  foster-mother,  or  nurse. 
It  is  a  poem  in  every  way  remarkable,  powerful, 
vivid  and  picturesque  in  style,  original  in  thought 
and  expression,  and  coutaining  several  passages  full 
of  interest  in  the  light  they  throw  upon  the  social 
life  of  the  chiefs  of  that  day.  The  name  of  the 
authoress  is  uuknown.  It  was  composed  about  1610. 
This  version  was  obtained  from  Miss  Fanny  Tolmie, 
Edinburgh,  who  took  it  down  in  Skye. 

XV. 

Oran  do  dh'  Alastair  Mac  Colla        ....       40 

ThÌB  Bong  was  compoeed  in  praise  of  Major- 
General  Sir  Alexander  Macdonald,  son  of  Colla 
Ciotach  of  Colonsay,  Montrose's  famous  lieutenant, 
and  one  of  the  great  warriors  of  the  race.  It  is  in 
the  meaeure  of  a  waulking  song.  The  version 
cannot  be  regarded  as  complete,  and  thero  are  con- 
eequent  obscuritiee  often  indeed  characteristic  of 
this  epecies  of  lyric.  In  the  5th  verse  there  is 
evidently  a  hiatus  causing  a  sudden  transition  from 


CONTENTS.  Xlll. 

PAOE 

the  death  of  Auchinbreck,  whom  Alastair  slew  at 
Inverlochy,  to  sorrow  for  the  death  of  the  Mac- 
donald  hero  himself  which  would  be  shown  by  his 
friends,  the  Macneills  of  Barra  and  others,  not  likely 
to  shed  tears  because  a  Campbell  had  been  slain. 
Sir  Alexander  was  killed  at  Cnocnanos,  in  Ireland, 
13th  November,  1647,  and  the  poem  was  composed 
no  doubt  shortly  after  that  date.  Glasgow  is 
referred  to  as  "  Glascho  bheag  " — little  Glasgow. 
This  version  was  obtained  by  collating  two  previous 
onee,  the  fuller  one  having  been  taken  down  by  Mis« 
Fanny  Tolmie  in  Barra. 

XVI. 

Marbhrann  do  Mhac  Alastair  na  Luib       ...       43 

This  fine  elegy  was  composed  to  Mac  Alister  of 
Loup,  but  we  are  not  able  to  identify  the  particular 
Laird  of  Loup  who  was  the  subject  of  it,  nor  can  we 
trace  the  author. 

XVII. 

Failte  Raonuill,  Marcus  Unndruim     .     .  .46 

ThÌ3  is  a  Welcome  to  Ranald  Macdonald,  first 
Marquis  and  second  Earl  of  Antrim,  on  his  coming 
to  Scotland  in  the  cause  of  King  Charles  I.  in  1644. 
It  contains  a  eulogy  on  the  Antrim  family  descended 
from  Sorley  Buy  Maodonald,  son  of  Alastair  Mac 
lain  Chathanaich  of  Dunnyveg  and  the  Glens,  and 
on  the  Clan  Donald  generally.  Lord  Antrim  was  a 
strenuous  and  enthusiastic  supporter  of  the  Stuart 
cause,  and  did  everything  in  his  power  to  raise  forces 
for  the  Royal  interest,  but  without  avail.  The 
author  of  the  poem  is  unknown. 

XVIII. 
Brighid  Oq  nan  Ciabh 48 

This  pretty  little  song  in  praise  of  Young  Bridget 
of  the  locks  was  composed  by  some  unknown  bard  in 
Ireland  to  a  sister  of  some  Earl  of  Antrim,  as  we 
gather  from  intemal  evidence. 


CONTENTS. 


PAai 


XIX. 
Clann  Douhnuill  an  Cogadb  Rioh  Tkarlach  I.  .49 

This  is  a  eulogy  on  the  Clan  Donald  in  the  Civil 
War  of  Charles  I.,  in  which  their  prowess  as  the 
progeny  of  Constantine  of  the  Hundred  Fighta  is 
duly  raagnifìed.  At  no  time,  even  when  the  glory 
of  the  Clan  was  undimmed  under  the  aegis  of  the 
Island  dynasty,  did  they  distinguish  themselvea  in 
battle  more  than  they  did  under  the  gallant  Mon- 
trose.  They  rallied  wonderfully  to  the  support  of 
the  Stuart  sceptre.  The  song  was  composed  by  a 
lady  who  fell'in  love  with  a  Macdonald  when  the 
Macdonalds  were  on  their  way  to  the  battle  of 
Auldearn.  To  him  she  refers  in  the  following 
verses,  which  were  inadvertently  omitted  from  their 
place  in  the  song  :  — 

Tha  mo  chion  air  an  f  hleasgach 

Dh'  fhàg  mu  fheasgar  an  de  mi. 

Och,  a  Righ,  's  a  Mhic  Muire ! 
Leam  a  b'  aithghearr  a  chèilidh. 

XX. 

Oran  do  Mhorair  Domhnullach  Ghlinnegaradh  .       51 

Angus  Macdonald  of  Glengarry,  to  whom  this 
eulogy  was  composed,  was  raised  to  the  peerage  by 
King  Charles  II.  at  the  Restoration  in  1660  for  his 
strenuous  services  both  to  that  King  and  to  hia 
father,  Charles  I.  John  Lom  Macdouald,  the 
author  of  the  eulogy,  was  himself  elevated  to  the 
dignity  of  Poet-laureate  to  Charles  II.  The  spirited 
poem  was  evidently  composed  by  the  famous  bard 
during  his  sojourn  in  the  Mackenize  country  as  a 
fugitive  from  his  native  district,  which  had  become 
too  hot  for  him  after  the  Keppoch  murder,  as  he 
had  been  breathing  threatenings  and  elaughter 
against  all  who  had  been  involved  in  it.  By  this 
time  the  Mackenzies  posseseed  the  ancient  heritage 
of  the  Macdonalds  of  Glengarry  in  Ross,  but  it  is 
characteristic  of  John  Lom  that  though  Mackenzie's 
guest  he  would  rejoice  to  see  the  territorial  statu$ 
quo  antea,  and  does  not  conceal  his  wish. 


eONTENTS.  XV. 

PAOI 

XXI. 

Bas  Mharcus  Hundaidh 62 

This  elegy  on  the  Marquis  of  Huntly  was  oom- 
posed  by  John  Lom  on  the  death  of  the  Marquis, 
who  was  executed  at  Edinburgh  on  March  22,  1649, 
for  treasonable  practices  committed  against  the 
Oovenanting  Govemment.  Montrose  was  at  the 
time  on  the  Continent,  but  the  bard  entertains  the 
hope — ill-f  ounded  it  proved — that  he  would  signaliie 
his  return  by  a  repetition  of  his  former  successes. 

XXII. 

Oran  do  Choinneach  Oo,  Iarla  Shiphort    ...       66 

This  song,  which  is  evidently  incomplete,  was 
composed  by  John  Lom  during  his  residence  in 
Kintail,  to  which  he  fled  after  the  Keppoch  murder. 
Kenneth,  Earl  of  Seaforth,  to  whom  the  song  wa« 
composed,  held  the  Earldom  from  1678  to  1701. 
This  is  by  no  means  a  song  of  eulogy,  but  rather  of 
biting  sarcasm  at  the  expense  of  the  Earl,  who, 
according  to  the  bard,  was  only  a  better  walker  than 
the  ducks,  a  better  swimmer  than  the  hens — this 
man  with  the  crooked  hanging  mouth. 

XXIII. 

SORAIDH  DO   'N  GhREUMACH S7 

The  Greumach  of  this  farewell  song  by  John 
Lom  was  the  Marquis  of  Montrose.  It  was  composed 
after  the  Marquis's  Highland  campaign,  when  he 
went  into  exile.  The  bard  has  visions  of  his  return, 
and  of  the  coming  back  also  of  Alastair  Mac  Cholla 
with  twice  900  men. 

XXIV. 

Oran  do  dh'  Aonghus  MacDhomhnuill  na  Lxirgb  69 

These  verses  are  addressed  to  Angus  Macdonaid 
of  Largie,  in  Elintyre,  the  9th  head  of  that  house, 
who  flourished  at  the  time  of  the  Civil  War  of 
Charles  I.,  and  fought  in  the  campaign  of  1644-5. 


XVI,  CONTENTS. 

PAOB 

He  was  also  with  Montrose  at  the  burning  of  Inver- 
aray  in  1647,  and  served  in  Ireland  under  Donald 
of  Clanranald.  He  was  forfeited  in  1649,  and  hÌB 
property  was  given  to  Argyle.  In  1661  the  Act 
was  rescinded.  This  is  a  fine  poem,  written  in  the 
Irish  character,  elevated  in  tone,  and  manifesting 
high  literary  taste.  Largie's  beauties  are  set  forth, 
and  the  imminent  sale  of  the  inheritance  of  Clan- 
ranald  Bane  draws  forth  the  bard's  tender  regrets. 
As  a  matter  of  fact,  however,  what  the  poet  f eared 
never  happened,  and  Largie  is  still  in  the  hands  of 
a  worthy  scion  of  Clann  lain  Mhoir.  The  poem  wa» 
written  about  1661. 

XXV. 

Marbbranm  do  Dhomhnull,  Triath  Chlann  Raghnuill      61 

This  elegy  on  Donald  Macdonald,  Chief  of  Clan- 
ranald,  who  died  in  1680,  is  the  composition  of 
MacVurich,  his  own  bard.  The  close  connection  of 
the  MacVurich  bardic  school  with  Ireland  has  given 
the  styleof  their  poetry  a  strong  Hibernian  flavour. 
This  poem  possesses  the  same  character  to  some 
extent,  yet  of  all  the  poems  of  a  similar  origin  it  is 
the  mo3t  spontaneous  and  the  least  stereotyped. 
The  bard,  however,  seems  out  of  it  in  connecting 
the  Clanranald  line  with  the  Earldom  of  Ross.  ThÌB 
Chief  gets  the  credit  of  having  been  a  liberal  patron 
of  the  barJs,  and  a  benevolent  friend  to  the  poor. 

XXVI. 

Marbhrann  do  'n  Mhorair  Dhomhnullach  ...       63 

This  elegy  on  Lord  Macdonald,  Chief  of  Glen- 
garry,  who  died  in  Edinburgh  in  the  year  1680,  was 
composed  by  John  Macdonald  of  Gniilean,  in  Eigg, 
of  the  Morar  family,  who  flourished  in  the  latter 
half  of  the  17th  century,  known  as  lain  Dubh  Mac 
lain  'ic  Ailein,  and  a  bard  of  note  in  his  day.  In 
the  course  of  the  pK)em  the  bard  makee  a  passing 
reference    to    a    uumber   of    historical    events   and 


CONTENTS.  XVÌl. 

PA6E 

personages  with  which  Glengarry  was  connected ; 
but  there  is  special  rancour,  rivalling  John  Lom 
himself,  displayed  at  the  expense  of  the  Campbella. 

XXVII. 

Oran  do  'n  Phiobaire  Mac-a-Ghlasbaich  ...       66 

The  author  of  this  song  was  Archibald  Mac- 
donald  of  Keppoch,  who  died  in  1688,  and  was  a 
poet  of  repute.  The  verses,  though  headed  by  the 
name  of  his  own  piper,  who  was  a  Campbell, 
are  in  reality  an  onslaught  on  the  hereditary  foes  of 
Clan  Donald,  whose  chief ,  referred  to  here  as  "  arch- 
traitor,"  was  executed  in  Edinburgh  in  1685, 
Keppoch  composed  several  poems  of  considerable 
merit,  some  of  which  have  been  published,  such  as 
"  Tearlach  Stiubhart,  Fear  Chailbhinne,"  "  Freag- 
airt  do  dh'  Alastair  Friseil,"  and  "  Kannan 
Breugach," 

XXVIII. 

MuHT  Ghlinne-Cothann        ......       fi7 

The  title  of  this  composition  as-the  Massacre  of 
Glencoe,  by  John  Lom,  is  not  strictly  descriptive  of 
the  poem,  which  says  nothing  of  that  historic  crime. 
If  the  author  got  his  way,  the  Campbells  would  be 
utterly  destroyed,  and  their  possessions  divided 
among  the  leading  Macdonalds — 

"  Is  mise  bhiodh  gu  h-aighearach, 
'Nam  faighinn  mar  a  dh'  iarruinn  ; 
An  ceann  a  thoirt  de  Mhac  Cailein, 
Agus  fail  air  Mac  lain  Riabhaich." 

Pro'uably  the  Glencoe  tragedy  would  have  inspired 
these  thoughts. 

XXIX. 

Oran  le  Gilleasbuig  na  Ceapaich  .  ...       69 

This  song,  or  hymn  of  praise,  was  composed  by 
Archibald  Macdonald  of  Keppoch  on  his  death-bed. 

B 


IVIIJ.  CONTENTS. 

PAOf 

He  dwells  with  frequent  reiteration  on  his  infinnity, 
but  with  a  vein  of  reeignation  running  parallel 
therewith.  The  chief  complaint  was  apparently  in 
his  jaws,  to  which  the  herb,  Cuach  phadruig,  with 
butter,  seems  to  have  been  applied. 

XXX. 

Dioch-Slainte  Mhic  'ic  Raonuill      ....       71 

This  health  song,  or  toast,  of  Coll  Macdonald  of 
Keppoch  was  composed  by  Angus  Macdonald — 
Aonghus  Mac  Alastair  Ruaidh,  of  the  family  of 
Glenco,  a  well-known  bard  in  his  day,  who  flourished 
in  the  latter  half  of  the  17th  century.  Only  a  few 
of  his  compositions  have  been  preserved.  Among 
these  are  his  elegy  on  John  Lom,  and  "  Oran  nam 
finneachan  Gaidhealach."  Coll  of  Keppoch  was  in 
continual  conflict  with  Mackintosh  over  his  patri- 
mony,  and  at  the  beginning  of  his  career  suffered 
imprisonment  on  account  of  his  defiance  of  the 
charter  holder.  As  a  rule,  however,  he  was  more 
than  a  raatch  for  the  Clan  Chattan.  CoU  was 
abroad  when  this  poem  was  composed,  having 
escap  d  after  the  Battle  of  Sheriffmuir  with  Ranald 
of  Clanranald,  first  to  South  Uist,  and  afterwardt 
to  France,  wher^  he  lived  in  exile  for  three  yeara. 

XXXI. 
Latha  Raon-Ruairidh 74 

This  song  on  the  Battle  of  Killiecrankie,  or 
"  Latha  Raon-Kuairidh,"  as  Highlanders  call  it,  is 
by  Angus  Macdonald,  the  author  of  the  foregoing 
80 ng.  Versions  have  appeared  in  other  collections 
of  this  spirited  composition,  but  that  given  here, 
which  is  from  a  contemporary  manuscript,  is  longer 
and  more  complete  than  any  of  them,  and  is  a 
graphic  description  of  the  fight  and  those  engaged 
in  it  on  both  sides.  The  bard  himself  must  have 
taken  part  in  the  battle.  Beginning  with  a  eulogy 
and  lament  for  Claverhouse,  he  goes  on  to  detail 
many  features  of  the  bloody  field,  the  lose  sustAÌned 


CONTENTS.  XÌI. 

PAGE 

by  Sir  Donald  of  Sleat,  the  youth  of  Allan  of  Clan- 
ranald,  the  death  of  Donald  Gorm,  Glengarry's 
heir,  and  the  Tutor  of  Largie.  The  poem  containa 
much  contemporary  history,  and  reflects  the  average 
Highland  mind  as  to  the  events  of  the  day. 

XXXII. 

Laoidh  a  rinn  Silib  Niohean  Mhic  Raonuill  82 

Julia  Macdonald,  the  authoress  of  this  hymn, 
was  a  daughter  of  Archibald  Macdonald  of  Keppoch, 
and  was  bom  in  1660.  She  composed  several  poems 
of  great  merit,  the  best  of  which  are  perhaps  her 
elegies  on  the  deaths  of  her  husband  and  Alastair 
Dubh  of  Glengarry.  In  this  hymn  she  laments  th« 
deaths  of  both  her  husband  and  daughter.  She  was 
an  ardent  Jacobite,  and  denounced  the  HanoverianB 
in  the  strongest  invective.  She  married  Alexander 
Gordon  of  Wardhouse,  by  whom  ehe  had  ìseue,  and 
died  in  1729. 

XXXIII. 

Laoidh  Daingneachaidh  '        .  .84 

The  author  of  this  Hyran  of  Confìrmation  was 
Domhnull  Bàn  a  Bhòcain,  in  Lochaber,  the  author 
also  of  the  hymn,  "  Dùisg  a  dhuin'  as  do  chadal." 
It  is  a  good  specimen  of  religioais  poetry,  manifeflt- 
ing  higb  religious  principle. 

XXXIV. 

Oram  do  dh'  Alastair  Dubh  Ghlinnegaradh  86 

The  author  of  this  elegy  on  the  Chief  of  Glen- 
garry  is  unknown.  Alastair  Dubh,  who  fought 
both  at  Killiecrankie  and  Sheriffmuir,  was  one  of 
the  most  towering  men  of  his  race,  and  one  who 
played  a  conspicuous  part  in  the  history  of  his  time. 
He  died  in  1721,  amid  the  universal  regret  of  the 
bards,  who  sang  his  praises  in  many  eulogistic 
strains,  and  was  buried  at  Killianan,  the  last 
reeting  plaoe  of  his  fathers. 


XX.  CONTENTS. 

PAOfc 

XXXV. 

CuMHA  DO  dh'  Aonghus  Oo  Ghlinnkgaradb  89 

The  author  of  thÌB  lament  was  Angus  Mac- 
donald,  known  as  Aonghus  Mac  Ailein,  probably 
oif  the  Glengarry  branch  of  the  clan.  Angus,  to 
whom  this  elegy  was  composed,  was  the  second  son 
of  John  of  Glengarry.  lle  was  "  out  "  in  the  '45 
in  command  of  the  Glengarry  Regiment,  and  wa« 
accidentally  shot  two  days  after  the  Battle  of  Fal- 
kirk,  where  he  distinguished  himself  by  his  bravery, 
January  22,  1746.  His  son,  Duncan,  afterwardi 
succeeded  to  Glengarry. 

XXXVI. 

Obah  do  dh'  Alastaib  Ruadh  Ghlinnegaradh  92 

The  name  of  the  author  of  this  song  is  not  given 
in  the  manuscript,  which  is  contemporary.  The 
Bubject  of  the  eulogy  was  Alastair  Ruadh,  notorious 
ae  Mr  Andrew  Lang's  "  Pickle."  He  receives  hit 
due  mead  of  praise  in  these  verses.  He  succeeded 
his  father  in  Glengarry  in  1754,  and  died  unmarried 
in  1761. 

XXXVII. 

Obam  do  dh'  Alastair  Ruadh  Ghlinnkgaradh  93 

The  name  of  the  author  of  this  health-song  to 
Glengarry  is  not  given  in  the  manuscript. 

XXXVIII. 

Oran  do  dh'  Alastair  Ruadh  Ghlinnegaradh  96 

The  author  of  this  elegy  <m  Glengarry  was  Angua 
Macdonald,  who  composed  the  lament  for  Alastair 
Ruadh's  brother,  Angus  Og.  The  bard  lamenta 
the  death  of  both  Alexander  and  his  younger 
brother  Angus,  while  Duncan,  son  of  Angus,  a  child 
of  tender  years,  is  left  to  represent  the  family 
interests. 


CONTENTS.  XXI. 

PA6B 

XXXIX. 

Oran  do  dh'  Alastair  Ruadh  Ghlinnegaradh     .  97 

This  eulogy  on  Glengarry  is  by  John  Macdonald, 
6th  of  Ardnabie,  a  Gaelic  bard  of  note  in  his  day, 
as  were  several  other  members  of  his  family.  He 
was  a  captain  in  the  Glengarry  Regiment  in  the  '45 
campaign. 

XL. 
Oran  Gaoil 99 

This  is  a  love-song  which  tradition  says  was  com- 
posed  to  her  lover,  who  sailed  the  seas,  by  a  lady  of 
the  f  amily  of  Sleat. 

XLI. 

Marbhrann      do      Shir      Seumus      MacDhomhn€ill 

Shleibhte        ........     101 

The  author  of  this  elegy  is  unknown.  It  is  to 
Sir  James  Macdonald,  8th  Baronet  of  Sleat,  styled 
the  "  Scottish  Marcellus,"  who  died  in  Rome  in 
1766,  and  was  buried  there. 

XLII. 

Marbhrann  Uisdean  a  Bhaileshear    ....     103 

Hugh  Macdonald  of  Baleshare,  in  North  Uist, 
to  whom  John  MacCodrum  composed  this  elegy,  was 
a  grandson  of  Sir  James  Mor  Macdonald  of  Sleat. 
He  was  an  outstanding  personage  in  his  day  in  the 
Western  Isles,  and  played  an  important  part  during 
the  troubles  of  the  '45.  Though  obliged  openly  to 
range  himself  on  the  Hanoverian  side,  he  secretly 
espoused  the  cause  of  the  Prince,  and  was  one  of  the 
principal  instruments  in  effecting  his  escape  from 
the  Long  Island.  While  the  Rebellion  was  in  pro- 
gress  he  was  in  command  of  a  company  of  Militia 
at  Kyleakin.  From  the  time  the  Prince  landed  in 
Uist  after  the  defeat  at  Culloden,  Hugh  acted  as 
Lady  Margaret  Macdonald's  agent  in  carrying 
newspapers,  clothes,  and  other  necessaries  for  his 


Xlii.  CONTENTS. 

PAGE 

use  to  his  hiding  placet..  On  June  lOth,  1746,  he, 
with  Boisdale  and  others,  visited  the  Prince  at 
Corrodale,  where  they  spent  three  days  and  three 
nights,  during  which  the  wine  of  the  oountry  circu- 
lated  freely.  Hugh  Macdonald  of  Baleshare,  whose 
character  is  depicted  in  this  beautiful  elegy  iu  the 
brightest  hues,  died  in  1769. 

XLIII. 
Oran  na  Bainnse  .......     106 

This  song  waa  composed  by  the  bard  at  a  wedding 
which  he  attended  when  he  lived  in  South  TJist. 
The  author,  Archibald  Macdonald,  known  as  "  Gille 
no  Ciotaig,"  was  born  at  Arivicuish,  Claddach 
Kirkibost,  North  Uist,  about  1750,  and  was  brought 
up  there.  He  was  patronyniically  known  as  Gilleas- 
buig  Mac  lain  'ic  Aonghuis  'ic  Alastair,  'ic 
Ghilleasbuig,  'ic  Dhomhnuill,  'ic  lain,  'ic  Uisdean. 
He  received  a  good  education  for  the  time,  and 
became  clerk  to  Alexander  Macdonald,  factor  for 
Clanranald  in  South  Uist.  He  composed  many 
eongs,  and  excelled  as  a  comic  poet.  Nine  of  his 
eongs  are  given  in  "  The  Uist  Collection,"  besides 
the  two  given  here.  We  fear  his  other  compositions 
are  now  lost.  He  died  unmarried,  a  comparatively 
young  man,  in  the  end  of  the  18th  century. 

XLIV. 

Co  SO  BREABADH   NA  MNATHA  ?  .  .108 

This  song  was  composed  under  the  following 
circumstanoes  :  — Gille-na-Ciotaig  left  Benmore  at 
Usinish  to  stay  a  night  with  the  Fuamhair  at  Beul- 
nahuamha,  and  when  he  arrived  he  found  the  people 
of  the  house  fìghting.  On  this  account  he  had  to 
take  shelter  elsewhere,  but  when  he  returned  next 
morning  the  fight  was  still  going  on.  He  then 
began  the  song.  Gille-na-Ciotaig  had  great  com- 
mand  of  the  vocabulary  known  as  "  Billingsgate." 
His  "  Oran  an  Fhuamhair  "  is  a  scurrilous  though 
clever  oomposition.     Some  of  his  versee  on  "  Bodach 


CONTENTS.  XXUl. 

PAGE 

Bhearnasdail  a  Unisli  "  could  not  be  printed.  The 
Fuamhair,  Aonghus  Mac  Challuim,  lived  at  Ben- 
more,  and  was  a  "  Leannan  Baird  "  of  great  attrac- 
tion.  His  surname  was  Smith,  and  his  son,  John, 
who  was  also  known  a&  Am  Fuamhair,  was  a  weak 
creature  without  any  fixed  residence,  and  a  souroe 
of  great  amusement  to  young  and  old  as  he 
wandered  through  the  parish  of  South  Uist. 

XLV. 
Oran  Fir  HEiaoiR        .......     109 

This  song  is  in  praise  of  Archibald  Maclean  of 
Heisker,  in  North  Uist.  His  powers  as  a  steersman 
and  the  seaworthy  qualities  of  his  galley  are  power- 
fully  depicted.  Archibald  was  a  son  of  lain  Mac- 
Ghilleasbuig  Oig  of  Heisker,  of  the  family  of 
Boreray.  He  was  at  this  time  tacksman  of  Heisker 
and  Steelbow  tenant  of  Peinmore,  now  part  of 
Balranald.  He  emigrated  to  Canada,  and  died  at 
Ontario  in  the  early  part  of  last  century. 

Rachel  Macdonald,  the  authoress,  known  as 
Raonaid  Nighean  'ic  Neill,  was  a  daughter  of  Neil 
Macdonald,  Grenitote,  North  Uist,  where  she  was 
born  about  1750.  She  died  at  Lineclate,  Benbecula, 
about  1820,  and  was  buried  at  Nunton.  Only  a  few 
of  her  songs  have  been  preserved.  From  the  speci- 
mens  given  in  this  collection,  and  a  hymn  published 
in  Donald  Macleod's  Collection  in  1811,  it  will  be 
eeen  that  she  breathes  the  true  spirit  of  poetry. 
"  Oran  Fir  Heisgir  "  was  composed  by  her  while 
storm-stayed  in  Skye,  where  she  was  visiting  her 
friends.  Archibald  Maclean  of  Heisker  coming  in 
his  "  Pearg  "  gave  her  a  passage  across  th©  Minch 
to  her  native  Uist. 

XLVI. 

Oran  leis  an  Raonaid  cheudna    .  .112 

This  song  was  also  composed  by  Rachel  when  on 
a  visit  to  her  friends  in  Skye. 


XXÌV.  OONTENTS. 

PAQK 

XLVII. 

Oran  Molaidh  oo  Ghilleasbuig  Og  Heisgir  .114 

This  eulogy  on  Archibald  Maclean  of  Heisker 
wae  composed  by  Anne  Macdonald,  his  foster-sister, 
Nighean  Domhnuill  Oig,  housekeei>er  at  Balranald. 
Archibald  was  engaged  to  be  married  to  Susan  Mac- 
donald,  Vallay,  but  he  left  her.  Her  brother, 
Major  Alexander  Macdonald,  who  was  factor  of 
North  Uist,  became  somewhat  oppressive  to  the  gay 
Lothario,  and  he  left  the  country.  These  facts  are 
reflected  in  several  passages  of  the  song. 

XLVIII. 

Taladh  Alastaib  Oig  Bhalaidh  .116 

The  author  of  this  lullaby  to  Alexander  Mac- 
donald  of  Vallay  was  Donald  MacSween,  North 
Uist,  patronymically,  Domhnull  MacBuairidh  'ie 
Suainn.  Donald  was  found  dead  at  Cousamul,  a 
rock  on  the  west  ooast  of  Uist,  more  than  a  hundred 
years  ago.  Alexander  Macdonald,  5th  of  Vallay, 
waa  for  some  time  an  ofi5cer  in  the  Royal  Navy, 
and  died  in  1845. 

XLIX. 

Marbbrann  do  Bhsan  Liandail  ....     117 

This  elegy  is  by  Angus  Shaw,  known  as  Mac-an- 
Lighiche.  He  was  a  native  of  Lynedale,  in  Skye,  and 
had  served  for  some  time  in  the  Army.  His  "  Oran 
Bhuonaparte  "  is  a  spirited  production.  "  Bean 
Liandail  "  was  Jane  Craigdallie,  wife  of  Colonel 
Alexander  Macdonald  of  Lynedale  and  Balranald. 
She  died  in  1818. 

L. 

Oban  do  'n  Choirneal  Dhomhnullach  .120 

This  eulogy  waa  composed  to  Colonel,  afterwards 
General,  Sir  John  Macdonald,  K.C.B.,  of  Dal- 
chosnie  and  Dunalast-air,  Colonel  of  the  92nd  Regi- 
ment.     Sir  John,  who  was  a  distinguished  soldier, 


CONTENTS. 


PAGE 


and  the  father  of  a  family  of  soldiers,  all  of  whom 
were  heroes,  died  on  24th  June,  1866.  The  author 
of  the  eulogy  was  James  Stewart,  in  Rannoch, 
known  as  Seumus  Mor  an  Duine  Bhàin. 

LI. 

0»A»  Gaoil 124 

The  author  of  this  love-song  was  Angus  Mac- 
donald  (Aonghus  Mac  lain  'ic  lain),  Hougharry, 
North  Uist,  and  the  object  of  his  affections  was 
Mary,  daughter  of  MacNeill,  tacksman  of  Kyles- 
Bernera.  Her  father,  who  resented  the  persistent 
wooer's  addresses,  sent  Mary  to  the  lonely  Island 
of  Pabbay  to  be  out  of  his  way. 

LII. 

Oran  Molaidh  do  dh'  Fhear  Mhoghustot  .  126 

The  author  of  this  eulogy  is  at  present  unknown 
to  us.  The  subject  of  it  was  Hugh  Peter  Mac- 
donald  of  Mugstote,  in  Skye,  son  of  Major  Alex- 
ander  Macdonald  of  Courthill,  descended  from  Sir 
James  Mor  Macdonald  of  Sleat. 

LIII. 

Marbhbann  do  dh'  Fhear  Bhaile-Raghnuill      .         .     129 

This  elegy  is  by  Donald  Maclean,  at  one  time 
S.P.C.K.  teacher  at  Carinish,  North  Uist.  The 
subject  of  the  elegy  was  James  Thomas  Macdonald 
of  Balranald,  factor  for  Lord  Macdonald  in  North 
Uist,  who  died  in  1855. 

LIV. 

Mabbhkann  do  dh'  Fhear  na  Ceapach  .         .         .131 

The  author  of  this  elegy  on  Angus  MacDonell, 
tacksman  of  Keppoch,  was  Donald  Macpherson,  a 
mason,  who  lived  at  Inveroy.  He  afterwards  went 
to  Glasgow,  and  died  there  about  1890.  Macpher- 
son  composed  a  satire  on  John  Walker  of  Loch 
Treig,    in    which    he    severely    handled    him,    for 


IXVl.  CONTENTS. 

PAO« 

depriving  Seann  Ghillean  na  Ceapaich,  uncles  of 
Angus  of  Kepijoch,  of  the  farms  of  Insh  and  Loch 
Treig,  a  verse  of  which  may  here  be  given — 

"  Thug  thu  Inns  agus  taobh  Loch  Treig  uath', 
Bha  e  aca  mu  'm  fac'  thu  fein  e  ; 
Nan  robh  Clann  Domhnuill  an  còir  a  cheile, 
Cha  robh  'n  a'  d'  eiric  na  chum  do  cheann  ort." 

Angus  MacDonell  of  Keppoch  died  in  1855. 

LV. 

Marbubann  do  Choibneal  Domhnullach,  Innsb  .  134 

The  author  of  this  elegy  was  the  Gobhann  Bàn, 
whose  surname  was  Campbell.  He  lived  at  Bunroy, 
and  was  drowned  in  one  of  the  Canal  locks  at  Gair- 
lochy.  Colonel  Archibald  MacDonell,  Insh,  who 
was  a  grandson  of  Keppoch  who  fell  at  Cullod«n, 
died  in  1813. 

LVI. 
Oban  Gaoil 137 

This  is  a  love-song  to  his  future  wife,  Marion, 
daughter  of  the  Rev.  Roderick  Maclean,  minister  of 
South  Uist,  by  the  Rev.  Roderick  Macdonald, 
minister  of  Harris  from  1847  to  1854,  and  of  South 
Uist  from  1854  to  1900,  when  he  died.  He  poB- 
aessed,  besides  many  intellectual  qualities  of  a  high 
order,  a  strocng  poetic  vein,  to  which  he  but  rarely 
gavo  expression.  This  fine  lyric  is  original  in  con- 
ception  and  style,  and  flows  musically. 

LVII. 
Oban  a  Chlo 139 

This  eong  is  by  the  same  author,  aft«r  his  mar- 
riage.  Mrs  Macdonald  occasionally  occupied  her 
leisure  time  at  the  spinning  wheel,  the  yarn  to  b« 
manufactured  into  home-spun  cloth.  It  ìb  a 
humorous  and  sprightly  effusion  on  the  presumed 
merits  and  saleable  qualities  of  the  clò. 


CONTENTS.  XX  vn. 

PA6E 

LVIII. 
Oran  Gaoil  ........     141 

Tius  is  a  love-song  by  the  Rev.  John  N.  Mac- 
donald,  minister  of  Harris,  in  the  name  of  the 
minister  of  North  Uist,  who  was  supposed  to  be  in 
love  with  Miss  Jane  Macdonald,  Balranald.  The 
author  was  minister  of  Harris  from  1855  to  1868, 
wheii  he  died.  He  was,  besides  being  a  man  of 
extensive  scholarship  and  many  accomplishments, 
a  poet,  and  had  he  devoted  himself  to  the  compoei- 
tion  of  Gaelic  poetry  he  would  have  attained  to  high 
difitinction. 

LIX. 

CUIDEACHADH  MhR.    UiSDEAN  .....       143 

The  occasion  of  the  composition  of  this  poem, 
which  is  by  the  same  author  as  the  last,  was 
casual,  but  the  poem  itself  is  distinctly  powerful, 
though  there  is  something  of  the  nature  of  an  anti- 
climax  towards  the  end.  This  is  inevitable  from 
the  mock  heroism  of  the  motive.  The  Rev.  Hugh 
Macdonald,  minister  of  Bernera  from  1851,  and 
afterwards  of  Trumisgarry,  had  indulged  in  verses 
perilously  bordering  on  the  satirical  at  the  expenae 
of  the  minister  of  Harris,  and  this  poem,  by  way  of 
helping  him,  was  the  result.  There  is  undoubted 
grotesqueness  in  the  idea  of  Odin's  head,  said  to  be 
buried  at  Griminish,  having  been,  along  with  many 
others  from  the  bygone  ages,  called  to  earth  by  the 
strains  of  Mr  Hugh's  lyre,  looking  for  the  largest 
human  frame  available,  and  finding  even  the 
gigantic  proportions  of  Mr  Macdonald,  Scolpig, 
inadequate. 

LX. 

Cumha  do  Mhac  Leoid  Dhunbheaoain  148 

The  subject  of  this  lament,  the  author  of  which 
ÌB  unknown,  was  Sir  Rory  Mor  Macleod  of  Dun- 
vegzin,  who  died  in  1626  at  Fortrose,  and  was  buried 
in  the  Cathedral  there. 


COMT£NTS. 


PAOB 


LXI. 

6ath-0eal  Mairi  Nioh'n  Alastaib  Ruaidh  150 

This  lament  for  Macleod  was  compoeed  by  the 
famous  Harris  poetess  while  the  Chief  waa  still 
living.  Mary  Macleod  sang  her  lament  by  his  bed- 
BÌde.  When  the  song  ceased  the  Chief  sat  up,  and 
Mary  then  sang  a  song  of  gratitude  for  his  restora- 
tion  to  life.  The  Chief  appeared  to  be  very  angry 
at  her,  and  reminded  her  of  his  command  to  her  to 
compose  no  more  songs.  The  poetess  defended  her- 
self  by  saying  that  it  was  not  a  song  but  a  crònan, 
or  crooning.  It  was  of  this  Chief,  Roderick,  tho 
15th  Macleod  of  Dunvegan,  that  Mary  sang,  on  his 
death  in  1664 — 

"  Gur  a  sinn'  th'  air  ar  ciuradh, 

Tha  leann-dubh  oirnn  a'  mtichadh  ar  clèibh, 

Mu  Thighearn'  Og  sin  ar  diithcha 

Bidh  BÌnn  tric  air  ar  'n  ùrnuigh  gu  geur  ; 

Ruairidh  còir  a  chuil  chleachdaich, 

Fear  mor  macanta  treun, 

Craobh  dheth  'n  abhull  a  b'  ùire, 

Gun  do  thuit  i  gun  ùbhlan,  gun  pheur. " 

Mary  Macleod  was  a  daughter  of  Alexander  Roy 
Macleod,  and  was  bcrn  at  Rodel,  in  Harris,  in  the 
latter  half  of  the  16th  century.  She  is  said  to 
have  died  at  an  advanced  age  in  1674.  The  song 
given  here  was  taken  down  in  1861  from  Mairi 
Bheag  Nigh'n  Domh'll  'ic  Ruairidh,  Ebost,  Skye, 
by  Miss  Fanny  Tolmie.  C^  "^ OLwX  v  UXJU^A  \ . 

LXII. 
AiR  Bab  Chrombail 163 

Theee  lines  were  composed  by  Maclachlan  of 
Kilbride  on  the  death  of  Oliver  Cromwell  in  1658. 

LXIII. 

Mabbhrann  do  MhacCoinnich  Ghearloch  .  153 

ThÌB  elegy,  the  author  of  which  is  unknown,  was 
composed  to  Kenneth  Mackenzie,  6th  of  Gairloch, 
who  'ied  in  1669. 


CONTENTS.  XXIX. 

PAGK 

LXIV. 
CuMHA  Iain  Ghairbh  156 

John  Garbh  Macleod  of  Raasay,  famous  in  song 
and  story  for  his  great  physical  strength  and  per- 
sonal  exploits,  was  drowned  in  April,  1671,  with 
26  other  persons,  "  after  a  rant  of  drinking,"  on  his 
way  home  from  Lewis,  where  he  had  attended  a 
christening  banquet  at  the  house  of  the  Earl  of  Sea- 
forth.  This  lament  was  composed  by  his  sister, 
Janet.  Among  others,  Mary  Macleod  composed  a 
touching  lament  to  his  memory,  and  Patrick  Mor 
MacCrimmon  commemorated  the  sad  event  in  the 
well-known  piobaireachd,  "  John  Garbh  Macleod 
of  Raasay's  Lament." 

LXV. 

Masbhrann  do  Chaiptean  MacCoinnich,  Suidhe  166 

Captain  Mackenzie  of  Suddie,  for  whom  this 
elegy  was  composed,  commanded  the  regular  troops 
in  the  Battle  of  Mulroy  in  1688,  fought  between  the 
Mackintoshes  and  the  Macdonalds  of  Keppoch, 
when  Coll  "  took  the  hill  on  them,"  and  defeated 
Clan  Chattan  with  great  slaughter.  Capt^ain  Mac- 
kenzie  was  killed  in  the  engagement.  The  author 
of  the  elegy  was  Brian,  the  Bard  of  Assynt.  Thia 
bard  flourished  in  the  second  half  of  the  17th 
century,  but  as  early  as  1650  he  composed  a  eulogy 
on  John  Ma<;kenzie,  known  as  "  lain  Mollach," 
who  succeeded  his  father  in  1646.  This  "  Oran 
do  dh'  Fhear  na  Comraich,"  though  not  given  here, 
Ì8  in  our  possession.  The  only  other  notice  of  Brian 
we  can  find  is  in  the  satirical  duel,  or  eisgeadh, 
between  himself  and  John  Lom.  The  following 
verse  by  John  Lom,  the  mildest  of  them  all,  and 
omitted  from  the  printed  version,  may  here  be 
given — 

"  Le  mheud  's  a  fhuair  mi  bhagradh  orm, 
Gu'n  d'  chum  e  raoir  an  cadal  uam ; 
'S  cha  'n  ioghnadh  mi  'bhi  abartach, 
'8  ann  agam  a  tha  chòir." 


XII.  CONTENTS. 

PAOE 

LXVI. 
Marbbrann  do  Dhuin'  Uasal 159 

The  author  of  thÌ8  elegy  is  unknown.  Though 
the  internal  evidence  is  somewhat  indistinct,  it 
appears  to  be  a  Mackenzie  poem. 

LXVII. 
Marbhrann  do  Dhuin'  Uasal  .163 

This  is  a  fine  old  elegy,  the  author  of  which  is 
unknown. 

LXVIII. 

CuMHA  OiG  Fhir,  àc.  ......     166 

A  lament  by  a  young  man  whose  betrothed  died 
on  their  wedding  day.     The  author  is  unknown. 

Ì.XIX. 
CuMHA  Do  dh'  Fhear  nan  Druimnean  166 

This  lament,  the  author  of  which  is  not  known, 
was  ooanposed  to  Allan  Maclean  of  Drimnin,  who 
died  unmarried  in  the  first  half  of  the  18th  century. 

LXX. 
Mabbhrann  Fir  Thalasgair 169 

This  elegy  was  composed  to  Donald  Macleod, 
3rd  of  Talasker.  The  author  was  John  Maclean, 
known  as  lain  Mac  Ailein,  the  well  known  Mull 
Bard,  author  of  many  songs,  some  of  which  are 
published  in  "  The  Maclean  Bards." 

LXXI. 

CuMHA  Pbathar  .173 

This  fugitive  ballad  is  a  lament  for  two  brothers 
who  had  been  drowned. 


CONTENTS.  XXIÌ. 

PAQE 

LXXII. 
CvMHA  DO  Mhinistiar  ......     174 

This  is  a  lament  by  his  sister  for  a  minister  who 
was  drowned.  A  different  song  originally  from  the 
last,  but  in  the  course  of  tradition  the  two  have 
become  associated  with  one  another. 

LXXIII. 
Cath  Chuilodair 176 

This  is  a  lament  for  Colonel  Dugald  Maclachlan, 
who  fell  on  the  fatal  field  of  Cxilloden,  by  Lachlan 
Dubh  Maclachlan. 

LXXIV. 

Oran  do  Mhacleoid  Dhunbheagain      ....     177 

The  author  of  this  fragment  is  unknown.  On 
the  authority  of  the  old  manuscript  from  which  it 
was  copied,  it  was  composed  to  "  Mac  Challuim  'ic 
Leoid  Dhunbheagain."  If  this  be  so,  it  was  com- 
posed  to  John  Macleod,  IV.  of  Dunvegan,  who  died 
in  1390. 

LXXV. 

Ramn  air  Grioqar  Odhar  Ard 178 

The  author  of  these  lines  in  praise  of  Gregor 
Macgregor  is  unknown.  Gregor,  who  was  reckoned 
a  great  warrior  and  one  of  the  handsomest  men  of 
his  day,  was  a  son  of  Duncan  of  the  Glens  of 
Phanean,  brother  of  Gregor  Roy  of  Glenstrae, 
executed  in  1570,  and  cousin  of  Alastair  of  Glen- 
strae,  executed  in  1603  for  the  affair  of  Glenfruin. 
Gregor  Odhar  himself  took  part  in  this  fight. 

LXXVI. 

OsAN  DO  'n  Ridire  Donnchadh  Caimbeul  .  179 

The  following  note  is  given  in  the  manuscript 
f  rom  which  these  verses  are  taken  :  — 

"  The  above  Duncan  was  called  Donnchadh 
Dubh   a'    Churraic,    but   the    Campbells    call   him 


XXXII.  CONTENTS. 

Donnchadh  nan  Caisteal — a  false,  deceitful  man. 
The  Castle  of  Taymouth  was  originally  built  by  him, 
and  he  made  great  additions  to  the  Castle  of  Caol- 
chuirn,  in  Glenorchy.  He  likewise  built  the  Castle 
of  Finlarig,  Edinamble,  and  the  Castle  of  Barcal- 
dine.  He  had  a  great  many  illegitimate  children, 
and  he  never  denied  any  woman  that  came  to  him 
with  a  child.  One  came  with  a  large  cat  rolled  up 
in  flannel,  a  corner  of  which  he  lifted  up  to  see  tha 
child,  when  he  exclaimed  :  '  O  's  goirrid  a  tha  eadar 
a  bheul  's  a  shròn,  's  olc  am  biatach  a  bhios  ann,  bi 
gu  maith  ris.'  " 

Though  the  lady  who  composed  these  verses, 
which  are  but  a  fragment  of  the  original  song,  is 
said  in  the  manuscript  to  have  been  a  daughter  of 
Black  Duncan,  it  appears  from  "  The  Black  Book 
of  Taymouth  ' '  that  she  was  a  daughter  of  Campbell 
of  Glenlyon.  Black  Duncan,  however,  though  not 
her  father,  had  undoubtedly  a  hand  in  the  death  of 
her  husband,  Gregor  Macgregor  of  Glenstrae.  8e« 
the  Tàladh  at  page  325. 


LXXVII. 

Oban  le  Bean  Lusgintib      ......     180 

Mrs  Macleod  of  Luskinter,  in  Harris,  was  the 
daughter  of  Alexander  Macleod  of  Luskinter,  son  of 
William  Macleod  of  Bernera,  and  grandson  of  Sir 
Norman  Macleod  of  Bernera.  She  married  Dr 
William  Macleod  of  Glendale,  who  practised  his  pro- 
fession  in  Harris,  and  was  known  there  as  "  Fear 
Lusgintir,"  his  wife  having  taken  over  the  lease  of 
'  the  farm  from  her  brother,  Captain  John  Macleod. 
The  "  Gillean  grinn  "  of  the  song  were  her  sons, 
John,  Bannatyne,  William,  Donald,  and  Ewen,  all 
of  whom  served  in  the  Army.  Mrs  Macleod  com- 
pKJsed  several  good  songs. 


CONTENTS.  XXXÌÌÌ, 

FAQE 

LXXVIII. 

Obam  Molaidh  do  Dhomhnuill  Macleoid  181 

The  subject  of  this  eulogy  was  Donald  Macleod, 
Tacksman  of  Claggan,  on  the  Macleod  Estate,  in 
Skye,  afterwards  of  Kingsburgh,  and  finally  of 
Coulmore,  in  Killearnan,  where  he  died  in  1877. 
In  his  day  he  was  well  known  all  over  the  High- 
lands,  and  there  was  no  finer  type  of  a  Highland 
gentleman  anywhere.  Donald  Macleod,  the  author 
of  the  song,  was  the  well-known  Domhnull  nan 
Oran,  the  Skye  Bard,  who  was  bom  in  Glendale  in 
1787,  and  published  a  large  collection  of  Gaelic  songs 
inlSll.     He  died  in  1873. 

LXXIX. 

Oran  Mhic  Naoimhein 183 

Patrick  Macpherson,  the  author  of  this  song  in 
the  mock-heroic  strain,  was  known  as  Padruig  Mac- 
DhomhnuiII.  He  was  born  at  Torlum,  lived  at 
lochdar  for  a  while,  was  steamboat  agent  at  Loch- 
carnan  for  some  years,  and  died  at  Torlum  in  1884, 
in  the  84th  year  of  his  age.  Patrick  was  a  well- 
known  rhymster  and  humorist  in  his  day,  and  many 
of  his  witty  sayings  are  current  in  Benbecula.  Mac- 
niven,  the  hero  of  the  song,  was  an  emigration  agent 
and  a  native  of  Isla.  In  this  song  Patrick  takes  the 
unusual  course,  emigration  being  always  unpopular 
in  the  Islands,  of  praising  the  emigration  agent  as 
the  provider  of  fertile  lands  across  the  sea.  Not  the 
least  of  Macniven's  virtues,  in  his  estimation,  was 
that  when  others  called  for  a  bottle  of  strong 
beverage,  Macniven  was  not  content  with  less  than 
a  gallon  at  a  time. 

LXXX. 
Okan  Gaoil 185 

This  love-song  is  evidently  a  more  oomplete 
version  of  the  song  given  at  page  30  of  this  Colleo- 
tion. 


CONTENTS. 


PiQI 


LXXXI. 
OiUN  Gaoil 187 

The  author  of  this  song  is  unknown.  The  style 
is  cultured,  with  a  feeling  for  nature. 

LXXXII. 
Oran  Gaoil 188 

This  is  a  love-song  between  a  raan  and  his  sweet- 
heart.  The  man  addresses  the  woman  after  his 
death,  and  makes  reference  to  her  loveless  marriage 
with  another  man.  Her  departed  lover  speaks  from 
his  cofl&n,  telling  how,  on  his  coming  to  the  end  of 
his  voyage,  the  news  of  her  marriage  wounded  him 
to  the  death.  She  suitably  replies.  The  idea  is  a 
weird  one  worked  out  with  much  poetic  feeling. 
The  author  is  unknown. 

LXXXIII. 
Oran  Gaoil 190 

This  fine  lyric  was  composed  by  a  woman  to  her 
sweetheart. 

LXXXIV. 
Am  Buachaile  Ban  192 

The  author  of  this  song  is  unknown.  Other  ver- 
sions  are  in  existence  and  have  been  set  to  music, 
but  this  is  by  far  the  fullest  we  have  seen. 

LXXXV. 

Oran  Gaoil  le  mnaoi  uasail 193 

This  pleasant  little  ditty  was  composed  by  Flora, 
daughter  of  Donald  Macleod  of  Bernera,  known  as 
the  "  Old  Trojan."  She  was  always  in  delicate 
health,  and  never  married. 

LXXXVI. 
Oran  Gaoil 194 

A  fugitive  love-song,  the  object  of  th«  compoier's 
affections  being  a  carpenter. 


CONTENTS.  XIIV. 

PAOK 
LXXXVII. 

lOREAM  LE  TE  d'a  LEANNAN 196 

A  boat-song  by  a  young  woman  to  h©r  iweet- 
heart  on  his  marrying  another. 

LXXXVIII. 
Okan  Gaoil 198 

A  good  specimen  of  a  fugitive  love-song,  well 
known  in  Uist. 

LXXXIX. 

Oban  a  Mharaiche 300 

This  is  a  song  by  a  young  woman,  who  discloses 
her  name  as  Anne,  to  a  seafaring  man  who  had  been 
unfaithful  to  her.  It  haa  been  popular  for  a  long 
time  in  the  Western  Islee. 

XC. 
Orak  Gaoil 202 

Here  the  tables  are  turned  upon  the  softer  sex, 
»nd  female  unfaithfulness  is  held  up  to  scorn.  The 
author  contemplated  a  departure  over  sea,  either  to 
the  gold-fields,  or  to  wear  the  red  coat. 

XCI. 
Oban  Gaoil 304 

This  is  a  love-song  composed  to  a  country  maid 
who  milked  the  cows,  and  wove  the  homespun  cloth. 
It  Ì8  sung  to  a  beautif ul  air,  and  ia  popular  in  Uist. 

XCII. 

Oram  Gaoil 206 

A  love-song  by  a  forsaken  swain. 

XCIII. 
Cruinnbao  na  Buailb 307 

This  is  a  love-song  to  a  milkmaid,  a  favourite 
theme  among  the  Highland  bards,  for  whom  the 


XXX  VI.  CONTENTS. 

PAOE 

cattle  fold  and  the  milkmaid  had  a  special  fascina- 
tion.  The  free,  open,  natural  surroundings  would 
Btimulate  the  poetic  fervour. 

XCIV. 
Oran  Gaoil  209 

ThÌ8  is  on  the  well-worn  theme  of  unrequited 
love.  The  lady  to  whom  the  song  was  composed 
was  a  daughter  of  Maclean  of  Boreray,  North  Uist. 

XCV. 
Mo  Chailinn  Donn  Og 211 

The  author  of  this  song  in  praise  of  the  brown- 
haired  maiden  is  unknown.  It  is  a  very  fine  song 
of  its  class,  and  is  evidently  the  composition  of  a 
man  of  education  and  culture. 

XCVI. 
Oran  Gaoil 213 

The  air  to  which  this  song  is  sung  is  very  popular 
in  many  parts  of  the  Highlands,  but  the  version 
given  here  has  never  before  been  published. 

XCVII. 

lORRAM 215 

This  is  a  boat-song  composed  by  a  woman  to  her 
sweetheart.  The  prowess  of  their  heroes  in  the 
hunting  field  was  a  frequent  theme  of  eulogy,  as 
here,  among  the  fair  wooers  of  the  Muses. 

XCVIII. 
Oran  Gaoil 217 

This  is  a  song  composed  by  a  woman  whose  lover 
was  enticed  from  her  by  another  fair  one,  but  who 
has  now  consoled  herself  with  a  new  lover. 

XCIX. 
Oran  Gaoil 218 

This  love-song,  which  is  of  outstanding  merit, 
was  composed  by  Angus  Shaw,  author  of  the  song 
given  at  page  117,  to  fair-haired  Mary  Macleod. 


CONTENTS.  XXXVn. 

PAOE 

C. 

Oran  lb  Seoladair        .......     220 

This  song  by  a  sailor  is  evidently  a  personification 
of  the  ship  "  Catherine." 

CI. 
Oran  a  Bhata        ........     221 

This  is  a  boat-song  composed  to  ' '  The  Fair  Lily  ' ' 
and  her  seaworthy  qualities.  Seafaring  men  of 
poetic  gifts  often  sang  the  praises  of  their  craft  sub 
forma  ftmiiiae. 

CII. 
Oran  Gaoil  ........     222 

This  is  a  spirited  eulogy  on  the  seaman-like 
qualities  of  a  Macdonald  from  the  Glengarry 
country. 

CIII. 

Oean  Gaoil 223 

This  is  a  iove-song  to  a  sailor,  named  Alexander, 
who  had  evidently  forsaken  the  authoress. 

CIV. 
Oran  an  t-Sealgair       .......     226 

This  hunter-song,  the  author  of  which  is  un- 
known,  is  an  excellent  comj>osition,  tender  in  feeling 
and  graceful  in  expression.  The  last  verse  is  un- 
usually  altruistic  for  a  love-song. 

CV. 
Oran  Luaidh         ........     227 

This  waulking-song  was  very  popular  at  one  time 
in  Uist,  and  is  an  excellent  specimen  of  this  class  of 
poetical  compositions. 


XXXVIII.  CONTENTS. 

PAOE 

CVI. 

A  Spàidaireachd  Bharrach 330 

This  waulking-song,  or  "  The  Barra  Boaetful- 
ness,"  as  it  is  called,  was  composed  impromptu  by  a 
Barra  woman  and  a  Uist  woman  as  they  sat  at  the 
waulking  board.  The  waulking  board  was  fre- 
quently  the  scene  of  disputation  when  a  Parliament 
of  women  met.  The  Barra  woman  exults  in  the 
glories  of  the  Macneills,  while  the  Uist  woman 
replies  disdainfully  by  saying  that  Barra  was  given 
to  them  in  charity  by  the  Macdonalds  when  they 
were  in  distress.  As  matter  of  fact,  Alexander, 
Earl  of  Ross  and  Lord  of  the  Isles,  gave  a  charter  of 
the  lands  of  Barra  to  Gilleonan,  the  son  of  Roderick, 
the  son  of  Murdoch  Macneill,  in  1427.  It  was 
either  Alexander,  or  some  other  Macdonald  of  the 
Isles,  who,  on  leaving  Barra  with  his  retinue,  com- 
posed  the  following  impi'omptu  lines :  — 

"  'S  mithich  dhuinn  a  bhi  triall. 
A  Barraidh  chrion  nach  'eil  pailt, 
Tha  na  sligean  ag  innse  sgeul 
Gu  bheil  Clann  'ic  Neill  nan  airc ; 
Theirear  Tighearna  ri  Mac  Neill, 
Theirear  iasg  ris  an  iasg  bheag  ; 
Theirear  nead  ri  seid  a  gheòidh, 
'S  nead  an  fhionan  fheòir,  ge  beag." 

CVII. 
Oran  Luaidh 336 

This  waulking-song  is  the  composition  of  Nighean 
Aonghuis  'ic  Dhomhnuill  Bhain  'ic  Dhomhnuill  Oig, 
a  near  relative  of  Mac  lain  'ic  Sheumuis,  the  hero 
of  Carinish  fight.  She  lived  in  the  Sand  district 
of  North  Uist.  She  was  a  bardess  of  note,  and 
composed  eulogiea  to  Sir  Donald  Gorm  Macdonald 
of  Sleat,  to  whom  she  refers  as  "  Flath  mor, 
meadhrach,-  Innsegall,"  and  to  Mac  lain  'ic 
Sheumuis.  The  song  glven  here  was  composed  to 
some  Macdonald  of  position,  whose  kinship  with 
Clanranald,  Mac  lain  'ic  Sheumuis,  and  other  Mao- 
donalds,  is  set  forth. 


CONTENTS.  XXXIX. 

PAQK 
CVIII. 

OSAH  LUAIOB 388 

This  Ì8  a  very  old  waulking-song.  A  favourit© 
topic  in  these  songs,  which  are  usually  the  composi- 
tion  of  women,  is  giving  the  genealogy  of  the  object 
of  admiration,  tracing  it,  as  here,  to  Macdonald, 
Macleod,  and  Mackenzie. 

CIX. 
OSAN  LUAIDH 240 

The  composer  of  this  waulking-song  has  a  secret 
in  her  heart  which  the  song  fails  to  disclose.  It  i» 
oomposed  to  her  lover  who  had  left  her  for  one  who 
had  a  larger  tocher. 

CX. 
Oran  Luaidh S49 

From  internal  evidence  it  appears  that  this  song 
was  oomposed  about  1650.  It  is  addressed  at  the 
outset  to  a  lady  of  the  Clanranald  family.  There  are 
references  to  several  of  the  clans,  the  favourite  heing 
the  Clan  Donald.  The  air  ia  very  hearty  and 
pretty. 

CXI. 
Oran  Luaidh S44 

This  Ì8  a  North  Uist  composition  some  200  years 
old.  Reference  is  made  to  the  most  prominent  men 
in  the  parish  at  that  time.  We  are  unable  to 
identify  "  Seumas  na  brataich,"  but  the  son^  ii 
©vidently  his  wife'g  oomposition. 

CXII. 
Oban  Luaidh 346 

This  waulking-song  is  undoubtedly  a  very  old 
oomposition,  several  versions  of  which  we  have 
oollected  in  the  Western  Isles.  The  air  is  common 
both  to  the  Western  Isles  and  to  Ireland,  but 
whether  the  song  itself  was  originally  Irish  or  Scotch 
cannot  now  be  asoertained.      The  air  found  ite  way 


xl. 


CONTENTS. 

PAOE 


to  England  in  the  16th  century,  as  appears  from  an 
English  book  of  the  year  1584.  It  also  appears  in 
a  book  variously  called  "  The  Fitzwilliam  Virginal 
Book  "  and  "  Queen  Elizabeth's  Virginal  Book." 
Shakespeare,  in  Henry  V.,  in  the  dialogue  betweon 
Pistol  and  a  Prench  soldier,  neither  of  whom  knew 
the  language  of  the  other,  puts  these  words  in  the 
mouth  of  the  former  (according  to  one  version) : 
"  Calen  o  custure  me."  In  an  old  manuscript  in  our 
possession  reference  is  made  to  Shakespeare's 
acquaintance  with  Gaelic  airs  and  his  liking  for 
them.  It  appears,  indeed,  as  if  the  great  Bard  of 
Avon  had  a  personal  acquaintance  with  Highland- 
ers.  Donald  Gorm  Macdonald  of  Sleat,  Maclean  of 
Duart,  and  others  in  the  Highlands  were  in  league 
with  Queen  Elizabeth  against  her  brother  of  Scot- 
land.  There  was  so  much  communication  between 
the  English  court  and  the  Highlands  as  to  make  it 
highly  probable  that  Shakespeare  came  into  contact 
with  Gaelic-speaking  Highlanders  in  London.  It  is 
highly  improbable  that  any  Highlanders  followed  in 
the  train  of  the  Scottish  Solomon  himself  when  he 
went  to  reign  in  England.  In  "  The  Merry  Wives 
of  Windsor  ' '  the  English  put  into  the  mouth  of  the 
Welsh  parson,  Evans,  is  identical  with  that  spoken 
now  by  the  ordinarily  educated  Highlander.  It  is 
interesting  to  find  the  title  of  a  Gaelic  song  trans- 
planted  into  the  very  heart  of  English  literary  cul- 
ture  more  than  300  years  ago. 


CXIII. 

Oran  Luaidh  348 

Thia  is  a  quaint  old  waulking-song,  probably  &n 
Eigg  composition.  The  measure  is  unusual,  one 
short  line  and  then  the  refrain  repeated  by  all  the 
women!  The  composer  descante  on  her  lover's 
promises,  and  contemplates  a  quick  passage  across 
"  the  melancholy  main."  It  was  probably  the  evolu- 
tion  of  a  scheme  of  elopement. 


CONTENTS.    .  Xli. 

PAGE 

CXIV. 
Oran  Luaidh 249 

The  authoress  of  this  soug  begins  by  eulogising 
Macleod  of  Harris,  but  immediately  changes  her 
mind  and  repeats  the  sentiment  in  favour  of  Clan- 
ranald,  who  had  given  free  lands  to  her  grandsire. 
Her  behaviour  towards  him  was  better  than  that  of 
another  maid  whom  she  vituperates  by  maligning 
some  remote  aucestor  or  totem — Siol  na  bruide. 
This  maid  answers,  and  accuses  her  antagonist  of 
witchci'aft.  The  references  to  Donald  Gorm  and 
Ranald  of  Beubecula  fix  the  time  of  composition 
about  300  years  ago. 

cxv. 

Oran  Luaidh        ........     253 

In  this  song  a  Barra  woman,  a  partisan  of  the 
Macueills,  bestows  in  imaginatiou  the  Clan  Donald 
patrimony  on  the  Macneills,  with  a  Castle  on  every 
kuoll  in  Ireland.  The  Macneills  seem  to  be  in 
chronic  distress,  and  are  now  as  they  appear  in  the 
lines  by  the  Lord  of  the  Isles  already  quoted. 

CXVI. 
Oran  Luaidh 254 

This  song  Ì3  by  a  Harris  womau,  who  dilates  on 
the  sumptuousuess  of  her  upbringing.  She  wishea 
fair  weather  for  the  birlinn,  and  curses  auother 
womau  of  whom  she  is  jealous.  She  praises  the 
Chiefs  of  the  Isles,  and  bestows  extra  praise  upon 
Clanranald,  evidently  Allan  of  the  '15. 

CXVII. 
Oran  Luaidh 258 

This  song  opens  in  praise  of  John  Campbell  of 
Scalpa,  Harris,  aud  winds  up  with  the  Macneills 
on  the  "  oceau  wave,"  uo  doubt  on  creach  intent. 
The  Macueills  of  old  were  notorious  pirates,  who 
carried  their  depredations  to  every  creek  in  the 
Western  Isles,  and  were  a  source  of  terror  to  their 
neighbours. 


Xlii.  CONTENTS. 

,  PAOE 

CXVIII. 
Oran  Luaidh 361 

This  domesfcic  episode  in  verse,  fchough  appar- 
©nfcly  old,  fails  somehow  to  excite  infceresfc. 

CXIX. 
Oran  Luaidh 263 

This  song  is  fche  comiiosifcion  of  a  woman  in 
praise  of  fche  ship  in  which  her  seafaring  lover, 
Roderick,  sailed. 

cxx. 

Oran  Luaidh 266 

This  song,  in  praise  of  an  Alexander  NicoUon, 
Ì8  probably  a  Skye  composifcion. 

CXXI. 
Oran  Luaidh 266 

This  is  a  lamenfc  for  an  absenfc  lover,  who  had 
evidenfcly  emigrat«d  to  America.  The  young  maid 
refuses  to  be  wooed  by  another,  in  fche  hope  of  hii 
refcum. 

CXXII. 
OrAN  LUAIDH S68 

This  is  a  lament  by  a  fair  one  for  her  lover,  who, 
though  losfc  to  sight,  is  still  fco  memory  dear.  The 
handsome  youth  in  his  Highland  dresa  has  leffc 
behind  him  an  indelible  impression. 

CXXIII. 
Oran  Luaidh 370 

The  composer  of  this  song  is  a  woman  alone  on  an 
island  with  two  children  who  in  imagination  hat 
been  entertaiuing  quite  a  host  of  Highland  chiefs — 
Mackenzie,  Macleod,  Glengarry,  Mackinnon,  and 
Clanranald. 


CONTENTS.  xliii. 

PÀOB 
CXXIV. 

0»AN  LUAIDH 372 

This  song,  which  is  sung  to  a  beautiful  air,  wa« 
heard  in  her  sleep  by  a  woman  in  Boreray,  North 
Uist,  who  had  lost  her  daughter,  a  young  and 
beautiful  girl.  When  she  awoke  in  the  moming  she 
sang  the  song. 

cxxv. 

Oran  Luaidh 273 

The  young  man  who  composed  this  song,  which 
is  evidently  old,  lost  his  "  round  brown  maid"  for 
want  of  worldly  gear  which,  it  seems,  attracted  her 
elsewhere. 

CXXVI. 

Oban  Luaidh 275 

The  hero  of  this  song,  which  is  from  an  old 
manuscript,  is  the  redoubtable  Colla  Ciotach  Mac- 
donald  of  Colonsay.  Coll,  after  his  escape  from  the 
Castle  of  Dunnyveg  early  in  1615,  found  his  way  to 
the  Western  Isles,  accompanied  by  various  clansmen 
of  the  Isla  dispersion.  A  contemporary  manuscript 
gives  a  lively  and  detailed  account  of  Coll's  wander- 
ings  through  the  Isles,  including  St  Kilda.  During 
his  sojourn  in  the  lonely  isle,  he  appears  in  the 
anomalous  role  of  arbiter  in  an  ecclesiastical  dispute. 
The  people  of  St  Kilda  were  divided  over  the  ques- 
tion  of  paying  ecclesiastical  dues,  demanded  by  an 
individual  who  had  taken  upon  himself  to  discharge 
certain  ministerial  duties  among  them.  One  section 
of  the  community  refused  to  pay  on  the  ground  that 
the  man  was  unqualified,  he  being  unable  to  repeat 
the  paternoster.  The  matter  in  dispute  was  sub- 
mitted  to  the  judgment  of  Colla  Ciotach,  who  with 
great  gravity  decided  in  favour  of  the  impostor, 
declaring  that  in  the  whole  course  of  his  life  he 
had  never  heard  of  a  clergyman  deposed  for  being 
unacquainted  with  the  Lord's  Prayer.  In  North 
Uist,  Colla  and  his  companions  held  high  revelry 


xlÌV.  CONTENTS. 

PÀOK 

among  their  kinsmen  of  Clan  Donald.  It  was  on 
this  occasion  the  song  was  composed  by  Mor  Nighean 
Uisdean,  sister  of  John  Macdonald  of  Griminish. 

CXXVII. 

Mou  NiGHEAN  A  Ghiobarlain 278 

Marion,  the  danghter  of  the  Gaberlunzie,  which 
Ì8  the  title  of  this  broadly  humorous  song,  appears 
from  internal  evidence  to  be  a  composition  of  about 
the  year  1650.  It  was  very  popular  at  one  time  in 
Uist,  and  used  to  be  sung  to  a  fine  air.  The  heroine 
of  the  satire,  unless  she  is  much  maligned,  was  a 
lady  of  easy  virtue,  and  the  description  of  her  dress, 
style  of  hair,  and  other  characteristics,  is  serio-comic 
throughout.  It  has  probably  received  accretions 
during  the  centuries.  Some  verses  have  been 
cmitted, 

CXXVIII. 

Am  Call  a  Chruinn-ciuil  .....     281 

Roderick  Morrison,  the  Blind  Harper,  author  of 
this  song,  was  the  son  of  John  Morrison  of  Bragar, 
in  Lewis,  who  is  said  to  have  had  "  Ladies'  modesty, 
Bishops'  gravity,  Lawyers'  eloquence,  and  Captains' 
conduct."  Roderick  was  intended  for  one  of  the 
leamed  professions,  but  while  attending  school  at 
Inverness  he  had  an  attack  of  smallpox,  which 
deprived  him  of  his  sight,  in  cousequenoe  of  which 
he  turned  his  attention  to  music  and  poetry,  and 
studied  under  masters  both  in  Ireland  and  in  Scot- 
land.  His  fame  as  a  harper  secured  him  the 
appointment  of  bard  and  harper  to  that  patron  of 
Gaelic  institutions,  John  Breac  Macleod  of  Dun- 
vegan,  whose  elegy  he  afterwards  composed.  It  was 
at  Dunvegan  he  composed  the  song  given  here,  and 
published  for  the  fii-st  timo.  Sitting  by  the  kitchen 
fire  he  dropped  the  key  of  his  harp  in  the  ashes, 
which  Le  was  raking  with  his  fingers,  when  Mrs 
Macleod  coming  in,  enquired  of  one  of  the  maids 
what  it  was  that  Rorie  had  lost.  "  ChaiII  e 
'chrann,"  she  answered.  Rory  at  once  took  up  the 
word  "  crann,"  andgiving  it  a  forced  meaning,  com- 


CONTENTS.  Xlv. 

PAOE 

posed  his  song,  which  is  very  clever  and  humorous. 
A  boat  "  manned"  by  women,  evidently  of  some 
notoriety,  their  names  being  given,  was  despatched 
across  the  Minch  to  Barra  in  se^rch  of  a  harp  key 
for  the  blind  minstrel.  The  aiTÌval  of  the  Dun- 
vegan  crew  in  Barra  caused  no  little  excitement 
among  the  women  of  the  island.  The  denouement 
need  not  be  particularised .  Rory  Morrison,  who 
was  famous  as  a  harper  and  poet  all  over  the 
country,  died  an  old  man,  and  was  buried  at  Aoidh, 
in  the  modem  parish  of  Knock,  in  Lewis. 


CXXIX. 
Rannan  Breige 284 

This  song — verses  without  truth — was  composed 
by  a  young  woman  on  her  being  promised  a  pardon 
for  her  brother  who  lay  in  prison  under  sentenoe  of 
death,  if  next  morning  she  could  sing  a  song  without 
a  word  of  truth  in  it.  According  to  one  account, 
she  saved  her  brother's  life,  but  according  to  another 
the  one  word  of  truth,  "A  chuthag  is  gug-gùg  U-VVv^To'" 
aice    '  marred  the  efficacy  of  the  song. 


cxxx. 

Seann  Oran  Leodhasach       ......     285 

The  main  interest  of  this  old  Lewis  rhyme  is  in 
the  reference  made  to  an  ancient  method  of 
manuring  the  land.  One  stalked  through  the  field 
carrying  a  creel  of  ashes  on  his  baek,  and  another 
followed  beating  it  with  a  stick  and  scattering  the 
ashes  for  the  benefit  of  the  soil. 


CXXXI. 

HORO    BHODACHAIN    HORO  ......       286 

This  is  a  humorous  satire  composed  by  a  young 
wife  to  a  greedy  and  miserly  old  man.  He  needed 
a  whole  buU's  hide  for  a  pair  of  shoes  and  a  peck 
of  meal  for  a  diet. 


xlvi.  CONTENTS. 


PAOI 


CXXXII. 

BoDACHAN  A  Ghabaidh 288 

This  humorous  North  Uist  rhyme  has  been  often 
in  other  years  used  as  a  dance  tune,  in  the  absence 
of  a  musical  instrument.  The  little  old  man,  the 
hero  of  the  rhyme,  flourished  in  the  township  of 
Tigheary. 

CXXXIII. 
Oran  do  dhroch  Bhailidh     ......     289 

This  savage  lampoon  on  an  oppressive  factor 
reflects  the  mental  attitude  of  the  community 
towards  him.  It  has  been  added  to  in  diflFerent 
localities,  but  the  original  factor  is  believed  to  have 
been  on  the  Ardnamurchan  estate.  It  may  have 
been  at  his  grave  the  following  lines  were  recited  :  — 
"  Cuiribh  air,  cuiribh  air, 

'S  e  esan  a  chuireadh  oimne, 

'S  ma  dh'  eireas  e  rithis 

Cuiridh  e  'n  còrr  oirnn." 

CXXXIV. 
Oran  nan  Tailleirean         ......     290 

This  is  a  satire  on  the  North  Uist  tailors  by 
John  MacCodrum.  His  attentions  were  thus 
engaged  by  the  sartorial  fraternity  while  he  lived 
at  Airidh  a'  Phuill,  in  Eval.  His  satire  on  the 
tailors  led  to  his  appointment  as  Bard  to  Sir  James 
Macdonald,  the  proprietor  of  North  Uist.  The 
amiable  and  accomplished  Sir  James,  on  the  occasion 
of  his  first  visit  to  North  Uist  after  his  coming  of 
age,  met  the  Bard  literally  in  rags,  and  was  greatly 
ehocked  to  see  him  in  such  a  condition.  The  Bard 
had  no  hesitation  in  telling  the  Chief  the  cause  of 
his  appearing  before  him  in  such  tattered  garments, 
and  Sir  James  desired  him  to  repeat  the  versea 
which  had  so  roused  the  ire  of  the  knights  of  the 
needle .  The  Chief  was  highly  delighted  and  amused , 
and  he  there  and  then  appointed  MacCodrum  hi» 
Bard. 


CONTENTS.  llvii. 

fàob 
CXXXV. 

DiMOLADH  PiOB  Dhomhnuill  Bhain      ....     292 

Several  versions  of  this  inimitable  satire  on  the 
bagpipe  have  already  appeared,  but  in  every  case 
the  text  has  been  more  or  less  corrupt.  It  seemed 
desirj.ble  that  a  pure  text  should  be  published, 
though  the  poem  has  long  been  known  to  all 
students  of  Gaelic  Literature.  Donald  Bain,  who 
was  a  Macaulay  from  Paible,  North  Uist,  was  a 
local  piper  of  evidently  no  great  repute  as  a  per- 
former  on  the  great  Highland  instrument.  Even 
his  tuning,  as  he  -sat  on  the  kiln  rostrum,  left  much 
to  be  deaired. 

CXXXVI. 

Leine  Lachdunn  Euairidh  Ruaidh      ....     297 

The  wedding  shirt  of  Red  Rory  is  of  a  somewhat 
sombre  hue,  and  had  passed  through  many  phases 
previous  to  his  possession  of  it.  It  was  used  as  a  rag 
to  wipe  off  sweat  in  the  ball-room,  a  duster  for  the 
tavern  table,  and  other  purposes  of  an  unedifying 
description.  It  concludes  with  a  pithy  speculation 
on  the  philosopliy  of  heredity.  The  author  is  un- 
known.     The  air  is  that  of  a  well  known  pipe  tune. 

CXXXVII. 
Orak  an  Tailleir 298 

This  song  is  in  the  form  of  a  dialogue  between 
the  bard's  wife  and  a  tailor.  Tailors  in  the  High- 
lands  used  to  itinerate,  and  were  wont  to  feed  on 
the  best  fare  wherever  they  went.  In  this  case  the 
tailor's  fare  consisted  of  soft,  watery  potatoes, 
according  to  his  own  account  of  it.  The  good  wife 
naturally  resented  the  reflection  on  her  housekeep- 
ing.  The  author  of  the  song  was  Donald  Maclean, 
a  North  Uist  poet  of  repute,  known  as  Domhnull 
Bàn  na  Camairt.  He  was  born  about  1760.  His 
father,  Ewen,  was  gamekeeper  to  Sir  James  Mac- 
donald,  and  lived  at  Ardmaddy.     In  this  situation 


Xlviii.  CONTENTS. 

he  was  succeeded  by  the  bard,  who  in  his  turn  w»8 
succeeded  by  his  son,  Allan.  Donald  composed  a 
number  of  songs,  all  of  which  are  in  a  humoroua 
strain  and  of  considerable  merit.  "  Oran  nft 
Caraairt  "  may  be  put  in  the  first  claes  of  its  kind. 
' '  Oran  an  Duinghaineachadh  ' '  is  said  to  have  been 
hÌ9  first  attempt  at  versifying,  and  was  composed  on 
the  occasion  of  his  seeing  his  future  wife  for  the 
first  time — 

'  *  Thug  i  suil  orm  air  a  fiaradh 

'S  b'  e  8ud  a  cheud  uair  a  ghabh  i  'n  dòchas." 

She  wae  a  daughter  of  Ewen  MacEachen,  Dun- 
ganachadh,  Benbecula,  patronymically  known  as 
Eobhan  Mac  lain  Bhàin.  Donald  was  very  ready- 
witted — geur-fhaclach.  An  instance  of  his  gearradh- 
cainnte  may  be  given.  He  and  another  worthy  and 
brother  bard — an  Dall  Mor — foregathered  on  rent- 
day,  presided  over  by  Captain  Allan  Cameron,  the 
factor.  When  Donald  came  into  the  room  he 
noticed  the  blind  bard — known  as  "  A'  Muilleach," 
and  said  :  "  Tha  sibh  ann,  Muillich."  Fhreagair 
an  Dall,  "  Ma's  a  Muilleach  's  buileach."  "  Ma  's 
a  buileach  's  breac,"  arsa  Domhnull.  "  Ma  's  a 
breac,  's  breac  geal,"  ars'  an  Dall.  "  'S  ann  mar 
sin,"  ars'  a  Domhnull,  "  is  fearr  leis  a  Bhailidh 
Mhor  thu,  's  bi  thu  aige  air  a  dhìnneir."  It  was 
on  this  occasion,  Donald  being  in  arrears  of  rent, 
the  factor  said  to  him :  "  Now,  Donald,  if  you  put 
every  creature  you  possess  in  one  verse  the  arreara 
will  be  remitted.  Donald  at  ooice  rose  to  the  occa- 
BÌon,  and  replied  :  — 

"  'S  mi  fhin  an  Dara  Domhnull, 
Agus  Domhnull-a-chinn-bhàin, 
Tha  bean,  tha  leanabh  beag  agam, 
Pat  is  Mairead  Bhàn  ; 
Bò-dhonn,  bò-chrom,  is  dò-bhliadhnach, 
Lothag  òg,  is  làir; 
Sin  iad  air  an  cunntas 
LeÌ3  an  lùd'  air  an  t-Srombàn." 


PAOB 


CONTENTS.  xlÌX. 

PAOI 
CXXXVIII. 

Oran  Loiraig       ........     399 

This  song  is  also  by  Donald  Maclean.  Loirag 
was  a  wild  wandering  woman  who  bore  this  descrip- 
tive  nickname.  The  bard,  on  his  way  to  a  Christmas 
entertainment,  met  her  in  a  lonely  place.  The 
verses  are  descriptive  of  his  mental  perturbation. 

CXXXIX. 

Oran  na  Ba 300 

The  author  of  this  humorous  son  was  Angus 
Campbell,  known  patronymically  as  Aonghus  Mac 
Dhomhnuill  'ic  Eobhain,  and  soraetimes  as  Am 
Bard  Sgallach.  He  was  a  native  of  Benbecula,  and 
lived  and  died  at  Aird  there  in  1843.  He  com- 
posed  several  songs,  four  of  which  are  given  in  this 
Collection,  and  was  undoubtedly  a  good  bard. 

The  cow  of  the  song  was  a  mart-lamhaig  for 
winter  consumption,  purchased  from  Patrick  Nicol- 
son,  Torlum,  factor  for  Clanranald.  The  bard 
describes  in  a  humorous  vein  the  lean  condition  of 
the  quadruped,  evidently  in  no  better  condition 
than  the  lean  kine  of  Pharaoh's  dream.  There  are 
several  words  in  this  song  which  are  not  commonly 
used  now. 

CXL. 
Iain  Mac  'ic  Fhionghainn  ......     301 

This  highly  humorous  song  in  the  mock-heroic 
strain  was  composed  by  John  Macmillan,  known 
patronymically  as  lain  Mac  Uisdean  'ic  Dhonn- 
chaidh,  who  lived  at  Lineclate,  Benbecula,  and 
emigrated  to  America  about  1850.  John  Mac- 
kinnon,  son  of  Neil  Mackinnon,  the  hero  of  the 
song,  who  was  a  half-witted  clumsy  creature, 
attended  a  local  dance,  where  he  presented,  it 
seems,  a  very  ludicrous  appearance.  MacmiUan, 
who  had  a  keen  sense  of  humour,  was  present,  and 
watched  the  awkward  movements  of  the  dancer.  In 
the  song  he  gives  his  hero  credit  for  every  virtue  and 
good  quality  which  he  emphatically  did  not  possess. 


*.  CONTENTS. 

PAOK 

CXLI. 
Oran  nan  Coilleach 30S 

Angus  Macpherson,  known  patronymically  as 
Aonghus  Og  Mac  Aonghuis  'ic  Dhomhnuill  'ic  lain, 
lived  at  Griminish  Moor,  Benbecula,  and  died  there 
about  1843.  He  composed  several  other  songs 
besides  those  given  here,  all  of  which  are  meritor- 
ious.  It  is  seldom,  if  ever,  that  a  rooster  received 
such  justioe  as  Macpherson's,  which  was  a  gift  from 
a  friend. 

CXLII. 
Oran  na  Cliath-luaidh 306 

This  song  of  the  waulking  board  is  by  the  same 
author.  Angus  Bàn  was  in  deep  depression  because 
the  waulking  board  was  lost,  and  though  he  had  a 
web  of  cloth  ready  it  could  not  be  fulled.  The 
board  was  to  be  taken  by  boat  to  another  island,  but 
when  Callxim  went  to  the  rock  to  which  the  boat 
was  fastened  no  trace  of  it  could  be  found.  Their 
adventures  form  the  subject  of  the  song. 

CXLIII. 
AoiR  Iagain  .......  310 

This  stinging  satire  was  composed  by  the 
"Piobaire  Mòr,"  a  Lochaber  man  who  emigrated  to 
Canada  many  years  ago.  The  individual  satirized 
was  the  Rev.  John  Maclennan,  Episcopal  Minister 
at  Fort-William,  some  60  or  70  years  sinoe.  He 
was  locally  known  as  "  lagan  Beag  a  Chotain 
Bhàin,"  and  was  evidently  an  epicure.  The  satir^st 
describes  in  humorous  if  somewhat  scurrilous  lan- 
guage  how  the  diminutive  Episcopalian,  who  may  or 
may  not  have  been  an  advanced  ritualist,  vigorously 
feasted  on  the  monster  sea-devil,  notwithstanding 
itfl  "  high  "  condition.  This  sea  monster  (Mac 
Lathaich)  had  been  cast  ashore  and  lain  there  for 
Bome  time.  The  minister  who  lived  at  Achintore 
(famovis  as  the  bleaching  green  of  the  slain  Camp- 
bells  at  Inverlochy  in  1645)  would  not  allow  the 
piper  and  a  party  of  roadmen  to  boil  their  porridge 
pot  in  his  kitchen,  and  he  got  the  satire  for  his 
churlÌBhness. 


CONTENTS.  U. 

PAOI 

CXLIV. 
Oran  an  t-Saoir  .......     312 

Angus  Macpherson,  the  author  of  this  eong, 
known  as  Aonghus  MacChalluim  'ic  lain,  was  an 
itinerant  boatbuilder.  He  was  born  at  Aird-an- 
eoin,  near  Creagorry,  Benbecula,  lived  for  some  time 
in  Barra,  where  he  married,  and  died  at  Carnan- 
an-Iochdair  about  1863.  The  song,  which  possesses 
great  merit,  was  composed  when  the  bard  was  laid 
aside  by  illness  and  afflicted  temporarily  with  loss  of 
eyesight.  Angus,  who  was  of  a  convivial  disposi- 
tion,  dearly  loved  a  dram,  for  which  the  South  Uist 
priests,  Fathers  James  Macgregor  of  lochdar  and 
John  Chisholm  of  Bornish,  often  brought  him  to 
task.  Angus,  though  a  good  Catholic,  resented  the  , 
admonitions  of  these  good  men,  and  by  way  of  show- 
ing  his  resentment,  eulogises  Mr  Colin  Macdonald, 
the  Priest  of  Barra,  who  was  himself  a  bard  of  some 
repute. 

CXLV. 
Oràn  na  Mnatha 314 

This  amusing  song  by  the  same  author  is  in  the 
form  of  a  dialogue  between  himself  and  his  wife, 
who  threatens  to  leave  him  on  account  of  his  con- 
vivial  tendencies.  She  does  not  condemn  modera- 
tion,  and  asserts  her  right  to  a  more  liberal  allow- 
anoe  of  tea. 

CXLVI. 

Oran  a  Bhata  do  'm  b'  ainm  "  Struileag  "  .  316 

This  boat-song  is  by  the  same  author.  "  Struil- 
eag"  was  an  imaginary  boat  which  was  sent  from 
one  person  to  another  accompanied  by  a  rhyme.  It 
could  not  be  passed  on  to  the  next  person  without 
the  rhyme. 

CXLVII. 
Marbhrann  Nighean  Domhnuill  Oig  'ic  Ioain  .         .     318 
This  very  amusing  but  rancorous  mock-elegy  was 
composed  by  a  man  Maclsaac  from   Lochboisdale, 


lìì-  CONTENTS. 

PiOI 

South  Uist,  while  in  service  at  Lochmaddy.  His 
"  leannan-baird"  and  pet  aversion  was  Mary  Mac- 
Kegan,  a  North  Uist  woman,  at  whom  he  had  lev- 
elled  several  libellous  shafts.  Her  personal  appear- 
ance  is  reflected  in  the  couplet :  — 

"  O  dìth  bìdh  air  Nighean  DomhnuiU  Oig  'ic 

Igain, 
Tha    amhaich    fhada    righinn    air    a  chorra 

ghridhich  ghrannda.'.' 
"  The  tongue  can  no  man  tame"  :  not  Maclsaac's 
©vidently,  as  long  as  Mary  Mackegan  is  near  hira, 
and  at  last  he  had  to  answer  for  it  before  the 
Sheriff .  Defamation  of  character  is  a  serious  offence 
in  the  estimation  of  the  law,  and  the  foUowing  verae 
was  nothing  if  not  defamatory  :  — 

"  Bhiodh  tu  far  am  biodh  an  tì, 

Phlìteag  nam  boirionnach ; 

Bhiodh  an  ailis  air  do  dhruim, 

Gu  'm  biodh  tu  ri  meirle." 
In  thia  elegy  the  place  of  her  sepulture  was  a  church- 
yard  dedicated  to  StComgan,  atMacCodrum'sbirth- 
place,  not  far  from  the  old  parish  church  of  North 
Uist,  where,  according  to  the  bard,  Mary  lay  in  a 
Bomewhat  unedifying  posture  alongside  a  Norse 
King,  with  no  "  storied  urn,  or  animated  bust." 

CXLVIII. 

Oran  Aonohuis  Ruaidh 320 

Angus  Roy  Robertson,  the  hero  of  these  witty 
verses,  was  a  servant  at  Cunambuntag,  Benbecula, 
in  the  sixties  of  last  century.  Angus,  who  was 
known  as  "  Aonghus  Ruadh  Olibheir,"  was  a  North 
Uist  man,  and  near  relative  of  Edward  Burke,  the 
well-known  body  servant  of  Prince  Charles.  It  was 
the  time  of  Yule,  and  the  weather  was  frosty. 
Angus  was  sent  on  a  mission  to  provide  the  usual 
aids  to  the  season's  festivities,  and  as  his  return 
was  delayed,  the  young  men  of  Cunambuntag, 
assisted  by  a  neighbour,  Duncan  MacLellan,  strung 
their  lyre,  and  this  amusing  ditty  resulted.  There 
were  grave  fears  about  Angus's  fate,  and  a  search 
party  must  be  organised.     As  was  wont  when  a  great 


CONTENTS.  lÌÌÌ. 

PAOE 

man  died,  his  meteor  was  seen  two  days  previously, 
aiid  '  tlie  touch  of  a  vanished  hand"  would  be  no 
longer  heard  on  his  fìddle.  The  hero's  obsequies 
would  be  duly  solemnised.  "  Bean  Thormoid  Oig," 
whose  gifts  of  speech  were  known,  would  express  the 
general  sorrow,  and  the  jar  which  was  destined  for 
other  purposes  would  be  done  ample  justice  to  by 
the  convivial  "  Eoghainn  Maor." 

CXLIX. 

Orxn  nan  Eibionnach  an  Glascho        .         .  .321 

This  humorous  and  really  clever  satire  on  the 
Glasgow  Irishmen  was  composed  by  Alexander  Mor- 
rison  in  1874,  when  he  lived  in  Govan,  where  he 
was  employed  as  a  mason.  He  now  resides  at 
Rucaidh,  in  North  Uist,  his  native  place,  where  he 
keeps  a  shop,  but  unfortunately  does  not  cultivate 
the  muses.  He  has  not  composed  anything  for 
many  years,  we  believe  from  religious  scruples,  but 
had  he  chosen  to  exercise  his  undoubted  poetical 
gifts  he  would  have  earned  no  mean  reputation. 

CL. 

Blar  Hogh 323 

This  humorous  song— the  battle  of  Howmore — 
was  composed  some  20  years  ago  by  the  Rev.  Rod- 
erick  Macdonald,  minister  of  South  Uist,  on  a  blood- 
less  and  amusing  scuffle  that  took  place  among  the 
members  of  the  Parochial  Board,  named  here 
"  Ciiirt  nan  Cailieachan,"  over  the  medical  officer 
of  the  parish.  The  incident  occurred  in  the  vestry 
of  the  Parish  Church,  where  the  meeting-s  were 
held.  Local  knowledge  is  needed  to  fully  appreciate 
thevarious  allusions. 

CLI. 

Taladh 325 

An  inferior  version  of  this  lullaby  appeared  in 
Turner's  Collection  in  1813,  and  has  since  been 
copied  by  several  others.  The  version  given  here, 
which  is  incomplete,  was  obtained  in  Uist.       The 


lÌV.  CONTENTS. 

PAOE 

lullaby  was  composed  by  a  daughter  of  Duncan 
Campbell  of  Glenlyon,  known  as  Donnchadh  Ruadh 
na  Fèile,  on  the  death  of  her  husband,  Gregor  Roy 
Macgregor  of  Glenstrae.  She  was  the  mother  of 
Alastair  of  Glenstrae,  who  also  had  a  tragic  end, 
and  of  John  Dubh,  the  baby  of  the  lullaby.  The 
tradition  in  Glenlyon,  which  no  doubt  is  substanti- 
ally  correct,  is  that  she  fell  in  love  with  Gregor  Roy, 
who  was  a  handsome  man,  and  married  him  against 
lier  father's  wish.  After  living  in  concealment  for 
some  time,  the  couple  were  tracked  and  carried  to 
Bealloch,  where  Gregor  was  beheaded  in  presence  of 
his  wife.  Gregor  had  not  only  incurred  the  wrath 
of  Campbell  of  Glenlyon,  but  there  had  been  besides 
a  long-standing  feud  between  him  and  Cailein  Liath 
of  Glenorchy  and  Black  Duncan,  his  son.  At 
length,  at  their  instigation,  Gregor  was  tried  by 
order  of  the  Privy  Council,  under  the  presidency  of 
the  Earl  of  Atholl,  and  beheaded  at  Bealloch  in 
1570.  The  following  entry  appears  in  "  The 
Chronicle  of  Fortingall  ' ' :  — ' '  The  vij  da  of  Apryll 
Gregor  M'Gregor  of  Glenstra  heddyt  at  Belloch 
anno  sexte  an  ten  yeiris." 


CLII. 
Taladh 326 

This  oran  ionndrainn  is  by  a  mother  for  her  lost 
child,  who  had  been  spirited  away  by  the  fairies. 
From  the  simplicity  and  directness  of  the  style,  the 
song  appears  to  be  very  old.  As  late  as  the  com- 
mencement  of  the  19th  centuiy,  the  practice  pre- 
vailed  in  the  Long  Island  of  lulling  old  people  to 
sleep  with  Fingalian  songs  and  tales.  A  woman 
died  in  South  Uist  not  niany  years  ago  whose 
principal  occupation  in  the  family  where  she  served 
was  to  perform  this  duty  night  after  night  for  an 
old  lady,  the  widow  of  the  Rev.  George  Munro, 
minister  of  that  parish. 


CONTENTS.  Iv. 

PAOE 
CLIII. 

Taladh 328 

This  lullaby  is  evidently  by  a  Skyeman  lament- 
ing  the  death  of  his  wife,  whose  child  he  lulls  to 
sleep. 

CLIV. 

LuiNNEAG  Bleoghain  na  Banachaig       ....     329 

This  beautiful  milking  song,  which  has  an  old- 
world  ring,  was  composed  by  a  poor  widow,  whose 
only  daughter  had  been  spirited  away  by  the  fairies. 
The  mother  had  sent  the  daughter  with  the  cow  to 
the  hill.  While  resting  on  what  turned  out  to  be 
a  fairy  knoll  (sìthein),  a  door  opened,  and  she  was 
taken  in  and  never  seen  again.  This  Luinneag 
begins  with  an  address  of  eulogy  to  the  cow,  referred 
to  as  "  an  Druimfhinn  uasal,"  to  induce  her  to  give 
her  milk.  Milking  songs  have  been  in  vogue  from 
time  immemorial,  and  many  cows  accustomed  to  the 
song  will  not  give  their  milk  without  it. 

CLV. 
Oran  Sithe 331 

This  fragment  of  a  fairy  song  is  the  composition 
of  a  young  woman  of  many  personal  attractions,  who 
was  observed  to  waste  away  without  any  cause  for 
which  her  friends  could  account;  nor  could  she  be 
persuaded  to  disclose  to  her  parents  the  cause  of 
her  decline.  At  length  she  disclosed  the  secret  to 
her  sister,  on  condition  of  the  most  solemn  promise 
being  given  that  she  would  not  divulge  it.  She 
was  in  love  with  a  faii-y  whom  she  met  occasionally 
by  appointment,  and  the  cause  of  her  decline  was 
the  sense  of  extreme  loneliness  and  dreary  longing 
she  felt  during  the  intervals  of  their  meetings.  The 
sister,  notwithstanding  her  vow  of  secrecy,  dis- 
closed  the  whole  to  her  father  and  three  brothers, 
who  forthwith  took  horses  and  rode  to  the  trysting 
place  of  the  lovers,  and  killed  the  fairy.  The  young 
woman  died  soon  after. 


Ivi.  CONTENTS. 


PAOB 


CLVI. 

Na  tri  EoiN  Chruinne-ghealla  Dhonn  332 

The  three  birds  were  the  three  children  of  a  first 
wife,  and  the  second  was  a  typical  stepmother.  The 
verses  illustrate  in  a  series  of  epigraminatic  lines  a 
contradictory  wife  at  cross  purposes  with  her  hus- 
band,  he  pulling  one  way  and  she  another.  It  is 
really  a  satire  on  womankind. 

CLVII. 

Oran  na  Brath  .......     334 

This  is  the  second  quern-song  in  the  Collection. 
Grinding  with  the  quern  was  in  early  times  a  species 
of  servile  labour,  it  being  certainly  hard  work,  and 
this  quaint  and  very  remarkable  poem  is  probably 
a  reminiscence  of  old  servile  conditions.  It  is  sug- 
gestive  of  the  Icelandic  song  of  the  Quern  Grott«, 
in  which  three  giantesses  grind  for  King  Frodi. 
Here  a  variety  of  inducements  are  held  out  to  the 
bondmaid  or  "  cailleach,"  the  quern-cake  with  the 
dairymaid's  milk  being  ofifered  as  guerdon.  Her 
employer  even  oifered  her  the  goodman  of  the  house, 
but  the  quern-maid  was  sceptical  as  to  the  sincerity 
of  this  far  too  generous  offer.  The  inducement  that 
prevailed  was  the  announcement  of  a  man  coming 
to  seek  for  her,  thus  effecting  her  deliverance  from 
bondage,  whereupon  the  quern  began  to  move  with 
marvellous  velocity,  the  worker  uttering  words  of 
delirious  ecstasy.  This  song  is  altogether  a  unique 
illustration  of  the  old  life  of  the  people. 


CLVIII. 

CuMHA  Mhic-an-Toisich 336 

We  have  given  this  oomposition  the  name  by 
which  it  is  best  known,  but  in  the  Western  Isles, 
where  the  version  given  here  was  obtained,  it  is 
called  "  Cumha  Mhic  a  Arisaig,"  or  "  Bealach  a 
Ghàraidh."     Our  version  seems  to  have  no  connec- 


CONTENTS.  Ivii. 

PAGE 

tion  with  the  air  given  in  CampbeH's  Anthology, 
and  one  or  two  other  publications.  The  very  name 
of  the  hero  of  the  Lament  is  against  the  assertion 
that  he  was  a  Mackintosh  chief .  Eoghann  Og  was 
not  the  name  of  any  of  the  chiefs  of  that  family. 
The  title,  "  Cumha  Mhic  a  Arisaig,"  would  seem  to 
identify  him  with  the  Clanranald  country.  Evi- 
dently  two  compositions  originally  distinct,  but 
bearing  a  resemblance  to  one  another,  have  been 
amalgamated  and  now  form  one  song.  There  are 
several  traditions,  diflFering  very  materially,  in 
regard  to  its  Mackintosh  origin.  The  present 
Mackintosh  believes  it  to  have  been  composed  by 
the  family  bard,  Maclntyre,  in  the  year  1550,  on 
the  death  of  William,  who  was  murdered  by  the 
Countess  of  Huntly  that  year. 


CLIX. 

Rannan  do  Mhnaoi  uasail    ......     339 

The  author  of  these  lines  was  John  Carswell, 
Bishop  of  the  Isles.  Carswell  was  born  about  1520 
at  Carnsary,  in  the  parish  of  Kilmartin,  Argyllshire, 
of  which  parish  he  afterwards  became  Rector,  as 
well  as  chaplain  to  the  Earl  of  Argyll.  In  1560  he 
became  Superintendent  of  Argyll  and  the  Isles.  In 
1566  he  became  Bishop  of  the  Isles,  and  died  in 
1572.  His  name  is  j>erpetuated  in  the  literature  of 
the  Highlands  by  his  translation  into  Gaelic  of 
Knox's  liturgy  in  1567.  There  is  a  Gaelic  hymn 
and  a  few  fragments  of  his  other  poetical  composi- 
tions  still  remaining.  In  his  zeal  for  the  spread  of 
the  Reform  doctrines  he  adopted  an  inimical  atti- 
tude  to  the  old  Gaelic  culture.  The  lines  given  here 
are  by  no  means  laudatory,  but  intended  to 
counteract  the  vanity  of  birth,  beauty,  and  accom- 
plishments  by  an  antidote  such  as  another  poet 
administered  to  Lady  Clara  Vere  de  Vere. 


Iviii.  C0NTENT8. 

PAOB 

CLX. 

BlOOH  AM  DEOCUS'  AIR  LAIMH  MO  RUIN     ....       340 

This  health-song  is  evidently  a  Skye  oomposition 
of  the  time  of  Sir  Donald  Macdonald  of  Sleat,  who 
died  in  1643.  It  has  been  sometimes  sung  as  a 
waulking-song. 

CLXI. 

Oran  Mulaid  a  Phriosanaich  an  Dun-Raonuill  .  342 

This  dirge  of  the  prisouer  at  Dunranald,  in  South 
Uist,  was  composed  by  Brian  MacVurich.  He  wae 
an  illegitimate  son  of  one  of  the  MacVurich  bards. 
MacVurich,  while  studying  in  Ireland,  added  this 
child  to  the  population  of  the  Emerald  Isle.  Brian, 
who  was  a  seafaring  man,  came  on  one  occasion  to 
South  Uist,  and  "  lifted  "  cows  belonging  to  Clan- 
ranald,  for  which  he  was  apprehended  and  put  in 
irons — piollaid — at  Dun-Raonuill,  a  stromghold  of 
the  Clanranald  family.  It  was  during  his  incarcera- 
tion  there  he  composed  the  song,  on  hearing  which 
the  Bard  MacVurich  acknowledged  him  as  his  son. 

CLXII. 
Uaigh  Mhic  Callduinn  .....     344 

This  is  a  song  of  longing,  a  not  uncommon  type 
of  lovo-song,  and,  like  others  originating  in  the 
Western  Isles,  abounds  in  boating  references. 

CLXIII. 
An  Eucag 345 

This  is  a  love-song  of  irregular  measure,  in  which 
the  praises  of  a  maiden  are  set  forth  with  all  her 
good  qualities  and  virtues. 

CLXIV. 

Oran  mu  'n  Uisge-bheatha  ......     346 

This  ode  to  whisky,  which  is,  unfortunately,  not 
quite  complete,  is  supposed  to  be  the  composition  of 
Mac-a-Lighiche,    the    Skye    Bard.       John    Barley- 


CONTENTS.  lÌX. 

PA6E 

corn,  with  proper  pride  of  descent,  sings  his  own 
praises,  and  sets  forth  with  much  emphasis  the  great 
influence  which  he  has  exercised  over  a  wide  field 
eince  he  came  out  of  "  bond  "  in  his  native  Ferin- 
tofih. 

CLXV. 
Oban  mu  'n  Eideàdh  Ghaidhealach      ....     348 

Hanoverian  discipline  in  the  Highlands  after  the 
'45  was  nothing  if  not  thorough.  The  Ten  Com- 
mandments  were  suspended  with  the  Habeas-Corpus 
Act.  The  Disarming  Act  of  1746  among  other 
things  prohibited  the  wearing  of  the  Highland  dress 
under  pains  and  penalties.  A  more  cowardly  and 
absurd  piece  of  legislation  was  never  passed  by  a 
panic-stricken  Government.  It  roused  the  Highland 
bards  to  a  high  pitch  of  angry  denunciation,  and 
such  bards  as  John  MacCodrum  denounced  it  and 
its  authors  in  the  most  scathing  terms.  For  years 
those  clansmen  who  persisted  in  defying  the  Act  and 
wearing  the  only  garb  they  possessed,  or  go  naked, 
were  hunted  by  the  redooats  like  partridges  upon 
the  mountains,  and  pursued  with  the  persistency  of 
the  Eumenides  on  the  trail  of  Orestes.  The  reports 
given  in  by  the  captains  of  the  different  Highland 
posts  are  in  many  cases  ludicrously  humorous.  One 
man  chased  and  caught  in  the  act  excused  himself 
by  saying  that  he  wore  only  "  dyed  blanket."  Two 
men,  one  wearing  trousers  and  the  other  a  kilt,  were 
pursued  by  the  redcoats  into  a  hut,  but  the  men  had 
time  to  strip  themselves  before  their  pursuers 
entered  the  hut,  and  the  pursuers  afterwards  could 
not  swear  which  of  them  wore  the  kilt.  Others  were 
not  so  fortunate,  and  the  country  jails  were  filled  to 
their  utmost  capacity  with  men  wearing  the  tartan. 

Mrs  Stevenson,  the  authoress  of  the  song  given 
here,  was  Margaret  Campbell,  wife  of  the  Rev. 
James  Stevenson,  minister  of  Ardnamurchan  from 
1703  to  1732,  and  of  Ardchattan  from  1732  to  1751. 
She  died  in  1775. 


Ix.  CONTENTS. 

PA6B 

CLXVI. 
Oran  an  t-Saighdeir  ......     350 

This  8ong  of  the  soldier  is  a  fugitive  baliad  added 
to  in  many  districts.  It  was  originally  composed  by 
a  young  man  who  had  enlisted  in  the  Army. 
Apparently  a  native  of  Glenorchy,  he  bida  farewell 
to  the  land  of  deer  and  trout,  and  above  all  of  fair 
maidens,  whose  disapproval  he  had  won  by  donning 
ihe  soldier's  uniform. 

CLXVII. 
Oran  na  Banntraich  .361 

This  song  of  the  widow  was  composed  by  a  womaa 
who  had  seen  her  husband,  father,  and  three 
brothers  drowned  by  the  swamping  of  a  boat.  The 
husband,  who  was  a  Barra  man,  was  buried  at 
Trinity  Temple,  Carinish,  a  religious  establishment 
founded  and  maintained  by  the  Family  of  the  Isles. 

CLXVIII. 

Failtk  do  'n  Chleir      .......     353 

This  salutation,  or  welcome,  to  the  Presbytery  of 
Uist  was  repeated  by  John  MacCodrum  on  the  occa- 
sion  of  the  admission  of  the  Rev.  Allan  Macqueen 
as  minister  of  North  Uist  at  Kilmuir,  on  the  28th 
September,  1770.  The  gathering  of  the  clergy  was 
followed  by  the  proverbial  bad  weather,  for  which 
the  Bard  makes  an  apology,  and  invokes  the  divine 
blessing.  Living  many  miles  away,  he  is  obliged, 
with  evident  reluctance,  to  take  his  departure  with- 
out  sharing  the  festivities  of  the  day. 

CLXIX. 

Rann  air  Ba8  Neill  Mhic  Ghilleathainn  .  354 

Neil  Maclean,  Kersiva,  Lochmaddy,  wae  factor 
for  Lord  Macdonald  in  North  Uist,  and  a  man  of 
note  in  his  day.  He  was  of  the  Macleans  of  Boreray, 
and  died  in  1769.  The  eulogium  passed  on  him  in 
this  epitaph  by  John  MacCodrum  is  no  more  than 
he  deeerved. 


CONTENTS.  Ixi. 

PAOE 

CLXX. 

OrAM  DiMOLAIDH  DO    "  RUDDLE  "   AlRDNAMURCHAN  356 

This  song,  composed  about  the  middle  of  the  18th 
century,  by  an  unknown  author,  in  dispraise  of  a 
laird  of  Ardnamurchan,  proves  that  the  land  ques- 
tion  is  not  a  new  one.  The  bard  rises  early  and 
hears  the  mavis,  but  his  thoughts  come  back  to  hìs 
hard  lot,  labouring  an  unproductive  soil  and  threo 
years'  rent  to  pay.  He  regrets  the  disappearanoe  of 
the  old  chiefs,  and  resents  being  robbed  by  a 
nobody. 

CLXXI. 
A  Challuinn         ........     356 

This  song  was  originally  the  composition  of  Mrs 
Macleod,  Luskintyre,  but  has  been  added  to  else- 
where.  It  is  a  lively  song,  and  has  been  much  in 
vogue  on  festive  occasions  in  the  Isles. 

CLXXII. 
Oran  nan  Calluinnean  ......     358 

This  Hogmanay  song  by  Angus  Og  Macpherson 
Ì8  an  apology  for  his  larder,  many  having  haled  the 
bard  with  a  duan  on  bannock  night,  and  he  had  none 
to  give  them.  Times  were  hard  in  Benbecula  and 
crops  were  poor,  which  sufficiently  accounts  for  the 
res  angusta  domi.  Whoever  is  to  blame  is  referred 
to  the  Day  of  Judgment. 

CLXXIII. 
Oran  Bainnse        ........     360 

This  soug  was  composed  by  Donald  Maclean, 
Camart.  It  is  a  complaint  of  not  having  been 
invited  to  a  wedding.  He  called,  however,  at  the 
house  when  the  feast  was  being  prepared,  and  got 
a  dram  and  a  whole  duck  from  the  hostess  as  a 
$olatium. 


Ixii.  CONTENTS. 

PAOE 

CLXXIV. 

Cailin  Donn  a  Chuailein  Reidh 362 

This  Ì8  a  vagabond  Bong  with  a  pretty  air. 

CLXXV. 
Oran  a  Bhotuil 363 

This  bacchanalian,  or  bottle  eong,  is  of  the  real 
oonvivial  type.  The  bard,  evidently,  had  incurred 
the  loss  of  cattle,  as  he  promi&es  payment  of  his  score 
in  the  form  of  a  cow's  hide.  But  "  Begone,  dull 
care,"  was  his  motto,  and  he  fortifies  his  Epicurean 
philosophy  by  libations  to  Bacchus. 

CLXXVI. 
Oran   Uidhisteach       .......     364 

A  popular  Uist  ballad,  sung  on  festive  occasions. 
There  are  many  more  verses  besides  those  given  here. 

CLXXVII. 
Oran  Irteach 365 

This  song  is  by  a  lowly  St  Kilda  maiden  who 
had  fallen  in  love  with  Campbell  of  Islay,  on  the 
occasion  of  a  visit  by  him  to  the  lonely  isle,  and 
deserted  a  former  lover.  She  sets  forth  her  feelings 
in  smooth  measure  and  simple  but  chaste  style. 

CLXXVIII. 
Duanag  do  'n  Ghaoith  ......     367 

This  exquisite  lyric  is  the  composition  of  a  living 
bard,  Dr  Alexander  Morrison  of  Larkhall,  formerly 
of  Sollas,  North  Uist.  Dr  Morrison  haa  courted 
the  muses  in  other  effusions  which  deserve  to  live, 
and  modesty  alone  withholds  their  publication.  He 
paints  the  wind  in  its  various  phases,  sighing 
through  the  foliage  of  trees,  whispering  about  the 
grass,  and  bearing  the  scent  of  flowers  under  its 
wing,  or  riding  in  the  greatness  of  its  strength,  and 
felling  the  mighty  forest  trees.  Every  stanza  is  a 
picture. 


CONTENTS.  IxÌÌÌ. 

PAQK 
CLXXIX. 

Seann  Oran  ........     369 

The  authoT  of  this  fine  old  song  is  unknown.  It 
is  a  masterpiece  of  the  poetic  art,  while  the  senti- 
ment  is  pure,  the  diction  classic,  and  the  thought 
and  treatment  cultivated. 

CLXXX. 

Oran  le  Uidhisteach  an  America        ....     370 

This  song  of  the  Uist  emigrant,  now  an  exile, 
is  expressive  of  the  hardships  endured  in  America, 
especially  by  the  older  emigrants.  Their  thoughts 
went  back  to  their  native  land,  dwelling  on  bygone 
friends  and  days — the  golden  spoils  of  memory — and 
finding  expression  in  the  well-known  lines :  — 

"  From  the  lone  shieling  on  the  misty  island, 
Mountains  divide  us  and  a  waste  of  seas, 
But  still  our  hearts  are  true,  our  hearts  are 

Highland, 
And  in  our  dreams  we  behold  the  Hebrides." 

CLXXXI. 

Seann  Oran 372 

This  is  a  song  by  a  disappointed  loiver,  who  rings 
the  changes  on  the  infidelity  of  the  lady.  He  would 
not  have  grudged  her  to  a  man  of  reputation,  but  to 
be  forsaken  for  the  bald  weaver  of  the  shuttles  was 
beyond  endurance. 

CLXXXII. 

Marbhrann  Chaiptin  Fearghustan     ....     374 

The  subject  of  this  mock  elegy  by  John  Mac- 
Codrum  was  the  notorious  Captain  John  Ferguson, 
commander  of  the  ship  "  Furnace,"  employed  in 
1746  in  the  search  for  Prince  Charles  in  the  Western 
Isles.  Ferguson,  who  was  universally  detested  for 
his  harsh  proceedings,  was  of  the  family  of  Badi- 
furrow,    in   Aberdeenshire.       He   is   charged   with 


llÌV.  CONTENTS. 

PAOB 

hanging  two  men  in  Barra  for  not  giving  him  the 
information  he  desired.  Following  the  example  o£ 
hÌ8  master  and  model,  Butcher  Cumberland,  he 
allowed  hÌ3  men  to  commit  great  outrages  in  the 
islands  of  Eigg  and  Canna.  He  did  not  consider 
even  poor  Edward  Burke  beneath  his  notice,  and 
searched  all  North  Uist  for  him,  but  without  success. 
He  and  the  bard  may  have  met  on  this  occasion. 
Mrs  Macdonald  of  Kingsburgh  lifted  her  hands  with 
horror  when  he  announced  himself  shortly  after  the 
departure  of  the  Prinoe  from  the  house.  He 
searched  it  carefully,  with  all  the  outhouses,  and 
asked  most  impertinent  and  indelicate  questions 
about  the  illustrious  wanderer  and  his  fair  guardian. 
Flora  herself,  when  arrested,  was  taken  on  board 
the  "  Furnace."  It  is  satisfactory  to  find  that 
though  he  continued  in  the  service,  this  blackguard 
never  received  promotion.  He  died  in  1767.  In 
this  elegy  John  MacCodrum,  who,  like  the  rest  of 
the  brotherhood  of  Gaelic  bards,  was  a  true 
Jacobite,  belabours  him  with  right  good  will,  and 
gives  expression  to  the  universal  feeling  regarding 
him.  He  rejoiced  at  the  welcome  news  wafted 
across  the  Cuan-Sgìth  of  the  foundering  of  Fergu- 
son's  ship.  The  very  hills  express  their  joy,  all 
except  one,  which,  like  Agamemnon  of  old,  had 
"  wept  like  a  waterfall,"  but  the  other  hills 
promptly  sat  upon  it.  The  notorious  Capt-ain  and 
his  ship  had  perished  amid  the  angry  waves.  If  » 
great  whale,  or  seal,  has  swallowed  him,  MacCodrum 
feels  sure  he  will  not  be  delivered  as  Jonah  was.  He 
would  have  a  millstone  tied  round  his  neck,  and  Ben 
Cruachan  itself  heaped  upon  him  to  prevent  hia 
ever  rising  again. 

CLXXXIII. 

Beannacbadh  Tiohb  Fir  Bhaosdail     ....     176 

The  house  which  so  drew  MacCodrum's  admira- 
tion  was  Kilbride  House,  the  residence  of  Colin  Mac- 
donald  of  Boisdale,  demolished  a  few  years  ago. 
The  "  Blessing  on  Boisdale's  House  "  was  composed 


CONTENTS.  IXV. 

PAOE 

after  1768,  in  which  year  died  Alexander  Macdonald 
of  Boisdale,  of  whom  the  bard  speaks  as  having 
passed  away,  and  to  whose  memory  the  first  part  of 
the  song  is  dedicated.  The  rest  is  eulogistic  of  his 
son  and  successor,  and  his  new  residence. 

A  very  full  account  having  already  been  given 
of  John  MacCodrum  and  his  poetry  in  "  The  Uist 
Collection,"  it  is  not  deemed  necessary  to  give  any 
lengthened  notice  of  him  here. 

He  was  born  on  the  threshold  of  the  18th  century 
at  Cladh-Chòthain,  in  Airdarunair,  near  the  old 
parish  church  of  Kilmuir,  where  there  was  a  chapel 
dedicated  to  St  Comgan,  one  of  the  saints  of  the 
Celtic  Calendar,  to  whom  there  were  also  dedications 
in  other  parts  of  the  country.  Having  been  brought 
up  at  Airdarunair,  MacCodrum's  next  place  of 
abode  was  Cachalaidh-na-Rèbhil,  in  Hougharry, 
wherehemarried,  andwas  visited  by  MacMhaighstir 
Alastair.  He  afterwards  lived  at  Paible,  where  he 
oomposed  "  Smeorach  Chlann  Domhnuill."  In 
1762,  he  is  living  at  Langash,  where  the  walls  of  his 
house  are  still  to  be  seen  in  a  good  state  of  preserva- 
tion.  In  1770  he  is  living  at  Eval,  and  he  died  at 
Airidh-a-phuiII  there  on  the  14th  of  April,  1779,  in 
our  opinion,  the  greatest  of  all  the  Island  bards  of 
whom  there  is  any  record. 

CLXXXIV. 

Oran  Ahabhaig     ........     378 

This  Ì9  a  poetical  duel  between  two  clanswomen, 
a  Macdonald  and  a  Macleod,  which  ended  in  a  real 
fight.  The  two  female  controversialists  were  sitting, 
one  on  each  side  of  the  stream  flowing  into  Loch 
Snizort,  which  was  the  boundary  between  the  pro- 
perties  of  Macdonald  of  Sleat  and  Macleod  of  Dun- 
vegan.  The  scene  was  at  Glenbeg,  three  or  four 
miles  from  the  head  of  the  loch,  and  there  they 
reviled  each  other's  clan.  A  male  passer-by  said, 
"  An  te  aig  a  bheil  an  fhuil  is  deirge  caitheadh  i 
smugaid  air  an  te  eile."       This  having  been  dono, 


Ixvi.  CONTENTS. 

PAOB 

Marg&ret  leapt  across  the  stream  and  chastised  her 
opponent.  The  song  was  so  exciting  that  at  a  time 
of  harvest  at  Eboet  the  rival  bands  into  which  the 
reapers  were  divided  wounded  themselves  uncon- 
Bciously  with  their  hooks,  and  had  bloody  hands  at 
the  close  of  the  day  through  the  singing  of  it. 


CLXXXV. 

Oran  mu  Bhreacan  an  Fheilidh  .....     381 

This  poem  was  composed  on  the  repeal  of  tho 
Diearming  Act  of  1746,  and  its  interest  lies  in  the 
historical  occasion  which  gave  rise  to  it,  rather  than 
in  the  possession  of  great  poetical  merit.  The  Act 
was  repealed  in  1782,  a  bill  for  that  purpose  having 
been  introduced  and  passed  on  the  incentive  of  the 
Marquis  of  Graham,  afterwards  Duke  of  Montrose, 
and  the  Hon.  Archibald  Campbell  Fraser  of  Lovat. 

CLXXXVT. 

Do  MhacDhomhnuill  Ila  .....     385 

This  poem  on  the  Lord  of  the  Isles,  probably 
Donald  of  Harlaw,  is  from  the  Dean  of  Lismore's 
Manuscript  Collection,  and  has  not  hitherto  been 
published.  We  have  not  given  a  transliteration 
of  the  poem.  Gaelic  scholars  no  doubt  prefer  doing 
this  for  themselves. 

CLXXXVII. 

UoHDAR  DE  so  Deadhan  Chnoideàrt   ....     389 

These  lines  on  the  death  of  Angus,  Master  of  the 
Isles,  and  Diarmid  O'Chairbre,  the  Irish  harper, 
who  assassinated  him  in  1490,  were  reproduced  by 
us  from  the  Book  of  Dean  of  Lismore  in  our  first 
volume  of  the  Clan  Donald  History  in  1896.  Sinoe 
then  a  careful  reading  of  the  original  text  has  shown 
that  the  author  was  not  John  of  Knoydart,  but  the 
Dean  of  Knoydart,  and  other  emendations  of  the 
text  have  been  made  which  rendered  advisable  th« 
printing  of  the  present  version. 


CONTENTS.  IXVÌÌ. 

PAOB 

CLXXXVIII. 

BUAN   AN   LEUNSA    AIR   LETH   ChUINN  ....       390 

This  is  a  very  old  Irish  poem  from  &  Clanranald  "^ 

manuscript.     It  laments  the  deaths  of  several  per-  ' 

sons  in  the  territory  of  the  race  of  Conn. 

CLXXXIX. 

Clarbair  MhicDhomhnuill  an  Eirinn  392 

This  is  a  lament  by  the  Harper  of  Macdonald  of 
the  Isles  during  a  sojourn  in  Ireland.  Like  the 
Jews  of  old  he  hung  his  harp  on  the  wìIIowb, 
refusing  to  sing  any  song  of  gladness  or  of  feasting. 
He  can  only  utter  lamentations  for  the  departed, 
who  oould  not  be  roused  by  harp  or  song. 

CXC. 

DlMOLAUH  NAM  BaN  .......       393 

The  author  of  this  very  old  song  in  dispraise  of 
women  is  unknown.  It  is  another  instance  of  an 
attitude  towards  the  softer  sex  common  in  past 
centuries.  It  is  a  complaint  against  female  incon- 
stancy,  the  bard  adopting  as  his  motto,  ex  uno  disce 
omnes,  against  a  woman  with  two  hearts,  a  heart 
holding  converse  with  him,  and  another  injuring 
him  behind  his  back,  one  who  is  in  harmony  with 
him  on  Sunday  and  forsakes  him  on  Monday.  The 
bard  is  at  one  with  Hamlet  when  he  said,  "  Frailty, 
thy  name  is  woman."  The  stanzas  contain  quaint 
figures  and  forms  of  expression. 

CXCI. 

COMUNN  NAN  GaIDHEAL  ......       396 

This  is  a  short  poem  of  high  merit,  spirited  in 
Btyle,  pure  in  diction,  and  patriotic  in  sentiment.  It 
describes  a  gathering  of  Scotch  and  Irish  Gaels  com- 
bined  with  a  Welsh  contingent.  They  are  gathered 
for  war,  but  a  war  of  truth,  in  which  the  thistle, 
the  shamrock,  and  the  leek,  the  badges  of  the  Scotch 
and  Irish  Gaels  and  of  the  Cymric  race,  are 
entwined  in  unity  to  represent  the  Celtic  cause. 


Ixviii. 


CONTENTS. 


Tiat 


CXCII. 
Oban  nan  Lotaichean   .......     397 

Donald  MacRury,  Torlum,  Benbecula,  the 
author  of  this  bong,  was  born  in  1818,  and  was  a 
bard  of  considerable  local  repute.  He  composed 
several  songs,  all  of  which  are  excellent  in  their  way. 
Of  thefie,  "  Oran  nam  Fasan,"  and  "  Oran  na 
h-Inghinn,"  were  published  in  Sinclair's  "  Oran- 
aiche  "  in  1879.  He  was  an  amiable,  good  man, 
and  was  highly  respected  by  all  who  knew  him.  He 
died  in  1903.  This  poem  is  a  satire  upon  a  certain 
development  of  estate  management  on  the  Long 
Island  estate  of  Lady  Gordon  Cathcart,  involving 
schemes  and  innovations  which,  however  well- 
intentioned,  did  not  meet  with  the  approval  of  the 
crofting  population.  In  1882  the  outrun,  or  cul- 
cinn,  being  pendicles  of  several  crofter  townships  in 
Benbecula,  was  divided  among  the  cottar  population 
and  converted  into  small  holdings,  or  allotments. 
The  following  year  eeveral  farailies  emigrated  to 
Manitoba. 


CXCIII. 

Oran  a  Bhata  air  Cuan-an-iar  Uidhist  400 

The  author  of  this  song  is  Angus  Campbell,  Am 
Bard  Sgallach,  who  describes  the  perils  of  boating 
on  the  west  coast  of  Uist  among  the  great  Atlantic 
roUers.  When  the  sea  arose,  the  crew  gave  them- 
selves  up  for  lost.  The  Breabadair  Ban  called  upon 
the  rest  to  provide  for  their  salvation  by  forgiving 
their  enemies,  and  making  other  pious  resolutions, 
he  himself  giving  the  horse  he  had  for  leading  peats, 
to  the  poor.  Donald  Ard  announce^  his  intention  of 
feeding  the  poor :  but  Alexander  Morrison,  being 
the  practical  genius,  worked  out  his  and  their  salva- 
tion  by  baling,  and  so  successfuUy  that  the  braye 
boat  got  eventually  to  land. 


CONTENTS.  IxÌX. 

PAOR 

CXCIV. 

Oran  Clachan  Lionacleit    ......     403 

This  song  is  by  the  same  author,  and  was  compoeed 
in  the  early  part  of  last  century,  when  the  new 
clachan  at  Linaclet  was  built  by  MacVarish,  a  man 
from  Arisaig.  It  is  a  eulogy  on  the  builder,  whose 
achievements  were,  in  the  estimation  of  the  bard, 
worthy  of  Royal  recognition.  Ajyropos  of  the  refer- 
ence  to  the  young  proprietor  of  South  Uist,  it  is 
stated  in  a  letter  of  the  year  1811  that  "  Macdonald 
of  Clanranald  is  a  great  beau  in  the  fashionable 
world,  much  in  request  because  of  his  dancing." 

cxcv. 

DuAN  Calluig       ........     405 

This  Hogmanay  rhyme  was  composed  by  Hector 
Macleod,  the  South  Uist  Bard.  Hardly  anything 
is  known  of  the  personal  history  of  this  bard,  either 
in  his  native  Uist,  or  elsewhere.  According  to  Mac- 
kenzie  of  "  The  Beauties  of  Gaelic  Poetry,"  he  left 
Uist  about  the  time  of  the  '45,  and  lived  on  the 
mainland  estate  of  Clanranald.  Only  three  of  his 
songs  have  been  published.  One  appeared  in  the 
Collection  of  1780.  This  and  the  other  two  appeared 
both  in  the  Collection  of  Gillies  in  1786  and  in  that 
of  the  Stewarts  in  1804.  Mackenzie  appropriated 
these  and  extended  them  into  four.  Judged  by 
these  specimens  of  his  bardic  powers,  we  have  uo 
hesitation  in  putting  Macleod  in  the  very  front  rank 
of  Highland  bards.  His  "  Moladh  do  Choilleach 
Smeoraich  "  is,  we  think,  unsurpassed  by  any 
BÌmilar  composition  in  the  Gaelic  language. 

CXCVI. 
Tri  Duain  Calluig 406 

The  custom  of  "  dol  air  Challuig,"  as  it  is 
called,  is  an  old  one,  and  is  still  kept  up  to  some 
extent  in  the  Western  Isles.  Hogmanay  is  Oidhcht 
Challuinn,  or  as  it  is  sometimes  called,  Oidhche 
na'm  Bannag — the  night  of  the  bannocks.     Calluinn 


Ixi.  C0NTENT8. 

PAGt 

is  no  doubt  derived  from  the  Latin — Calendct 
Januarm — but  it  is  otherwise  explained  by  the  word 
"  callan,"  signifying  the  noise  raade  by  the  young 
men  on  Hogmanay  night.  Of  old  they  used  to  go 
round  the  houses,  one  of  them  covered  with  a  cow's 
hide  hardened,  while  the  rest  beat  it  with  sticks  and 
shouted  the  while.  It  was  the  custom  for  young 
men,  now  relegated  to  boys,  to  go  equipped  with  a 
duan,  or  rhyme,  suitable  to  the  occasion,  which  they 
repeated  at  the  door  of  every  house  they  came  to. 
The  response  was  in  the  form  of  a  bannock  s}>€cially 
prepared,  and,  in  Uist,  always  made  of  barley  meal, 
but  in  the  houses  of  well-to-do  people,  butter  and 
cheese  were  added.  In  earlier  times  married  men 
joined  in  the  rush  for  bannocks,  as  appears  from  the 
duan  by  Hector  Macleod.  A  local  rhymster  was 
employed  to  compose  a  rhyme  suitable  to  the  place 
and  people,  and  at  the  entertainment  which  fol- 
lowed  something  more  potent  than  the  ordinary  fare 
was  added — even  the  dew  of  Ferintosh. 

CXCVII. 

AOIR  NA  LUCHANN  .......       407 

This  is  a  malediction  on  a  mouse,  which  with 
other  mice  had  effectually  threshed  the  barley  of  a 
certain  member  of  the  masonic  craft.  His  wife  fell 
on  the  device  of  disposing  of  the  mouse  by  driving  a 
red-hot  poker  through  it,  but  alas !  she  drove  it 
through  her  husband's  hand  instead,  and  there  fol- 
lowed  very  strong  language. 

CXCVIII. 
EoLXJs  A  Bheum-Shula  ......     408 

This  is  a  charm  for  curing  the  evil  eye.  An 
"evil  eye  "  is  the  symbol  of  a  mean  and  enviou» 
disposition,  and  is  so  used  in  Scripture.  "  Na  laith 
mo  shuil  ort, "  is  a  f requent  expression  in  the  Long 
Island,  meaning,  "  May  my  eye  not  light  on  you 
enviously."  When  an  evil  disposed  person  lets  his 
eye  rest  enviously  on  his  neighbour's  horse,  or  cow, 


CONTENTS.  Ixxi. 

PAGt 

the  animal  turns  sick.  To  cure  the  effect  of  th« 
©vil  eye,  a  tnàile,  or  thread,  is  made  and  put  on  the 
animal,  and  in  the  act  of  doing  so  the  rhyme  is 
repeated. 

CXCIX. 
Rann  Maistridh 408 

This  is  a  churn-rhyme,  repeated  while  the  chum- 
ing  is  going  on  to  make  the  butter  come.  According 
to  this  rhyme,  the  Virgin  herself  had  done  the 
churning. 


LIST    OF    SUBSCRIBERS 


Macdonald  of  tlie  Isles,  Bart.,  Sir  Alexander,  Thorpe  HaJl, 

Bridlington,  Yorkshire. 
Aberdeen  University  Library,  per  P.  J.  Anderson,  Librarian. 
Baillie  of  Dochfour,  J.  E.  B. 
Baiu,  Rev.  Alex.,  U.F.  Manse,  Kingussie. 
Beaton,  D.,  H.M.I.S.,  Inverness. 
Beveridge  of  Vallay,  Dr  Erskine,   St  Leonard's  Hill,  Dun- 

fermline. 
Barrett,  F.  T.,  The  Mitchell  Library,  Glasgow. 
Brown,  W.,  Bookseller,  Castle  Street,  Edinburgh  (for  John 

MacConnell). 
Bain,  J.,  Public  Library,  Toronto. 
Bute,  The  Marquis  of ,  Mount  Stuart,  Rothesay. 
Boyd,  Rev.  Alex.,  The  Manse,  South  Uist. 
Cameron,  Donald  W.,  of  Lochiel,  Achnacarry  Castle. 
Campbell,  Lord  Archibald,  Inverary  Castle,  Argyll. 
Campbell,  Rev.  Archibald,  The  Manse,  Lairg. 
Chisholm  of  Chisholm,  Miss,  Erchless  Castle. 
Calder,  Rev.  George,  The  Manse,  Strathfillan. 
Calder,  Rev.  R.  H.,  The  Manse,  Glenlivet. 
Cameron,  Major,  Cuidrach,  Skye. 
Cameron,  Rev.  Duncan,  The  Manse,  Bridge  of  Allan. 
Douglas  &  Fowlis,  Booksellers,  9  Castle  Street,  Edinburgh. 
Edinburgh  Public  Library,  per  Dr  Hew  Morrison. 
Edinburgh,  The  University,  per  Librarian. 
Fraser,  Rev.  J.,  U.F.  Manse,  KiUarow,  Isla. 
Fraser,  Rev.  Alex.,  The  Manse,  Small  Isles. 
Fraser,  Donald,  London,  Ontario. 
Fraser,  John,  Inspector  of  Poor,  KiUeaman. 
Grant,  J.  P.,  of  Rothiemurchus. 
Head    of    Inverailort,    Mrs    Cameron,    40    Lowndes    Square, 

London,  S.W. 
Henderson,  Rev.  George,  The  Manse,  Edrachillis  (2  copiee). 
Lamont,  Rev.  Donald,  The  Manse,  Blair-Atholl. 
Macdonald,  Allan,  LL.D.,  Glenarm,  County  Antrim. 


\xxiv.  LIST    OF    SUBSCRIBERS. 

Macdonald,  Ronald,  Solicitor,  Portree. 

Macdonald  of  Dunach,  H.  L.,  Oban. 

Macdonald,  Ranald,  Chiromo,  Central  Africa. 

Macdonald,  Rev.  D.  J.,  The  Manse,  Killean,  Kintyre. 

Macdonald,  Rev.  D.,  Baleloch,  North  Uiet. 

Macdonald  of  Skeabost,  L.,  Portree,  Skye. 

Macdonald,  Peter,  4  Carlton  Place,  Glasgow. 

Macdonald,  Alex.,  H.M.I.S.,  Ashfield,  Inverness. 

Macdonald,  Rev.  Father,  Fort-Augustus. 

Macdonald,  Miss  E.,  Blacksburg,  Virginia,  U.S.A. 

Macdonald,  D.  D.,  Drumnadrochit  Hotel,  Glen-Urquhart  (2  cojiies). 

Macdonald,  W.  Rae,  4  Wester  Coates  Avenue,  Edinburgh. 

Macdonald,  James,  W.S.,  27  Heriot  Row,  Edinburgh. 

Macdonald,  Andrew,  Sheriff  Clerk  of  Inverness-shire. 

Macdonald,  Dr  Duncan,  Oban. 

Macdonald,  Farquhar,  Rector,  Dingwall  Academy. 

Macdonald,  Rev.  Alex.,  Napanee,  Canada. 

Macdonald,  T.  D.,  Secy.  Com.  Gaidhealach,  108  Hope  Street, 

Glasgow. 
Macdonald  of  Waternish,  Captain  Allan  R.,  Portree. 
Macdonald,  Rev.  C,  The  Manse,  Rogart. 
Macdonald,  Rev.  D.  A.,  U.F.  Manse,  Kilmuir,  Skye. 
Macdonald,  Rev.  Norman  C,  U.F.  Manse,  Plockton. 
Macdonald,  Dr,  Kilmichael,  Glen-Urquhart. 
Macdonald,  Rev.  J.  Duff,  The  Manse,  Durness. 
Macdonell,  Rev.  Andw.,  StBenedict's  Abbey,  Fort-Augustus. 
MacGilchrist,  Rev.  John,  West  St  Giles,  Edinburgh. 
MacGrath,  D.,  Beauly. 

Maclnnes,  Lt.-Col.  J.,  2  Hayburn  Crescent,  Partick. 
Maclnnes,  M.,  The  Hotel,  Broadford,  Skye. 
Mackay,  WiIIiam,  Solicitor,  Inverness. 
Mackay,  Rev.  Norman  D.,  The  Manse,  Nigg. 
Mackay,  Rev.  A.,  Westerdale  Manse,  Sutherlandshire. 
Mackay,  Rev.  George,  The  Manse,  Killin. 
MacEchern,  Rev.  D.,  The  Manse,  Bower. 
Macfarlane,  Rev.  D.,  The  Manse,  Kingussie. 
Macfarlane,  Rev.  W.  A.,  The  Manse,  Dull. 
Mackenzie,  Hector,  Factor,  Balelone,  North  Uist. 
Mackenzie,  WiIIiam,  Procurator-Fiscal,  Dingwall. 
Mackenzie,  Colonel  Stewart,  of  Seaforth,  Brahan  Castle. 
Mackenzie  of  Gairloch,  Sir  Kenneth,  Bart.,  10  Moray  Place, 

Edinburgh. 


LIST    OP    SUBSCniBERS.  IxiT. 

Mackenzie,  Osgood  H.,  of  Inverewe. 

Mackenzie,    William,    Crofters    Commission,    3    Parliament 

Square,  Edinburgh. 
Mackenzie,  John,  Factor,  Dunvegan. 
Macaulay,  Alfred  N.,  Solicitor,  Golspie. 
MacGillivray,  Dr  Angus,  23  South  Tay  Street,  Dundee. 
Mackinnon,  Rev.  L.,  The  Manse,  Barvas. 
Maclean,  William,  Talisker,  Skye. 
Maclean,  Rev.  Donald,  F.C.  Manse,  St  Columba,  1  Rillbank 

Crescent,  Edinburgh. 
Maclean,  Rev.  A.  C,  The  Manse,  Contin. 
Maclean,  Rev.  K.  S.,  U.F.  Manse,  Chapelhill,  Nigg. 
Maclean  of  Gometra,  Roderick,  Ulva  Ferry,  MuU. 
Maclean,  Rev.  K.,  The  Manse,  Ardrishaig. 
MacLaverty,  Rev.  A.,  Llangattock  Manor,  Monmouth. 
Maclehose  &  Sons,  J.,  Booksellers,  St  Vincent  Street,  Glasgow 

(f  or  Glasgow  University  Library) . 
Maclennan,  Rev.  D.  S.,  The  Manse,  Laggan. 
Maclennan,  Lieut.  John,  26  Arden  Street,  Edinburgh. 
Macleod,  Rev.  D.,  The  Manse,  Tarbat,  Portmahomack. 
Macleod,  Dr  Kenneth,  Duncaple,  Hants. 
Macleod  of  Macleod,  Dunvegan  Castle. 

Macleod  of  Macleod,  Rev.  R.  C,  Mitford  Vicarage,  Morpeth. 
Macleod,  Rev.  Donald,  Minister  of  High  Church,  Inverness. 
MacNaught,  Rev.  J.  C,  The  Manse,  Lochluichart. 
Macpherson-Grant  of  Ballindalloch,  Bart.,  Sir  John,  Ballin- 

dalloch  Castle. 
Macpherson,  Allan,  Wine  Merchant,  Elderslie  St.,  Glasgow 
Macpherson,  Lachlan,  Elderslie  Street,  Glasgow. 
Macphail,  Rev.  William,  The  Manse,  Kilbrandon. 
MacGillivray,  Rev.  D.,  The  Manse,  Petty. 
MacPhee,  D.,  F.E.I.S.,  Cumbernauld. 
Mackintosh  of  Mackintosh,  Moyhall. 
Macvicar,  Rev.  A.  J.,  The  Manse,  Southend,  Kintyre. 
Morrison,  Rev.  A.  J.,  The  Manse,  Moy. 
Morrison,  Dr,  Kinloid,  Larkhall. 
Morrison,  D.  C,  Johannesburg. 
Morrison,  Peter,  Edinburgh. 
Morrison,  Dr  Hew,  Public  Library,  Edinburgh. 
Menzies,  Archibald,  S.S.C,  22  Rutlaud  Street,  Edinburgh. 
Millar,  Miss  Janetta  Macdonald,  Courthill,  Hermitage  Gar- 

dens,  Morningside,  Edinburgh. 


IxiVÌ.  LIST    OF    SUBSCRIBEBS. 

Munro,  Rev.  D.,  F.C.  Manse,  Ferintoah, 

Munro,  Rev.  G.  M.,  TheManse,  Insh,  Kincraig. 

Murray,  Donald,  National  Liberal  Club,  London. 

Napier,  Theodore,  Balmanno,  7  West  Castle  St.,  Edinburgh. 

Rankin,  Rev.  E.  A.,  The  Manse,  Kilmorack. 

Ritchie,  Rev.  R.  L.,  The  Manse,  Creich. 

Robertson,  J.  L.,  H.M.I.S.,  Inverness. 

Robertson,  Rev.  D.  J.,  The  Manse,  Jura. 

Russell,  Very  Rev.  Dr  J.  C,  9  Coates  Gardens,  Edinburgh  (2 

copies). 
Stuart  of  Dalness,  Mrs  Macdonald,  Taynuilt,  Argyllshire. 
Sinclair,  Rev.  Alux.  Maclean,  Hopewell,  Nova  Scotia. 
Shaw-Stewart,  Miss  Katharine,  Carnock  House,  Stirlingshire. 
Stirling  of  Keir,  The  Hon.  Mrs. 
Shaw,  Duncan,  W.S.,  St  Aubyn's,  Inverness. 
Shaw,  Major  J.  T.,  Gordonbush,  Sutherlandshire. 
Stuart,  Rev.  Alex.,  The  Manse,  Daviot. 
Stewart,  Rev.  John,  The  Manse,  Snizort. 
Simpson,  Rev.  William,  The  Manse,  Fortrose. 
Ross,  Rev.  Neil,  The  Manse,  St  James's,  Kirkcaldy. 
Somerset,  The  Duchess,  Maiden  Bradley,  Bath. 
Tolmie,  Rev.  A.  M.  C.  Tolmie,  Southend  fdeceased). 
Tolmie,  Miss  F.,  32  Merchiston  Crescent,  Edinburgh. 
Watson,  Dr  W.  J.,  Rector,  Edinburgh  High  School. 
Yule,  Miss,  Tarradale  House,  Muir  of  Ord  (3  copies). 


INTRODUCTION 


LiKE  some  other  modern  books,  this  volume  derives  ita  title 
from  a  part  of  its  contents,  that  is,  from  those  poems  which 
were  the  composition  of  Macdonald  bards,  or  were  composed 
to  the  Clan  or  its  outstanding  personalities.  This,  of  course, 
only  accounts  for  a  fraction,  though  an  important  one,  of  the 
contents.  The  bulk  of  the  poems  have  not  hitherto  been  in 
print,  and  where  this  is  not  strictly  the  case,  versions  of  poems 
have  been  given  either  with  the  view  of  furnishing  an 
improved  text,  or  a  variant  which,  though  not  fuller,  might 
contain  a  different  reading.  Except  for  one  or  other  of  these 
ends,  this  is  not  believed  to  have  been,  to  any  great  extent, 
anticipated  by  previous  collections. 

The  poems  have  thus,  on  the  whole,  been  derived  either 
from  MS.  or  traditional  sources.  Single  poems  in  MS.  or  MS. 
collections  may  have  come  into  that  form  in  two  ways.  If 
composed  by  literary  authors  like  the  Mac  Vurichs,  or 
collected  by  individuals  like  the  Dean  of  Lismore,  they 
were  committed  to  writing,  and  we  can  rely  upon  the 
purity  of  the  text.  If  taken  down  in  modern  times 
from  oral  tradition,  the  text  of  the  older  poems  depends 
upon  the  reciters  through  whom  they  have  come  down 
to  us  across  the  ages.  In  this  way  many  of  the  pieces  have 
Buffered  and  been  transmitted  in  a  more  or  less  imperfect  and 
inoomplete  state.  Every  ballad  existing  in  the  popular 
memory  takes  the  complexion  of  the  period  through  which  it 
has  lived,  just  as  the  stream  takes  the  colour  of  the  different 
soils  through  which  it  has  flowed.  One  way  of  illustrating  this 
would  be  to  compaxe  an  old  version  of,  for  example,  the  Lay 
of  Fraoch,  such  as  we  have  in  the  Dean  of  Lismore's  bcok, 
and  the  versions  that  have  come  into  existence  at  various 
periods  up  to  about  50  years  ago.  Any  one  who  takes  the 
trouble  to  do  this  will  observe  that  the  more  modern 
versions  owe  their  form  to  the  originality  as  much  as  to  the 
memory  of  reciters,  who  at  different  times  modified  and  added 
to  the  original. 


IxiVÌÌÌ.  INTRODUCTION. 

There  is  no  doubt  that,  during  the  16th  and  17th 
centuries,  a  great  mass  of  traditioinal  poetry  which  has  been 
lost  was  afloat  among  the  Gaelic  people  of  Scotland.  Their 
minds  by  all  accounts  were  full  of  it.  Christianity  as  a 
eystem  of  faith  and  morals  had  a  very  slight  hold  of  them, 
not  only  before,  but  long  after  the  Reformation.  The 
evidence  of  Bishop  Carswell  when  preparing  that  noble 
monument  of  well-directed  zeal — his  Gaelic  translation  of 
Knox's  Liturgy — was  that  the  people's  thoughts  were  steeped 
in  the  Tales  of  the  Tuatha  de  Danaan,  the  Sons  of  Milesius 
and  the  Fingalian  Saga,  and  even  at  a  later  age  the  pictures 
— vague  and  intermittent — that  we  have  of  the  social  life  of 
the  people  suggest  the  idea  of  a  very  partial  advance  out  of 
a  Pagan  type  of  thought  and  culture.  The  old  traditionary 
folklore,  which  included  a  large  poetical  element,  was  the 
dominant  feature  of  their  mental  life.  What  might  have 
been  a  great  literature  has  undoubtedly  been  lost. 

Though  the  bulk  of  the  Gaelic  poetry  that  has  survived 
has  been  traditionally  preserved,  something  is  due  to  writing. 
The  bards  of  old,  when  the  bardic  system  was  still  in  vogue, 
did  commit  their  own  compositions,  and  those  of  others,  to 
writing.  This  was  the  case  with  such  an  hereditary  school  of 
bards  as  the  Mac  Vurichs.  The  knowledge  of  letters  had  never 
died  out  among  the  native  Gaelic  population.  Such  a  com- 
position  as  "  Brosmichadh  Catha,"  by  Mac  Vurich,  a  type 
probably  of  many  similar  prodnctions,  could  scarcely  have 
been  transmitted  without  the  aid  of  writing,  and  it 
undoubtedly  was  written  before  it  was  recited  at  Harlaw. 
Mac  Nicol  of  Lismore  saw  a  very  old  copy  of  it  written  in  the 
Gaelic  character,  and  in  the  possession  of  Macintyre  of 
Glenoe.  Its  literary  fìnish  and  arrangement,  according  to 
the  letters  of  the  alphabet,  are  sufficient  evidence  that  it  could 
not  have  been  composed  on  the  spur  of  the  moment.  Carswell, 
in  his  epistle  Dedicatory  to  his  translation  of  Knox's  Liturgy, 
bears  witness  to  the  knowledge  of  letters  among  the  Scottish 
Gael  of  his  time.  Though  there  was  little  English  education 
in  the  Highlands  at  the  period  of  the  Reformation  and  for  a 
hundred  years  thereafter,  except  among  the  clergy,  we  are  not 
to  conclude  that  the  Highlanders  were  entirely  destitute  of  a 
knowledge  of  letters.  In  the  charter  cheste  of  Clanranald  and 
Macleod  there  are  several  documents  of  the  17th  and  18th 


INTRODUCTION.  IxXÌX, 

oenturies  bearing  the  signatures  of  tacksmen  and  others 
wTÌtten  in  the  Gaelic  charact«r.  Sir  Rory  Macleod  of 
Dunvegan,  who  died  in  1626,  never  signs  his  name  except  in 
the  Gaelic  character.  It  may  also  be  said  in  passing  that 
many  who  might  be  called  illiterate  in  the  sense  of  being  able 
neither  to  read  or  write,  had  educated  and  well  stored  minds, 
with  a  knowledge  of  the  great  facts  of  history,  both  in  ancient 
and  modern  times,  even  to  the  extent  of  classical  lore. 
Evidence  of  this  is  to  be  found,  among  others,  in  the  com- 
positions  of  John  MacCodrum,  the  North  Uist  bard,  who 
could  neither  read  nor  write. 

The  eighteen  barons  of  the  Isles  who  signed  the  Commission 
from  Donald  Dubh  to  treat  with  the  King  of  England  in 
1545,  with  their  "  hands  at  the  pen,"  have  often  been  cit^d 
as  evidence  of  the  illiteracy  of  the  period.  Even  supposing 
their  inability  to  write,  which  is  by  no  means  certain,  it  does 
not  follow  that  they  were  entirely  ignorant  of  letters.  It  is 
more  than  probable  that  they  could  read  their  own  native 
literature,  of  which  there  must  have  been  a  much  greater 
abundance  than  we  are  apt  to  suppose.  The  publication  of 
Carswell's  Liturgy  would  have  been  a  work  of  supererogation 
if  there  had  been  no  Gaelic  readers  in  the  Highlands,  for  the 
book  was  int«nded  to  be  put  into  the  hands  of  worshippers  in 
every  parish  where  Gaelic  was  the  vernacular. 

Though  rauch  Gaelic  poetry  must  have  been  preserved  in 
writing,  and  thus  transmitted  through  the  ages,  yet  much  the 
greater  part  of  the  compositions  in  our  volume  have  been 
handed  down  orally,  and  have  depended  entirely  on  memory. 
Comparatively  few  of  the  compositions  of  the  family  bards 
have  survived.  The  fireside  customs  of  the  people  were  the 
chief  machinery  of  preservation.  At  a  time  when  a  knowledge 
of  letters  was  confined  to  the  learned  few,  the  intellectual 
recreations  of  the  common  people  lay  in  listening  to  the  local 
seanachie  repeating  the  rhymes  of  bygone  days,  lays  of 
doughty  deeds,  and  folklore  tales,  the  dehris  of  an  old 
mythology. 

It  would  be  an  interesting  study  to  compare  the  literewy 
evolution  of  the  Gael  in  Scotland  and  in  Ireland,  and  how 
this  was  affected  by  the  facts  of  their  history  from  the  begin- 
ning — let  us  say — of  the  14th  century.  Scotland  was  never 
conquered  in  the  military  or  political   sense.       Ireland  wat 


lizx. 


INTBODUCTION. 


oonquered.  Yet  in  the  inLer  life  of  these  nations,  as  regards 
their  racial  character,  Ireland,  more  than  Scotland,  resisted 
the  impact  of  foreign  influence,  and  retained  it«  national  lif^' 
and  character. 

One  cause  that  gave  a  set  back  to  Qaelic  culture  in 
Scotland  was  the  fall  of  the  Lordship  of  the  Isles,  which  had 
always  been  a  great  rallying  centre  of  Gaelic  custom  and 
tradition.  With  this  catastrophe  Lowland  and  Saxon 
influence  became  more  and  more  the  dominating  power  in 
Scotland.  Another  cause  of  this  difference  in  the  ideal  evolu- 
tion  of  the  two  nations  was  the  Reformation.  Setting  aside 
theological  considerations,  the  continuance  of  the  old  ecclesias- 
tical  framework  maintained  the  cohesion  of  the  Irish  national 
life  and  character,  and  helped  to  preserve  and  keep  within  the 
country  the  rich  stores  of  its  literature.  The  ecclesiastical 
revolution  in  Sootland  would  obviously  have  the  opposite 
tendency  of  scattering  such  literary  reeources  as  Gaelic  Scot- 
land  posseesed.  In  one  respect  the  literary  histories  of 
Ireland  and  Scottish  Gaeldom  run  nearly  parallel ;  in  the 
former  case  neglect,  and  in  the  latter  hostility  by  the  govern- 
ing  power  having  the  same  effect.  Writing  on  this  very  point, 
Dr  Douglas  Hyde  says:  "  As  it  is,  the  language  has  not 
reoeived  a  trace  of  fair  play,  not  having  been  spoken  in  law 
courts,  camps,  or-colleges  since  the  first  half  of  the  seventeenth 
century,  up  to  which  time  it  had  been  cultivated  with  mor© 
aesiduity  than  almost  any  other  European  tongue,  and  wa« 
quite  able  to  hold  its  own  with  any  language  in  the  world." 
If  in  Ireland  the  cause  of  literary  decay  was  neglect,  in  Scot- 
land  it  was  undisguised  hostility.  The  Gaelic  language  was 
regarded  as  "  One  of  the  cheiff  and  principall  causes  of  the 
continuance  of  barbaritie  and  incivilitie  among  the  inhabi- 
tants  of  the  Isles  and  Highlands."  That  policy  has  been 
pursued  by  Government  down  to  recent  times,  so  that,  as  in 
Ireland,  the  language  had  no  chance  of  adapting  itself  to  the 
rapidly  increasing  requirements  of  modern  civilization. 
Special  hostility  was  displayed  towards  the  family  bards,  and 
that  long  before  the  close  of  the  16th  century.  The  political 
powers  frowned  upon  the  bard,  and  he  was  brought  under  the 
ban  of  Parliament;  express  statutes  were  passed  against  his 
class  and  for  their  suppression.  They  were  claased  with 
"  Bornars,    maisterfull    beggars,    and    frenieit    fulys,"    and 


INTRODUCTION.  lllli. 

ord«r«d  to  condign  punishment.  Two  of  the  unfortunate 
fraternity  were  hanged  as  late  as  1579.  The  chiefs  were 
forbidden  to  encourage  them,  and  they  themselves  were 
threatened  with  the  punishment  of  the  stocks  and  banishment. 
They  must  at  this  time  have  been  a  considerable  and  influential 
class.  According  to  Buchanan,  they  were  held  in  high  honour. 
They  upheld  the  Gaelic  language  and  Gaelic  customs,  which 
the  Government  of  the  Scottish  Solomon  had  made  many 
abortive  attempts  to  suppress.  The  bards,  as  professional 
family  functionaries,  finally  disappeared,  not  because  of  the 
legislative  enactments  of  the  Scottish  Government,  but  because 
those  who  maintained  and  patronised  them  learned  other 
ways.  When  the  family  bard  disappeared,  Gaelic  song  was 
thrown  upon  the  waters,  to  be  driven  by  the  winds  and  tide 
whither  they  would. 

The  family  bard  had  inherited  much  from  the  old  Gaelic 
culture  under  the  Lords  of  the  Isles.  lona,  Ardchattan, 
Saddell,  Orinsay,  Carinish  in  Uist,  and  Rodil  in  Harris,  were 
all  centres  of  Gaelic  learning  and  culture.  The  libraries  of 
these  colleges  have  almost  all  disappeared.  The  only  Gaelic 
document  directly  traceable  to  the  Lords  of  the  Isles  them- 
selves  is  the  Charter  of  Donald  of  Harlaw  to  Brian  Vicar 
Mackay  of  the  Rhinns  of  Isla,  granted  in  1408.  Bishop 
Carswell  mentions  the  existence  of  Gaelic  MS.  poems  of  the 
ancient  bards  from  remote  periods,  and  the  MS.  books  of  the 
chief  bards,  "  fileadh  agus  Ollamhan."  We  conclude  there- 
fore  that  the  writing  and  recitation  of  poems  in  the  schools  of 
the  bards,  not  only  aided  the  cultivation  of  Gaelic  poetry 
generally,  but  also  the  transmission  of  pieces  which  would  have 
been  otherwise  lost.  It  was  in  this  way  that  Ossianic  poetry 
was  preserved.  The  bardic  schools  of  Ireland,  between  which 
and  those  of  Scotland  there  was  a  close  connection  during  the 
Gaelic  supremacy  in  the  Highlands  and  Islands,  helped  to  keep 
the  lamp  of  Gaelic  learning  aglow  for  centuries,  and  traces  of 
their  influence  are  clearly  discernible  in  the  poetry  of  the 
Highlands  prior  to  the  17th  century.  The  MacVurich  family, 
formerly  bards  and  seanachies  to  the  Lords  of  the  Isles,  and 
latterly  to  the  Clanranald  family,  are  an  example  of  the 
professional  bards,  and  what  remains  of  their  writings  may  he 
taken  as  specim.ens  of  the  compositions  of  the  bardic  schools. 
Several  of  the  poems  in  our  collection  are  from  the  Mac  Vurich 


IXXXÌÌ.  INTRODUCTION. 

MSS.  "  Siol  Cholla  "  and  "  Buan  an  leunsa  air  leth  f  •'^1« 
Chuinn  "  are  early  specimens  of  their  compositions  when  they 
were  still  bards  of  the  Lords  of  the  Isles.  Many  of  the  Mac 
Vurich  MS8.  were  extant  in  the  latter  half  of  the  18th 
century,  and  some  of  these  were  exhibited  in  Edinburgh  at 
that  time.  Ranald  Macdonald,  son  of  Mac  Mhr.  Alastair, 
editor  of  the  collection  of  Gaelic  poetry  that  bears  his  name, 
received  theee  from  Neil  Mac  Vurich,  and  Mac  Nicol  of  Lis- 
more  declares  that  he  himself  had  seen  more  than  a  thousand 
pages  of  these  MSS.,  and  that  they  were  but  a  small  portion 
of  what  remained  with  the  bard  at  Stilligarry.  Among  the 
witnesses  to  the  charter  by  Angus,  Master  of  the  Isles,  to  the 
Abbey  of  lona  in  1485,  given  in  "  Clan  Donald,"  Vol.  II., 
is  Lachlan  Mac  Vurich,  who  is  designated  "  Archi-poeta. " 
The  inference  is  that  Mac  Vurich  was  the  head  of  a  school  or 
college  of  bards.  The  charter  itself  was  evidently  written 
by  him,  for  although  the  language  is  Latin,  many  of  the 
letters  are  in  the  Irish  character,  and  the  handwriting 
throughout,  which  is  very  beautiful,  is  that  of  one  accustomed 
to  write  in  that  character,  and  not  in  the  chartèr  hand  of  the 
period.  The  name  "  Lacclano  McMurghaich,"  in  the  body 
of  the  charter,  is  written  in  the  Irish  character,  which  an 
ordinary  scribe  unaccustomed  to  the  use  of  that  script  would 
not  have  used. 

A  considerable  body  of  Gaelic  poetry  has  been  preserved 
in  MS.  collections,  many  of  which  are  now  deposited  in  the 
Advocates'  Library  in  Edinburgh.  Among  these  are  many  of 
the  MacVurich  MSS.,  and  the  Dean  of  Lismore's  Collection, 
begun  in  1512,  portions  of  which  may  have  been  copied  from 
earlier  collections.  In  the  library  of  the  University  of 
Glasgow  are  preserved  the  Fernaig  and  MacLagan  Collections, 
and  there  are  collections  in  private  hands.  Mac  Nicol, 
writing  in  the  latter  half  of  the  18th  century,  refers  to  large 
collections  in  the  hands  of  gentlemen  of  his  acquaintance  in 
the  Highlands,  among  which  were  compositione  of  a  very  old 
date.  The  fìrst  collection  of  Gaelic  songs  printed  was  that  of 
Alexander  Macdonald,  published  in  1751.  Then  follows  the 
collection  of  Ranald,  his  son,  which  contains  many  old  pieces 
from  various  sources,  published  in  1776.  There  still  remained 
a  large  oollection  of  Gaelic  poetry,  which  he  intended  pub- 
lishing  in  a  second  volume,  but  for  some  reason  or  other  tbe 


INTKODUCTION.  Ixxiiii. 

volum©  never  app^eared.  Affcer  his  volume  we  have  a  stream 
of  collections,  which  has  continued  to  flow  down  to  our  own 
time.  Notwithstanding  this  activity  in  pubiishing,  much  still 
remains  unpublished,  oral  and  written,  of  which  this  Collec- 
tion  is  but  a  portion. 

As  regards  the  contents  of  Ihe  various  collections,  though 
much  of  the  poetry  is  of  a  high  order,  there  is  a  considerable 
amount  of  dross.  The  whole  of  them,  with  one  notable 
exception,  are  edited  with  little  or  no  regard  to  the  nature  of 
their  contents.  Their  editors  printed  the  various  poems  as 
they  came  into  their  possession,  without  note  or  comment  of 
any  kind,  and  thus  the  names  of  the  authors  of  many  of  the 
songs,  better  known  to  them  than  to  us,  have  been  forgotten 
or  left  to  be  guessed.  It  is  much  to  be  regretted  that  these 
editors — some  of  whom  at  least  were  quite  competent  for 
the  task — should  not  have  risen  to  the  height  of  their  under- 
taking,  and  that  in  consequence  much  valuable  information 
in  regard  to  the  authors  and  their  productions  should  have 
been  lost  for  ever.  The  exception  to  these,  to  which  reference 
has  been  made,  is  Mackenzie's  "  Beauties  of  Gaelic  Poetry," 
published  in  1841.*  Yet  in  this  coilection  there  are  only 
eight  items  which  had  not  appeared  in  previous  compilations. 
Its  value  consists  in  the  biographical  sketches  of  the  bards, 
which  were  not  written  by  Mackenzie,  and  the  notes  inter- 
spersed  throughout  the  volume.  In  questions  of  fact  and 
history,  however,  Mackenzie's  book  is  an  unsafe  guide,  and 
later  writers  who  have  adopted  his  statements  without 
question  have  fallen  into  unfortunate  mistakes.  Nor  are  his 
critical  opinions  unimpeachable. 

The  character  of  the  contents  of  the  present  Collection 
differs  in  many  respects  from  that  of  any  of  its  predecessors. 
It  contains  part  cf  the  poetical  heritage  of  upwards  of  400 
years,  though  it  is  not  always  poesible  to  give  the  date  of 
composition.  The  poems  contained  in  the  earlier  portion  of 
the  volume,  and  which  are  the  work  of  the  professional  bards, 
bear  to  some  extent  a  stamp  of  literary  formalism  which  at 
oertain  periods  becomes  a  characteristic  of  every  literature, 
and  which  at  one  time  prevailed  in  the  literary  schools  of 
Scotland  and  Ireland.  Such  a  type  of  literary  composition 
was  bound  to  arise  at  times  when  the  offioe  of  the  bard  was 

*  Such  &  recent  work  as  "  Modern  Gaelic  Bards "  does  not  come 
undcr  our  purview. 


IxXXÌV.  INTRODtJCTlON. 

hereditary,  and  its  holder  had  to  be  manufactured  on  the 
principle  of  the  adage  reversed,  poeta  fil  uon  nascitur.  This 
is  not  to  say,  though  it  has  been  suggested,  that  all  the  poetry 
of  the  16th  and  17th  centuries,  with  a  few  exceptions,  was  in 
bondage  to  formalism,  and  that  it  was  only  after  the  '45  that 
the  Gaelic  muse  really  found  its  wings.  This  is  only  a  partial 
truth.  Sweeping  generalizations  on  such  a  subject  are 
unsafe,  and  are  at  variance  with  the  law  of  literary  evolution. 
Side  by  side  with  manufactured  poetry,  of  which  certainly 
there  was  a  fair  amount,  there  was  always  poetry  of  the 
spontaneous  kind  "  warbling  its  native  wood-notes  wild." 
The  third  poem  in  this  volume,  in  praise  of  the  Macdonalds, 
is  a  noble  and  stately  eulogy  and  a  true  classic,  and  we  cannot 
but  believe  that  there  were  many  lyrics  of  the  16th  century 
that  had  the  soul  of  poetry,  but  that  breathed  themselves  into 
oblivion.  The  hostility  of  the  Scottish  Government  to  the 
language  and  literature  of  the  people  did  n<Jt  encourage 
Buccessors  to  the  Dean  of  Lismore  to  rescue  these  from  a 
gradual  passage  into  Lethe. 

There  is  no  doubt  that,  as  in  Ireland,  so  also  in  Scottish 
Gaeldom,  a  great  change  took  place  in  the  technique  of  the 
poetic  art.  The  peculiarities  of  the  old  bardic  system,  which 
had  80  long  been  in  vogue,  began  to  be  discarded.  Con- 
Bonantal  gave  way  to  vowel  rhyme,  and  a  certain  number  of 
accents  in  each  line  took  the  place  of  a  certain  number  of 
syllables.  Dr  Douglas  Hyde  says  that  this  change  took  place 
in  Ireland  at  the  beginning  of  the  17th  century.  In  Scotland 
the  change  was  more  gradual.  Indeed  it  is  not  safe  to  draw 
a  hard  and  fast  chronological  line  between  the  two  styles  of 
versifìcation.  As  a  matter  of  fact,  the  vowel  system  began  to 
appear  in  Scotland  long  before  the  17th  century.  Yet  the 
principle  is  a  good  one  for  helping  to  differentiate  between 
the  older  and  the  newer  styles,  and  it  may  fairly  be  admitted 
that  the  rhythm  and  music  of  the  new  system  has  had  an 
immense  advantage  Ì7i  popularising  the  products  of  the  Gaelic 
muse. 

It  Ì9  when  we  pass  from  the  works  of  the  professional  bardi 
to  a  consideration  of  those  popular  lyrics  which  have  been  the 
spontaneous  outcome  of  the  genius  of  the  race,  that  we  realise 
the  true  character  of  Gaelic  poetry.  We  do  not  underestimate 
the  value  of  the  work  of  the  professional  bards,  but  it  had  its 


INTRODUCTION.  hxiV. 

defects,  and  often  bore  a  conventional  stamp  before  the  freer 
breath  of  the  modern  spirit  began  to  blow  upon  it.  Many 
8ong8  by  iinknown  bards  are  contained  in  this  volume,  and 
they  testify  to  the  natural  genius  of  the  people  for  pouring 
out  their 

"  full  heart 
In  profuse  strains  of  unpremeditated  art." 

The  majority  of  them  possess  very  considerable  merit.  Like 
the  poetry  of  Greece  at  its  best,  the  poetry  of  the  Highlands 
was  as  a  rule  composed,  not  for  recitation,  but  to  be  sung,  and 
there  is  no  denying  that  the  beautiful  airs  to  which  many  of 
these  songs  are  set  have  helped  to  perpetuate  them.  Other- 
wise,  many  that  survive  would  have  perished.  They  were  the 
utterance  of  singers  who  were  moved  by  their  surroundings, 
describing  the  every-day  life  of  the  people,  singers  of  the  joys, 
Borrows,  and  aspirations  common  to  all,  and  revealing  the 
fK>etry  that  lies  in  ordinary,  every-day  life.  They  hold  the 
mirror  up  to  nature.  Poetry  has  been  called  "  a  musical 
thought,"  spoken  by  a  mind  that  has  penetrated  into  the 
heart  of  things  and  caught  the  undertone  of  harmony — and 
this  is  a  true  description  of  Gaelic  poetry  at  its  best.  Besides 
the  poems  in  our  Collection  which  we  deem  of  high  literary 
merit,  there  are  others  which  we  deem  worthy  of  preservation, 
not  so  much  for  their  poetical  qualities,  as  because  they  form 
a  species  of  folk-lore,  and  as  songs  and  ballads  that  have  been 
the  familiar  entertainment  of  our  Island  people  for  a  long 
period  of  years.  Among  the  Macdonald  bards  whose  com- 
poeitions  are  given  here  may  be  mentioned  John  Lom 
Macdonald,  the  well-known  Keppoch  bard,  several  of  whose 
poems  are  now  published  for  the  fìrst  time.  The  other 
Macdonald  bards  whose  compositions  appear  for  the  first  time 
are  John  Macdoiiaìd  (lain  Dubh  Mac  lain  'ic  Ailein),  Archi- 
bald  Macdonald  of  Keppoch,  Silis  Macdonald  of  Keppoch, 
Angus  Macdonald  (Mac  Alastair  Ruaidh),  Archibald  Mac- 
donald  (Gille  na  Ciotaig).  There  are  also  fragm^ents  by 
Donald  Macdonald  (Mac  lain  'ic  Sheumais),  the  heroic  leader 
of  the  Clann  Uisdein.  The  Mac  Vurich  family  are  also  repre- 
sented,  while  several  of  the  compositions  of  John  MacCodrum, 
the  North  Uist  bard,  appear  for'  the  first  time.  It  is  likewise 
interesting  to  note  that  at  least  one  song  by  the  distinguished 
Harris  poetess,  Mary  Macleod,  appears  in  full  for  the  first 
tùne. 


Ixxxvi. 


INTRODUCTION. 


The  Jacobite  poetry,  of  which  there  is  a  large  quantity  in 
the  literature  of  the  Highlands,  has  been  already  almost  all 
gathered  in,  but  in  a  field  so  wide,  some  may  still  be  gleaned 
by  the  diligent  reaper.  The  struggles  of  the  Stuart  Kings  f or 
place  and  power  evoked  the  enthusiasm  and  loyalty  of  the 
people  of  the  Highlands  in  a  manner  more  marked  than  in  any 
other  portion  of  their  dominions,  and  this  is  reflected  in  their 
poetry.  The  Jacobite  poeti-y  of  the  Highlands,  which  i» 
mainly  lyric,  is  by  no  means  confined  to  the  romantic  episode 
of  the  '45,  as  is  coramouly  supposed.'  Taking  the  word 
Jacobite  in  its  ordinary  sense,  it  goes  back  to  the  Eevolution ; 
extending  its  meaning  so  as  to  include  the  Stuart  struggles 
earlier  in  the  17th  century,  it  goes  back  100  years  before 
Culloden,  and  is  enshrined  in  the  loftiest  strains  of  many 
Highland  bards.  The  campaign  of  Montrose  and  his  heroic 
lieutenant,  Alastair  Mac  Colla,  roused  the  first  echo  of  the 
Highland  heart,  and  a  stream  of  Gaelic  song  rose  among  the 
Highland  hills  which  has  sinoe  broadened  into  a  mighty  river. 
To  John  Lom  Macdonald  the  honour  undooibtedly  belongs  of 
being  the  first  Jacobite  bard  in  the  freer  use  of  the  term. 
Beginning  with  him,  and  covering  the  entire  range  of  the 
period  in  question,  the  Jacobite  songs  in  this  Collection,  of 
which  there  are  many,  are  an  interesting  and  valuable  addition 
to  the  heritage  of  the  past. 

The  character  of  the  contents  of  the  volume,  as  regards  the 
subject  matter  of  the  poems,  difPers  in  some  reepects  from  that 
of  the  larger  collections  already  published.  They  may  be 
classified  generally  as  elegies,  eulogies,  waulking-songs,  songs 
of  love  and  sentiment,  humorous  and  satirical,  convivial, 
patriotic,  and  fairy  songs,  and  lullabies.  There  has  never 
before  been  so  large  a  collection  of  waulking-songs  (orain 
luaidh)  brought  together  as  there  are  here  published,  only  a 
few  specimens  of  this  class  of  compositions  having  been 
hitherto  printed.  Those  given  here  are  of  various  kinds,  most 
of  them  old  and  of  much  merit.  Almost  the  whole  of  them 
have  been  collected  in  Uist,  where  they  are  still  sung  round 
the  waulking-board.  They  are  almost,  if  not  entirely,  extem- 
poraneous  effusions,  oomposed  by  the  women  while  engaged  in 
fuìiing  or  thickening  tht  cloth,  a  verse  being  added  by  one 
here  and  there,  round  the  waulking-board  as  the  spirit  moved 
them.     This  happens  only  occasionally  now-a-days,  as  there 


INTRODUCTION.  IxiXVÌÌ. 

»re  many  songs  so  complete  and  of  sufficient  length  that  they 
need  nothing  added  to  them.  There  is  no  doiibt  that  raany 
songs  were  oomposed  in  this  manner,  receiving  additions  with 
the  lapse  of  time.  While  one  woman,  usually  one  of  the  best 
songsters,  repeated  the  verses,  which  are  generally  couplets, 
sometimes  merely  one  line,  all  took  up  the  chorus  with  great 
spirit.  As  regards  the  matter  of  these  songs,  they  are  for  the 
most  part  amatory,  composed  in  a  highly  eulogistic  strain. 
Sometimes  it  is  the  rehearsal  of  the  deeds  of  some  hero  of  the 
past,  or  some  prominent  person  then  living  is  the  theme,  inter- 
spersed  at  times  with  local  politics,  and  the  language  used  is 
occasionally  quaint  and  picturesque.  These  songs  are  well 
worthy  of  preservation,  as  they  present  a  phase  of  life  now 
fast  passing  away.  Owing  to  the  circumstances  of  their  origin 
they  are  sometimes  lacking  in  unity  and  coherence. 

Love-songs  form  a  considerable  class  in  this  Collection,  as 
they  do  in  almost  all  modern  collections  of  Gaelic  poetry.  It 
would  be  interesting  to  enquire,  did  space  permit,  what  place 
amatory  verses  had  in  the  older  cycles  of  Gaelic  poetry.  In 
view  of  the  wealth  of  tenderness  inherent  in  the  Gaelic 
character,  and  its  illustration  in  the  literary  products  of  the 
last  two  centuries,  it  would  be  rash  to  suggest  that  the  love 
lyric  had  an  unimportant  place  in  the  ancient  poetry  of  the 
Gaelic  race.  Yet  it  must  be  admitted  that  in  the  MS.  collec- 
tions  of  the  16th  and  17th  centuries,  or  in  what  has  in  any 
form  survived  of  the  poetical  literature  of  these  times,  very 
little  of  this  type  is  extant.  On  the  other  hand,  the  Dean  of 
Lismore's  book  contains  six  satires  on  women,  while  two  or 
three  of  the  most  obviously  old  pieces  in  the  present  Collection 
hold  up  the  female  sex  to  obloquy  for  infidelity  and  a  perverse 
mind.  That  extraordinary  prose  satire  on  women,  Cormac's 
advice  to  his  son  on  the  choice  of  a  wife,  of  which  there  are 
two  versions  in  the  Maclagan  MSS.,  illustrates  an  attitude  of 
mind  apparently  not  uncommon  in  olden  times.  The  elimina- 
tion  of  the  unfit  is  a  terrible  verbal  exercise.  The  description 
of  the  "  Annir  uchd-gheal  "  is  apparently  very  old,  but  it  Ì8 
art,  not  love,  that  it  illustrates.  The  subject  does  not  seem 
to  have  come  within  the  range  of  themes  of  which  the  pro- 
fessional  bards  were  wont  to  sing.  Even  in  the  middle  and 
second  half  of  the  18th  century,  when  a  new  inspiration 
visited     Gaelic     literature,     such     typical     bards     as     John 


IXXXVÌÌÌ.  INTRODUCTION. 

MacCodrum  and  Archibald  Macdonald  eschewed  the  tender 
passion  in  their  lays.  Whatever  may  have  been  the  case  in 
former  centuries,  whether  the  love  lyric  was  tabooed  by  the 
professional  bards,  and  those  that  sprang  from  the  people's 
hearts  have  perished  through  the  lapse  of  time  and  the  want 
of  record,  we  cannot  say,  but  undoubtedly  the  last  two 
centuries  have  witnessed  a  great  welling  up  of  the  poetry  of 
nature,  and  particularly  of  the  love  lyric,  from  the  depths  of 
Gaelic  emotion. 

Taking  this  class  of  poems  in  our  Collection,  they  as  a  rule 
reflect  much  credit  upon  the  natural  gifts  of  their  authors. 
The  language  is  chaste  and  eloquent,  breathing  a  pure  poetic 
spirit,  manifesting — after  the  manner  of  all  Celtic  literature — 
great  sensitiveness  to  beauty  of  form  and  colour.  Viewing 
them  critically,  as  well  as  with  appreciation,  they  sometimea 
possess  the  faults  of  their  qualities.  Gaelic  literature,  owing 
to  its  fondness  for  the  finished  and  the  artistic,  is  apt  to  revel 
in  the  stereotyped,  and  Gaelic  poems  have  an  occasional 
tendency  towards  familiar  forms  of  expression,  and  conse- 
quently  the  repetition  of  well-known  phrases,  combined  with  a 
somewhat  too  free  use  of  hyperbole,  of  which  the  Gaelic  muse 
Ì8  fond.  The  coraplexion,  the  teeth,  the  hair  of  the  loved  one 
excel  in  purity  and  beauty  the  peerless  tints  of  nature.  Scott 
tells  us  of  the  Lady  of  the  Lake  that — 

"  Even  the  hare-bell  raised  its  head 
Elastic  from  her  fairy  tread," 

and  it  is  hard  to  say  how  many  unlettered  sons  of  Gaelic  song 
have  played  with  the  same  or  a  similar  fìgure,  from 
Donnachadh  Ban  onwards.  But  these  are  slight  limitations 
in  an  art  which  is  instinctive,  delicate,  and  pure,  acquired  in 
the  school  of  nature — an  art  so  common  among  aJl  ranks  of 
the  Gaelic  people  that  Parnassus  might  be  located  in  every 
Highland  district. 

Eulogistic  and  elegiac  poems  form  a  large  element  in  Gaelic 
verse.  There  is  a  considerable  numbcr  in  this  Collection, 
covering  a  period  of  several  hundred  years,  and  presenting 
various  phases  of  social  life  in  the  Highlands.  It  ìb 
characteristic  of  the  Gaelic  race  that  this  class  of  poetry  should 
abound.  The  prowess  and  force  of  the  individuaJ  were  a 
great  asset  in  the  protection  of  the  Celtic  system,  as  well  as 


INTRODUCTION.  IxXXÌX. 

of  other  ancient  forms  of  social  polity.  The  Iliad  is  to  a  large 
extent  a  s^ries  of  eulogies  on  the  warriors  whose  single  com- 
bats  deterinined  the  great  battles  around  the  walls  of  Troy. 
So,  too,  the  men  of  war  and  prowess  were  those  whom  the 
bards  delighted  to  honour  while  they  lived,  and  whose  great- 
ness  they  celebrated  in  the  marbhrann,  or  death-song,  when 
they  passed  away.  The  eulogies  in  this  volume  are,  as  a 
whole,  on  a  high  level.  Some  are  by  well-known  authors,  but 
some  of  the  finest  are  the  composition  of  bards  who  have 
"  blushed  unseen." 

The  elegiac  poetry  of  the  Highlands,  however  fine  much 
of  it  is,  has  possibly  been  overdone.  This  feature  ha« 
probably  arisen  from  a  racial  tendency.  The  doctrine  of 
"  Celtic  gloom  "  is  one  that  is  subject  to  many  qualifications, 
and  so  far  as  it  is  true,  its  justification  lies  in  the  Celtic  out- 
look.  The  renith  of  Celtic  power  and  sway,  its  golden  age, 
when  it  exercised  a  vast  supremacy,  all  this  was  in  the  far 
paat,  and  much  of  the  poetic  tendency  of  the  race  was  a 
brooding  over  the  vanished  glory,  and  a  oontinual  struggle 
with  the  forces  of  an  alien  culture  hemming  it  in  with  relent- 
less  force.  On  such  an  intellectual  soil  the  elegy  was  bound 
to  grow,  perhaps  to  excessive  proportions. 

That  which  has  given  rise  to  this  conception  of  "  Celtic 
gloom  "  is  a  racial  tenderness,  or  impressibility,  or  capacity 
for  emotion  which  renders  the  Gael  susceptible  to  joy  as  well 
as  to  fiorrow,  sensitive  to  the  humorous  as  well  as  to  the 
pathetic  aspect  of  life.  The  same  remark,  however,  applies 
here  as  to  the  love-songs.  Humour  has  developed  in  the  later 
rather  than  in  the  earlier  eras  of  our  literature.  In  the 
Dean's  and  other  old  collections,  we  find  satires  and  lampoons 
characterised  by  savage  invective,  but  little  of  the  genial 
breadth  or  lightness  of  touch  that  we  rightly  associate  with 
humour.  The  Gael  of  Scotland  and  Ireland  is  certainly  a 
humorist,  but  humour  as  a  literary  feature  seems  to  be,  com- 
paratively  speaking,  a  somewhat  modern  development.  The 
Western  Isles  have  contributed  the  greater  part  of  this  class 
of  poetry  to  our  collection,  and  it  is  probably  in  that  region 
that  the  poetical  humorist  has  most  abounded. 

As  might  be  expected,  a  goodly  number  of  the  songs  of 
this  Collection,  having  been  gathered  in  the  Archipelago  of 
the  West,  are  nautical  or  seafaring  productions.       They  are 


XC.  INTRODUCTION. 

generally  what  might  be  called  pretty  songs,  sung  to  lively 
airs.  The  daring  of  the  gallant  sailor  is  dwelt  on  with  a  keen 
appreciatiooi  of  his  many  good  qualities  of  head  and  heart,  the 
seaworthiness  of  the  good  ship  is  graphically  and  eulogistically 
set  forth,  and  the  wide  ooean  itself  reoeives  ite  due  meed  of 
praise  or  blame  according  as  the  elements  are  propitious  or  the 
reverse. 

We  have  included  in  our  volume  some  specimens  of 
songs  of  the  chase,  "  Orain  Seilge."  Theee  are  of  great 
ìnterest,  descriptive  as  they  are  of  the  old-world  ways  and 
notions  of  the  sportsmen  of  bygone  timea,  when  hunting  was 
not  merely  a  recreation,  but  a  necessary  means  of  making  up 
the  food  supply  of  the  p>eople.  A  few  poems  bear  upon  the 
modem  problem  of  the  land,  and  the  difl&culties  arising  in  the 
Highlands  through  the  conversion  of  the  chiefs  into  landed 
proprietors  after  1745,  without  the  interests  of  the  clans  being 
oonserved.  There  are  also  lullabies,  which  present  a  striking 
oontrast  to  the  ordinary  English  nursery  rhymes.  They 
always  strike  a  tender  chord,  and  are  sometimes  even  of  a 
moumful  caste,  the  chorus  being  plaintive  and  soft  for  hushing 
the  child  to  sleep.  To  these  are  added  specimens  of  milking- 
songs,  quern-songs,  and  fairy-songs.  Much  might  be  said  of 
these  various  classes,  so  characteristic  of  the  old  life  of  the 
people.  The  milking-song  often  took  the  form  of  a  tender 
appeal  to  the  cow  to  yield  its  milk  to  the  milkmaid,  and  it  is 
credible  that  the  sweet  voice  of  the  singer  had  a  soothing  and 
persuasive  influence.  There  are  two  quern-songs,  very  few  of 
this  claas  apparently  surviving.  That  on  p.  334  is  a  unique 
composition,  fully  described  in  the  Table  of  Contents,  the 
other  being  the  work  of  Donald  Macdonald  (Mac  lain  'ic 
Sheumais),  the  hero  of  the  battle  of  Carinish.  Both  illustrate 
the  process  of  grinding  corn  with  the  hand-mill,  so  common  at 
one  time  in  the  Highlands,  but  long  in  disuse.  The  measure 
is  of  course  in  harmony  with  the  rythmic  movement  of  the 
upper  stone. 

There  is  a  weirdness  about  the  fairy-song  which  the  fairy- 
hill  and  its  shadowy  inhabitants  always  suggeet.  Strange  and 
unaccountable  though  it  may  seem,  there  are  still  a  few 
living  in  the  Highlands  who  believe  in  the  fairies.  It  haa 
been  an  age-long  and  persistent  belief.  The  fairies  were 
known  as  "  sithichean,"  the  peaceful  folk,  sometimes  as  the 


INTRODUCTION.  XCI. 

"  sluagh,"  i.e.,  the  "  people  "  or  "  folk,"  and  the  time  has 
not  very  long  passed  away  since  men  lived  who,  when  out  at 
night  and  in  the  way  of  these  marching  myriads,  were  inter- 
cepted  or  overtaken,  and  carried  whither  they  would  not. 
Such  an  one  was  regarded  with  solemn  interest :  ' '  Bha  e  air  a 
thogail  air  an  t-sluagh  "  ;  "  he  was  lif ted  on  the  people, ' ' 
The  important  place  held  by  fairy  myth  is  attested  by  the 
numerous  fairy  hills  or  "  sitheana  "  scattered  through  the 
Highlands. 

Of  Hogmanay  rhymes,  or  "  Duain  Calluig,"  very  few 
have  ever  been  published.  The  Duan  which  is  always  appro- 
priate  to  the  occasion  is  still  repeated  in  many  parts  of  the 
Highlands  on  the  last  day  of  the  year.  It  is  rehearsed  at  the 
door  of  the  house  into  which  the  reciter — usually  a  young  lad 
— seeks  entrance,  and,  as  a  reward  for  his  Duan,  demands  his 
Hogmanay  bannock,  and  whatever  else  the  hospitalities  may 
deign  to  bestow. 

The  convivial  songs  of  our  Collection  present  a  phase  of 
social  life  often  condemned  by  the  "  unco  guid,"  yet  these 
effusions  are  never  coarse  or  indecent.  The  grosser  motives 
and  the  consequences  of  over-indulgence  are  never  dwelt  on 
approvingly.  Drink  is  indulged  in,  not  from  base  motives, 
but  because  in  the  poets'  belief  it  made  friendship  stronger  and 
life  more  pleasant.  The  festal  songs  are  full  of  enjoyment  of 
the  present,  undisturbed  by  care  or  thought  of  the  morrow. 
They  are  intensely  human.  It  is  because  of  these  qualities,  in 
addition  to  such  literary  merit  as  they  may  possess,  that  they 
are  ever  fresh,  and  deserve  to  be  known  and  perpetuated. 

Of  sacred  poetry,  strictly  speaking,  there  is  but  little  in 
thia  Collection.  The  sea-prayer  of  the  Clanranald,  the  hymn 
of  Keppoch  on  his  death-bed,  a  hymn  by  Silis  Macdonald  on 
the  death  of  her  husband  and  daughter,  and  a  confirmation 
hymn,  are  all  compositions  deserving  of  high  praise — tender 
in  feeling,  graceful  in  tums  of  thought,  with  a  classic  pre- 
cision  and  elegance  of  language,  which,  according  to  Matthew 
Arnold,  is  the  most  striking  quality  of  the  poetry  of  the 
Celt.  Compared  with  the  mass  of  Gaelic  poetry,  there  is  a 
great  dearth  of  what  may  be  called  sacred  or  spiritual  soaigs, 
and  what  has  been  published  is  on  the  whole  decidedly  inferior 
and  much  below  the  high-water  mark  of  the  secular  poetry  of 
the  Gael.  The  great  poets  of  the  Highlands,  with  one  notable 
ezoeption,  have  not  laboured  in  this  fiield. 


XCll.  INTROOUCTION. 

It  is  chaxged  against  the  Gaelic  bards  that  they  never  rìse 
•bove  local  tastes  and  prejudices,  that  they  never  handle  a 
theme  of  universal  interest,  never  endeavour  to  philosophise. 
They  revel  in  satire,  they  never  rise  to  an  epic.  To  oontrovert 
such  a  statement  throughout  ite  length  and  breadth  wooild 
take  far  more  space  than  we  can  afford — it  would  mean  a 
review  of  Gaelic  poetry  as  a  whole.  Suffice  it  to  say  that 
the  partiality  of  the  old  Highlanders  for  those  compoeitionB 
which  contained  the  traditional  history  of  their  heroes,  and 
their  exploita,  refutes  the  accusation  brought  against  the 
bards,  of  an  exclusive  devotion  to  local  tastes  and  prejudices. 
World-wide  romances  were  the  sourcea  of  their  inspiration. 
The  Sgeulachdan,  or  prose  romanoes  of  the  Highlands,  were 
the  fruitful  source  of  many  a  Gaelic  epic,  both  being  mutually 
interwoven  during  the  oourse  of  the  ages,  and  both  having 
been  instrumental  in  moulding  the  intellectual  life  of  the 
people.  The  things  that  never  have  happened,  outside  the 
brain  of  seer  or  seanachie,  have  had  more  influence  on  men's 
lives  than  the  things  which  really  did  happen,  because  their 
truth  was  not  literal  or  on  the  surface,  but  came  from  the 
depths  of  human  nature.  The  legends  of  Greece  and  Rome 
have  been  a  never-f ailing  stimulus  to  orators  and  poets ; 
history  cuts  a  very  poor  figure  beside  the  sparkling  inventions 
of  mythology,  and  the  "  noble  lie  "  of  Plato  has  had  ita  rich 
exemplification  in  the  literary  history  of  the  Gaelic  race.  A 
raoe  of  singers  it  was,  and  still  is,  the  structure  of  whose 
thought  and  speech  has  been  built  out  of  the  precious  stones 
of  poetry  and  romance.  Whether  they  sang  of  the  joy  of 
life,  or  uttered  those  "  sweetest  songs  that  tell  of  saddest 
thought,"  they  sang  because  it  was  their  nature  so  to  do,  not 
for  posthumous  fame,  but  to  infc^ruct  and  charm  the  men  and 
women  of  their  own  day  ;  but  they  also  attained  to  the  goal 
they  did  not  seek,  by  furnishing  delight  to  lovers  of  beauty  in 
the  generatJonfi  that  were  to  follow. 


XLbc  /IDacbonalò  (EoUection 
ot  (Baelic  poetri^. 


SIOL   CHOLLà. 

Daoin  saor  Siol  Cholla, 
On  choinn  lesa  liath  di'oma, 
Daimhna  na  righ  ortho  Chuinn 
Blath  na  Finemhna  fremhuin.       , 

Mnanain  iarthoir  eorpa, 

Siol  glan  criaidh  cinneolta 

Laoich  mhear  corra  mhall  bhoinn  bhregh 

Feathlanna  gloin  shluagh  Ghaoidheal. 

Foirionn  chaladh  chlair  na  bhfhionn, 
Clann  losrahel  na  heirion, 
Beg  tarbha  rieche  re  arath, 
Gabhla  thighe  na  temhrach. 

Criathre  bruithne  abeol  ceardcha 
Tonna  doimhne  na  dìleanta, 
Eo  bheithre  catha  do  chur 
Clacha  tuinithe  an  talmhann. 

G«in  shochoir  shluaigh  banbh 
Ih-eagoin  lonna  lasamhla 
Tearc  ann  ion  thshamhla  na  bhfhear 
Diomba  dhoibh  gall  no  gaoidheal. 

Ni  chualomur  rompa  riamh 
Clann  Cholla  chriochaibh  oirghiall 
Clann  nanadhaigh  budh  ionchur 
No  asamhuil  ann  deir  an  chaigh. 


THE    MACDONALD   COLLECTIOK    OF    GAELIC   POKTBY. 

Ni  frith  agus  ui  bli  fuighear  go  brath 
Ga  das  bheith  oira  ag  iomradh 
Na  dagh  ulaidh  o  bhoinu  bhreth 
Baramhuil  dhoibh  fa  dheireadh. 

Ni  bhfuil  deu  sgeal  oira  soin 

Siol  gcoll  ceineal  Eachadh 

Achd  sealbh  Eirioun  dhoibh  do  dhul 

Do  bhriogh  cheimeann  uaccuradh. 

Tar  eis  ardrigh  innsifàil 
Dlighid  cionntoigh  do  chonn-mhail 
Riogh  raidh  ciallaidh  chlar  eithne 
Blaghin  tar  chorr  gcoimirce. 

Da  gcuirthi  coirthc  ua  ccoinn 
Ase  bhios  dardrigh  eirionn 
Laichce  an  chion  tòigh  ion  gach  coir 
Do  ciontaibh  cholla  heachadh 

A  deirid  eolaidh  fhoid  bhraidh, 
Nach  bfhuil  ag  righ  ghuirt  ghaoidhil, 
Don  air  achd  geill  ar  ghiallaibli 
Dfaghaìl  on  fhein  oirghiallaidh. 

Sìol  gcolla  na  gcolg  slisgheal 
Dliogh  thior  fhò  do  mbraigh  dibhsin 
Bheith  ag  cruth  chomhuir  le  chaigh 
Run  abforuighte  dfaghail. 

Ataid  inach  o  re  na  sean 
Sochair  nach  eidir  daireimh 
Ag  triadh  hoirgialladh  foid  bhradh 
Sar  coige  goirm  fiadhaigh  gaoidhail. 

Do  leig  siod  diobh  do  ndeoin  fein 
Siol  uaibhreach  eachadh  dubhlein, 
Rioghdhact  mucce  fhocft  fàil 
Ar  sochroibh  oile  dfaghail. 

Le  righ  oirghiall  sin  he  mhain 
Genal  riogh  eirenn  dfhagail 
Meas  lem  è  da  hiarraidh 
An  tè  du  bferr  doirghialloibh. 


SIOL  CHOLLA. 

Feadh  achuilg  sa  chuibh  leabhor 
Uàidh  sios  gus  na  saor  fheroibh 
Ag  righ  daoinech  chlann  gcolla 
Gan  aoin  neach  an  etorrtha. 

Trian  ionuach  loinn  trian  tabhaidh 

Trian  cana  chlair  feradhaigh 

Le  roinn  etoira  don  fhior 

Do  chloinn  dhegh  cholla  dlioghair. 

Dlioghior  doibh  sion  mhodh 
Ota  samhain  go  samhradh 
Gan  la  deabhan  othoig  go  tigh 
A  neacha  accoinn  do  choin  mhiodh. 

Ri  temhrach  an  tres  bliaghain 
Ni  bfhuil  aige  ar  fhoirghiallaibh 
Sda  luaidhaidh  e  ni  fheughradli 
Ach  sluaigh  rè  sechdmhuine. 

Ciodh  sin  fein  dfiachoibh  orra 
Braighde  slechd  saor  Cholla 
Ni  chuir  fer  ceanghoil  ag  cuir 
Ar  feadh  earraigh  na  foighmhair. 

An  crodh  teid  odhuinne  doibh  (io) 
O  thig  se  ar  sluagh  an  airdrigh 
Bi  dheachd  ar  flath  bhile  fail 
A  sechd  naith  ginne  dfhaghail. 

Bo  ar  fhichid  do  gach  fer 
O  ri  fosoigh  fionn  gaoidheal 
A  nuair  sin  ag  triall  do  thoigh 
Riar  ro  uaisligh  o  eachaigh. 

Troich  colg  ni  comha  bheg 
Trioch  brat  deich  neich  fhichid 
Trioch  ger  rann  sidhe  iar  sin 
O  righ  Eirenn  do  eachaigh. 

Gan  bhais  thana  gan  trachd  mbonn 
As  labhaigh  na  anigh  iaroinn 
Gan  chnes  bfhir  accaircuir  chloch 
Don  mc  righ  othigh  teamhrach. 


THK    MACDONAIvD   COLLECTION    OF   fìAELIC   POBTRY, 

Ni  dleaghor  iarnach  orra 
Braighde  shleachda  saor  Colla 
Achd  bheith  fa  reir  do  chead  chaigh 
Ni  beg  angeill  do  ghabhaill. 

Eirigh  flatha  le  gach  fer 

O  righ  terarach  ag  tiblcadli 

Re  hoirghialloibh  na  bfhleadh  bfhionn 

Tar  troim  ghialluibh  fher  nèirenn. 

Or  dhoibh  ar  dornchlaibh  alann 
Or  ar  chiomh  saibh  accabhert 
Braide  an  t-sloighe  obn  on  rath  breth 
Dochaol  snàith  oir  an  erradh. 

Oirghiala  as  uime  adearar 
Ri  do  ghnath  tar  ghaodheloibh 
Or  corcra  as  glas  do  ngiallaibh 
Achd  tochd  ar  ais  doirghialloibli. 

Ni  bhi  leo  urdoil  gan  6r 
O  righ  Eirenn  ag  iompodh 
Cinn  abhfogha  staithne  aslegh 
No  truaille  tana  attroigheadh. 

Le  siol  ecolla  nan  ccolg  slim 
Coimheirghe  o  fheroib  Eirenn 
Laoch  rean  soidheimnhe  sidhbhan 
Coimhairghe  dhibh  ni  dleaghor. 

Ga  cor  laimhe  a  labhor  oir 
O  rìgh  Eirionn  fuair  donoir 
Ni  niamhthor  fòs  bas  na  bonn 
Ar  tos  achd  no  go  nionnlann. 

Ni  dual  tra  attemrhroigh  na  ngiall 
lonnlad  re  nairdrigh  oirghiall 
Na  chor  fir  eile  anad  bhaigh 
Roim'he  do  thoigh  tionn  bhroidh. 

Ni  dhligheadh  airdrigh  fhuinn  bhroadh 
Suidhe  go  suidheadh  seision 
Na  eirge  o  fhinn  dhigh  don  fior 
Mileadh  eirne  go  neirghaidh, 


SIOL   CIIOLLA. 

Triaii  ulaidh  aillail  trian  connochd 
Do  reir  marata  adtorannachd 
Do  chuid  ronna  o  rioghoibh  fàil 
Ag  riogh  fhail  cholla  agccadair. 

Eirnne  fhionn  boinn  ir  baan 
.Sgach  iir  atta  starra 
Fuinn-chno  dhonua  na  ngclann  griau 
Torannta  bhfher  anoirghiall. 

Tainic  sochoir  giol  ccolla 
Cuingidh  catha  liadroma 
Ni  do  bfuil  uathaidh  re  headh 
Amuigh  ar  tuathaibh  tailltion. 

Da  raadh  ionn  asc  diarraidh 
Ni  iarroidh  na  hoirghiall 
Na  fiacha  do  dligheadii  dhoibh 
O  chinn  fhiaclia  dfhagail. 

Ni  dith  cumais  na  cumhne 
Ata  ar  mhacroidh  mhodhainic 
Gochoir  gheag  mbarr  ghlan  mbaubha 
Cread  adhbhar  ananamhna. 

lomdha  accliath  bearna  catha 
lomdha  anndhbair  ard  fhlatha 
Sluagh  mòr  mion  muighe  maighen 
Lor  lionmhuir  alaochraidhe. 

Gan  iad  fein  se  cheile  a  corr 
Adeirthi  gur  be  as  adhbhar 
Go  tri  sluaghoibh  chlar  chodhoil 
Agcoir  naithoibh  danamain. 


THE    MACDOXALD   COLLBCTlON    OF   OABLIC   POBTRY. 


RANNAN   MOLAIDH  DO   CHLANN 
DOMHNUILL. 

Cbannas  Gliaidheal  do  Chlaun  ChoUa, 

'S  còir  fhògi'adh ; 
'S  iad  a  rìs  's  na  cathaibh  ccudna  : 

Flaithean  Fòdhla; 
Ceaunas  Eirinn  agus  Albainn 

An  fhuiun  ghrianaich, 
A  ta  aig  an  dream  fhuilteach,  fhaobharacb, 

Curaidhean  cliathrach. 
Fhuair  ceannas  na  h-aicme  uile, 

Eoiu  a  Ile. 
Fhuair  Alasdair,  flath  na  fèile, 

Rath  nan  righre. 
Domhnull,  Eoin,  agus  da  Aongbus, 

Bha  fìal  faoilidh, 
Ceathrar  a  bhuinig  riar  o  righrean, 

'S  do  'n  ghèiU  Gaidheil ; 
Somhairle  nach  do  mheall  a  raoladh, 

Ceaun  nan  curaidhean ; 
Ceathrar  o  Shomhairle  suil-ghonn, 

Suas  gu  Suibhne; 
Ceathrar  sin  uach  foiU  an  inbhe, 

'S  còir  an  cuimhneach' ; 
Seisear  o  Shuibhne,  roimh-rathmar, 

Gu  righ  Colla, 
Fion  aca  fo  bhruaich  Bhanna, 

A  cuachaibh  coiTa. 
'Nau  aireamhainn  na  thainig  uime 

De  dh'  uaislibh  nan  Gaidhcal, 
Bheiream  gach  aon  ghliàin  uaith  gu  Adhamh, 

Ni  fhuair  aon  fhear. 
An  so  treis  de  ghinealach  nau  Gaidheal, 

Mai'  a  ghealladh, 
An  dream  sin  ris  nach  còir  coimeas, 

'S  do  'n  còir  ceannas. 


MOLADH   CHLANN    DOMHNUILL, 


MOLADH  CHLANN  DOMHNUILL. 

Cha  ghàirdeachas  gun  Ghlann  Domhuuill, 
Cha  mhòr  toil  gun  mòr  Shiol  Cholla ; 
Treubh  a  bhug  am  bith  o  'n  fheilc, 
Leaunana  cèile  is  comuinn. 


Clann  Domhnuill  ni  clann  mar  chàch 
Air  meidh  gu  bràth  'nar  gniomh  ceart, 
Ni  bheil  finne  mar  ta  iad, 
An  iochd,  am  feile  no  neart. 

Dlighear  ceannas  thar  gach  slòigh 
Do  Chlann  Domhnuill  na  breith  maJl ; 
Eilde  cath  uau  còmhlan  cruaidh 
Bheireadh  buaidh  air  clanua  Ghall. 

Abhaiil  abuich  gach  coill  chnuasaich, 
Cruineachd  tuathachd  gach  magh  mìn, 
Reultaich  sgeimh  is  iùil  gach  fìne, 
An  fhèile  cèil  gach  duine  dibh. 

Leòghaun  ciu*anta  gach  fàsaich, 
Is  dòbhran  àghmhor  gach  linne, 
Seabhaga  gach  ealtaiun  uasail, 
Aon  treubh  is  uaisle  's  a'  chruinne. 

Eanach  Clann  Domhnuill  an  àigh, 
Mar  fhreumhan  abuich  nach  crion, 
Mar  fhàsgadh  nan  caora  milis 
Gach  meanglan  a'  sileadh  fìon. 

An  fhinne  chaomh  le  'n  sgaoilte  'n  t-òr, 
Saor  mar  a  mhuir  mhòr  o  'n  t-siar, 
Le  'm  b'  annsa  onoir,  fèil',  is  cliù, 
Na  brìb  stòir  an  cìiil  mar  Dhia. 

Mar  dh'  fholuicheas  deah-adh  na  grèin, 

Na  reultan  le  barrachd  sgèimh, 

An  neart  an  iochd  am  fèile, 

An  eanach  thar  gach  fine,  clann,  is  treubh. 


THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   OABLIG  POBTBY. 

Mar  ghathan  grèine  ri  fèath, 
Air  blàthaibh  sgèimh  nara  magh  mìn, 
No  cuan  ciuin  ri  maduinn  cheitein, 
Samhuilt  au  sèimh  is  an  sìth. 

Ach  's  mairg  le  'n  dviisgear  an  doinionu, 
Air  chuan  goilcach  nan  lunn  bras, 
Mar  chaoire  teine  dol  's  na  spcuran 
Gu'n  tig  ac  an-sgeul  a'  bhàis. 

'N  trath  thogar,  na  fhèirg  air  sròl  dcarg, 
An  leòghann  garg  'na  bheucadh  borb; 
Bidh  driuchd  nimhe  'g  èigheach  còmhraig 
Air  roinn  gach  ròine  de  cholg. 

Clann  Domhnuill  au  tùs  na  dòruiun ; 
Nathara  leòghanta  an  curaidh ; 
Ni  bheil  prionnsaibh  mar  an  triathaibh, 
Nì  bbeil  triathaibh  mar  an  giollaibh. 


A    CHUKAG    tiIlUANACli. 


A  CHREAG  GHUANACH. 

Mi  m'  shuidh  air  shith-bhruth  nam  beann, 
An  taobh  so  de  cheann  Loch  Trèig ; 
'Chreag  Ghuanach  mu  'n  iadh  an  t-sealg; 
Grianan  ard  am  biodh  na  feidh. 

Creag  mo  chridhe-sa  Chreag  Ghuanach ; 
Creag  an  d'fhuair  mi  treis  de  m'  àrach  ; 
Creag  nan  damh  's  nan  aighean  siubhlach, 
A  chreag  aighearrach  ùrar  fheurach. 

'Chreag  sin  mu  'n  iadiiadh  an  fhaoghaid, 
Leam  bu  mhiann  a'  bhi  'g  a  taghal, 
'M  bu  bhinn  guth  ciun  gallan  ghadhar, 
A'  cur  greidh  gu  gabhail  chumhaiun. 

'S  biun  a  h-iolair  air  a  bruachan ; 
'S  binn  a  cuach,  is  binn  a  h-eala ; 
Seachd  binne  na  sin  am  blaodhan 
Dheanadh  an  laoghan  breac  ballach. 

Creag  mo  chridhe-sa  Chreag  Giiuauach, 
A  chreag  dhuilleach  shlatach  chraobhach ; 
An  tulach  àrd  àluinn  fhiadaich, 
Gur  cian  a  ghabh  i  o  'n  mhaorach. 

De  cha  robh  mi  tric  ag  eisdeachd 
Ri  sèitrich  na  muice-mara ; 
Ach  's  miuic  a  chuala  mi  morau 
De  chronanaich  an  daimh  allaidh. 

Cha  mhi  fhein  a  sgaoil  an  comunn, 
Bha  eadar  mi  's  a  Chreag  Ghuanach, 
Ach  an  aois  'g  ar  toirt  o  chèile, 
'S  goirid  leam  an  ceilidh  fhuair  sin. 

Chi  mi  leaba  uan  damh  donn, 
Agus  leirg  nan  sonu  shìth, 
Faraon  agus  au  Leitir  dhubh, 
'S  aoibhinn  leam  an  diugh  ua  chì. 


10  THE    MACDONALD    COLLKCTION   OF   GABLIC    POKTRY. 

Chi  mi  Duuau  au  fheoir, 

Agus  garbh  dhun  inor  nau  sgòrr; 

Coire  Chlàraidh  air  a  thaobh, 

Far  au  tric  robh  'n  saoi  'ua  dheaun. 

Coire  Eitidh  's  Coire  Dheirg, 

Coirean  'ra  bu  mhiaunach  leam  bhi  scalg: 

Tha  coire  beag  eile  ri  'n  tàobh, 

'S  e  coire  uau  laogh  's  nau  damh  dearg. 

Beir  mo  shoiridh  gu  Bac  nan  craobh, 
'S  gu  da  thaobh  Beaiach  uau  Sgòrr, 
'S  gus  au  Eadar-bhealaich  mhoir, 
Far  nach  cluiunear  glòir  uau  Gall. 

Beir  soii'idh  gu  Beiun  Allair  uaiu, 
O  's  e  fhuair  urram  uam  beaun, 
Da  thaobh  Loch  Ericht  an  fheidh, 
O  's  miauuach  Icam  feiu  bhi  anu. 

Chi  uii  Coirc  Fhiiin  uau  os, 
An  taobh  a  bhos  de  Choire  Mhill ; 
'S  Coire-chòinnich  uan  agh  seaug: 
lonmhuinn  leam  au  diugh  na  chi. 

Thoir  mo  shoiridh  chum  na  cloich, 
Far  a  faic  mi  bhos  is  thall ; 
'S  gu  Uisge-Labhair  nau  laogh, 
Muimc  nau  agh  maol  's  nam  maug. 

Chi  mi  Beinu  Niniheis  gu  h-àrd, 
Agus  au  Caru  Dearg  na  bun, 
Au  tulach  air  a  f as  a '  f raoch ; 
A'  monadh  maol  gu  ruig  a'  muir. 

Ni  fagainn  Mhaol  Cheanu-dearg  am  dhoigh, 
Muime  an  fheidh  a  ui  'n  ccòl, 
Coir'  eild"  is  au  Leirig  chaol, 
Muime  uau  laogh  is  nam  bò. 

Dearmad  cha  deau  lui  m'  i'auu, 
Air  feadh  ghleann  is  bheanu  beag; 
Nis  o  'u  thuirt  lui  sibli  gu  leir, 
Gabhaidh  mi  feiu  dhibh  mo  chead. 


A   CHREAG   GHUAXACH.  H 

An  ccad  is  dorra  riim  nù  riamb, 
Cead  do  'n  fhiaclh  do  'n  robh  mo  thoil 
Mo  bhogha  cha  teid  air  bhur  sgàth 
'S  gu  la  bràth  cha  leig  mi  coin. 

Eilid  bhirriginn,  bhairigiuu,   bhallach, 
Odhar,  fhiadhaich,  iongach  ard ; 
Le  a  h-ògau  bioracli,   brionna<;h, 
Crònanach,  ceann  riabhach,  dearg. 

'S  aigeannach  shiubhlas  i  'n  raon, 
Cadal  cha  'n  iarr  i  's  an  smìiir; 
B'  aunsa  na  plaideag  ri  taobh, 
Barr  an  fhraoich  ghagauaich  iìir. 

Ni  bheil  cèil'  aic  ach  an  danih  ; 
'S  e  a  muime  feur  is  creanih  ; 
Mathair  an  laoigh  bhall-bhric  mhir, 
Bean  an  fhir  mhall-rasgaich  ghlain. 

'S  glan  ri  shloinneadh  an  damh  donn, 
A  thigeadh  bho  eàrr  nam  beauu ; 
Macan  na  h-eilid  ris  an  tom, 
Nach  do  chrom  fo  spìd  a  cheann. 

'S  iomadh  ceiim  a  rinu  mi  riamh, 
Shealg  an  fheidh  agus  na  h-earb ; 
Cha  'n  fhaca  mi  dath  aii-  am  bian 
Ach  glas  is  odhar  is  dearg. 

Air  cho  fad  's  a  bhithinn  beò, 
Agus  an  deo  ann  mo  chorp, 
Bì  mi  buachailleachd  an  fhèidh ; 
Sin  an  sprèidh  an  x'obh  mo  thoil. 

Bua-chailleachd  dhubhach  dheurach, 
'S  mithich  dhomh  d'  fhagail  a'daonar; 
Ma  tha  thu  seal  gu  subhach, 
Seal  eile  gu  dubhach  deurach. 

A  chaoidh  cha  bhi  mi  fo  smalan, 
Olaidh  mi  a  Treig  mo  theanu-shath ; 
Boine  gian  nam  fuaran  fallain, 
Muime  'n  fhèidh  a  ni  an  langan. 


12  THB    MACnoNALD   CXJLLPXJTION    OF   OABLIC   POBTRY. 

Buau  au  cumunn  gun  bbrisbeadb 
Bha  eadar  misc  's  an  t-uisgo ; 
Uisge  nam  fuar-bheann  guu  mhisge, 
Is  mise  'ga  òl  guu  trasgadh. 

Cbualas  taghadb  gach  ciuil, 
Guth  a'  ghadhair  mhoir  a'  teachd ; 
Damh  na  sbiomauaich  le  gleanu, 
Miol-choin  a  bhi  ann  is  as. 

Ineacli  Dhc  ort  a  tbrutb, 
C'uime  chuir  cùl  ris  a'  gbleauu? 
Aon  mhada  'gad  cbur  gu  eug, 
Agus  sìa  meoir  dboug  air  do  cbcann. 

'S  muladacb  bbi  siubbal  bbeaun 
Gun  bhogba  giin  sreang  gun  cbù, 
Guu  urrad  ua  saighid  bhi  aun, 
'S  gun  fbradbarc  teann  aig  do  sbùil. 

Misc  's  tusa  gbadbair  bbàin, 
Bha  sinn  grathunn  guu  cheanal, 
O  'n  chaill  siuu  ar  tabbunu  's  ar  dàn, 
Is  beag  ar  gnotliuicb  do  'n  ealdbain. 

Tbug  a  cboille  dbinn  au  earb, 
'S  tbug  an  t-ard  dhinn  ua  feidb, 
Cba  'n  'eil  coir'  agaiuu  a  laoich, 
O 'u  luidb  au  aois  oiruu  lc  cbcil. 

Aois  cba  'u  'eil  tbu  ruiuu  nieacbair, 
Ged  nacb  faodar  leinu  do  sheacliuadb, 
Cromaidb  tusa  'u  duine  direach, 
Bhitheas  gu  mìleauta  gasda. 

Giorraichidb  tu  air  a  sbaoghal, 
Agus  caocblaidbidb  tu  cbasan ; 
Fagaidb  tu  e  gun  deudaich, 
Is  ni  tbu  eudann  a  cbasadh. 

Aois  cbas-aodauuach  dbreamaidli, 
Shrcam-shuileacb,  odbar  citidb, 
C'uime  leiginn  dbuit    s  tu  d'  lobbar 
Mo  bhogha  tboirt  uam  air  èigiuu. 


A    OHRBAG    GHUANTACn.  13 

B'  annsa  mo  bhogha  thasgadh, 
'S  gun  fhaicinn  gu  latha  dìlinn, 
Na  thusa  aois  bhì  'ga  ghlacadh 
Is  mi  fhein  air  bhata  dìreach. 

'S  iomadh  neach  a  b' fhearr  na  thusa, 
A  dh'  fhag  mi  gu  tursach  anfhann, 
A  dh'fhaobhaich  rai  as  a  sheasamh, 
Bha  roimhe  'na  fhleasga<;h  meamnach. 

A  chomhachag  bhochd  na  sròine, 

A  nochd  is  brònach  do  leaba, 

Ma  bha  thu  ann  ri  linn  Dhomhnuill, 

'S  beag  ioghnadh  gur  trom  le  d'  aigne. 

Is  comh-aoise  mise  do  'n  daraig 

Bha  na  faillean  anns  a'  chòiunich 

'S  iomadh  àl  a  chuir  mi  romham 

'S  gur  mi  comhachag  bhochd  na  Sròine. 

A  nis  o  'n  ata  thu  aosda 
Dean-sa  d'  fhaosaid  ris  an  t-sagart, 
Agus  innis  dha  gun  bhreugan 
Gach  aon  sgeula  'g  am  bheil  agad. 

Is  furasda  dhomhsa  sin  innse; 
Gach  beairt  millteach  a  rinneadh ; 
Cha  robh  mi  mianuach  no  breugach, 
Ged  a  bha  mo  bheul  gun  bhinneas. 

Cha  d'rinn  mi  braide  no  meirle, 
Cladh  no  tearmunn  a  bhristeadh, 
Air  m'  fhear  fhein  cha  d'  rinn  mi  eucoir 
Is  cailleach  bhochd  ionraic  mise. 

Chunnaic  mi  Alasdair  Carrach, 
An  fhuil  a  b'  fhearaile  an  Albainn, 
Is  tric  a  bha  mi  'ga  eisdeachd, 
'N  am  bhì  reiteach  nan  tom  sealga. 

Chunnaic  mi  Aonghus  na  dheaghaidh, 
'S  cha  b'  e  sud  roghainn  bu  tàire, 
Anns  an  Fhearsaid  bha  a  thuineadh 
'S  rinn  e  muillionn  air  Allt  Làrach. 


U  TFIE    MACnOVAT.n   COLLECJTION    OP   OAELIC   POETBT. 

Bratach  Alasdair  nan  gleann  ; 
A  srol  farumach  ri  crann  ; 
Suaicheantas  soilleir  Siol  Chuinn, 
Nach  do  chuir  suim  an  clann  Ghall. 

Dh'fhag  mi  'n  Cillionain  na  laidhe, 
Namhaid  na  greidhe  deirg^e, 
Lamh  ghleusda  marbhaich  a  bhradain ; 
Bu  ro  mhath  'n  sabaid  la  feirge. 

Dh'  fhag  mi  's  an  Ruaidhe  so  shios, 
Fear  bu  duilich  dhorahsa  bhàs; 
'S  tric  a  chuir  mo  thagradh  an  cruas, 
An  cluas  an  daimh  chabraich  an  sàs. 

Raonull  Mac  Dhomhnuill  ghlais, 
Fear  a  fhuair  foghlum  gu  deas; 
Deagh  Mhac  Dhomhnuiil  a  chuil  chais, 
Ni  'm  beo  neach  a  chonihraig  leis. 

Alaadair  crìdhe  nan  gleann, 
Gun  e  bhi  ann  's  mor  a'  chi'each ; 
'S  tric  a  lcag  thu  air  an  tom, 
Sliochd  nan  sonn  leis  a'  chu  ghlas. 

Alasdair  Mac  Ailein  mhòir, 
Mharbhadh  ann  am  beinn  na  feidh, 
'S  a  leanadh  fad  air  an  tòir, 
Mo  dhoigh  gur  Domhnullach  e. 

Gur  Domhuullach  e  gun  mhearachd^ 
Gur  e  'm  boinue  ro-ghlan  gruadhach, 
'S  ged  tha  e  nis  an  tir  Chatain, 
Gur  a  dalt  e  do  'n  Chreig  Ghuanaich. 

Gur  dalt  e  do  'n  Chreig  Ghuanaich  ; 
'S  fada  o  'n  chualas  an  seannachas; 
Am  boine  ro-gheal  nach  'eil  èitidh 
'S  ann  leat  a  bhreugnaichear  bantrach. 

Bu  mhath  mo  bhuachaiUe  cruidh, 
B'  e  sud  uasal  nam  fear; 
Bu  deacair  dhomh  tarmus  air  d'fhuil, 
Cha  bu  dubh  ach  aobhach  glan. 


A   CHREAG    GHUAXACn.  15 

Bu  mhath  mo  bharanta  cogaidh, 
Ged  a  thogair  mi  tigh  'n  uaidhe, 
Gur  e  Eoin  a  Tigh-na-creige 
O  'n  a  bhagair  e  mo  bhualadh. 

'S  o'n  a  bhagair  e  gu  teann, 

Cha  fad  's  a  mhaireas  crann  no  clach, 

Cha  tog  mi  thuige  mo  thriall, 

Nì  rao  dh'  iarram  dol  na  theach. 

Is  iomadh  cogadh  agus  creachadh, 
A  bha  'n  Lochabar  an  uair  sin, 
C'  aite  'n  robh  thusa  'g  a'  d'  fhalach, 
Eoin  bhig  na  mala  gruamaich? 

'Nuair  a  chithinnse  na  creachan, 

'S  iad  a'  dol  seachad  's  am  fuathas, 

Bheirinn  ruaig  do  Choire  Ratha 

'S  bhithinn  grathunn  's  a'  Chreig  Ghuanaich. 

'S  binn  leam  torghanaich  nan  os, 
Fo  uillean  nan  garbh  bheann  cas; 
'N  eilid  bhiorach  is  caol  cas, 
A  ni  clos  fo  dhuille  ri  teas. 

Locha  mo  chridhe  sin  Loch  Trèig, 
Locha  mu  'm  faighear  feidh  is  earb, 
Gu  bheil  a  slios  farsuing  rèidh, 
Mar  gu  'm  biodh  an  taobh  aig  mnaoi. 

Locha  mo  chridhe-sa  an  Loch; 
Loch  air  an  snàmhadh  an  lach; 
Gheibhte  'n  sud  's  an  eala  bhàn, 
'S  bhitheadh  iad  a'  snamh  mu  seach. 

Is  aotrom  an  obair  an  t-sealg, 
'S  aoibhinn  a  meanm  is  a  beachd, 
'S  mor  gu  'm  b'  annsa  leam  a  fonn ; 
Na  long  is  i  doi  fo  beirt. 

DhomhnuiII  Mhic  Fhionnlaidh  nan  dàn, 
Is  minic  a  mharbh  do  lamh  fìadh, 
A  sheobhag  uasail  nam  beann 
Nach  robh  gann  de  shugradh  riamh. 


16  Tns  MACDONATiD   COLLEOTION  OP  OABLTC  POETRY. 

Uigh  cha  d'  thug  thu  do  'n  iasgach, 
No  bhi  'ga  ìarraidh  leis  a  mhaghar, 
'S  mor  a  b'  annsa  leat  an  fhiadhach, 
A  bhi  falbh  nan  sliabh  as  t-fhoghar. 

Dh'  fhag  iad  Domhnull  a  muigh, 
Na  aonar  an  tigh  nam  fleadh, 
'S  gearr  a  bhios  gucag  air  a  bhuil ; 
Luchd  a'  chruidh  sud  iad  a  stigh. 

Tha  nii  niar  Oisin  an  deigh  nam  Fiann, 
Is  cosmhuil  ris  mo  chiall  's  mo  chàil ; 
Mi  'n  deigh  gach  duine  chaidh  uam, 
Mhic  Muire  nach  cruaidh  mo  chàs! 

Gu  'n  do  labhair  an  aois  a  rithist, 
Is  ruighinn  a  tha  thu  leantuinn, 
Air  a  bhogha  sin,  an  cònihnuidh, 
'S  maith  gu  foghnadh  dhuit  am  batà. 

O  'n  's  mi  fein  is  fearr  an  airidh, 
Air  mo  bhogha  ro  mhaith  iubhair; 
Na  thusa  aois  pheallach  odhar, 
'S  tu  'n  oir  an  teallaich  a'  d'  shuidhe. 

'S  maith  gu  foghnadh  dhuitse  bata, 
Aois  pheallaideach  na  plèide, 
'S  mo  bhogha  cha  'n  fhaigh  thu  fathast, 
A  dh' athais  no  air  ciginn. 

'Se  bloigh  mo  bhogha-s  a  m'  uchd, 
Le  agh  maol  odhar  gur  h-ait; 
Ise  gionail  's  mise  gruamach ; 
'S  fhada  leam  nach  buan  an  t-slat. 

'S  fhada  leam  nach  buan  a  bhuidheann, 
'S  gun  anu  ach  an  ceo  dhe  'n  fheadhainn, 
O  'm  faigheamaid  òl  is  meadhail, 
'S  leis  'm  bu  mhiannach  ceol  nan  gadhar. 


CEAD   DO'N   T-SEILG.  17 


CEAD  DO'N  T-SEILG. 

Iain  Mhic  Aonghais  òig 

B'  e  do  dhlighe  bhi  coir  riamh ; 

Cas  a  dhireadh  nan  sròn ; 

O  do  laimh  gn  'n  leointe  fiadh. 

Leis  a'  ghunna  sin  'n  ad  uchd 

Do  'm  b'  ainm  an  lorg  fhada  ghlas : 

Bu  tu  namhaid  a'  bhruic, 

O  'n  a'  cheud  latha  dh'  fhalbh  e  leat. 

Ochadan !  is  mi  gu  tinn, 
Is  mi  am  shìneadh  air  mo  dhruim ; 
Is  mi  bhi  cuimhneachadh  gu  tric, 
Nach  iarr  iad  mi  nis  gu  cuirm. 

Cha  'n  iarr  iad  mi  thigh  an  òsd, 

O  'n  dh'  fhàs  mi  m'  dhuine  gun  spèis, 

Ach  bha  mi  uair  a  dhìrinn  sròn, 

'S  chuirinn  luchd  a'  bhòsd  am  dhèigh. 

Cha  mharbh  mi  coileach  no  cearc; 
Cha  thilg  mi  lach  air  an  t-snàmh ; 
Cha  chuir  mi  mo  ghath  an  sruth ; 
Cha  leir  dhomh  eun  dubh  no  bàn. 

Cha  leir  dhomh  talamh  no  toll; 
Cha  'n  'eil  mo  chom  ach  mar  sgàth ; 
Cladhaichibh  talamh  gu  luath : 
Tha  'n  uaigh  a'  feitheamh  ri  m'  bhàs. 

'Nan  togadh  tu  mis'  air  do  mhuin, 
'S  mi  air  fas  a'  m'  dhuine  trom, 
Dh'  fheuchainn  duit  aisridh  nam  fiadh ; 
Sud  e  seachad  sios  an  gleann. 


18  THE   MACDONALD   COLLECTION    OF   GABLIC   POBTRT. 

Chunna  mise  'n  ceud  no  dha ; 
Luchd  chabar  is  chroc  cam ; 
Dar  ghluaiseadh  bhur  langan  tric, 
'S  fada  chluinnte  glis  bhur  n-eang. 

Sliochd  na  h-earbaig  a  bha  'n  sud, 
Chunna  mi  gu  h-aotrom  's  gu  h-ait ; 
Chaidleadh  i  'n  t-aonach  fo  dhealt, 
'S  a  lorg  air  fraidh  gun  dol  as. 

Chunna  mi  an  coir'  ud  shuas, 

Ge  fad'  an  duan  o  'n  a  bha, 

Gu  'm  bu  lionmhor  ann  eilid  ghlaa, 

Agus  damh  a  ruith  gu  àird. 

Chluinnte'  sèitirnich  bhur  sròn, 
Is  crònanaich  mhòra  bhur  clèibh ; 
Seal  mu  's  eireadh  a  ghrian, 
B'  e  mo  mhiann  a  bhi  'n  'ur  dèigh. 

Gur  tric  a  bha  m'  athair  Pionn, 
Gte  cruaidh  an  iomaguin  a  th'  aun ; 
Ag  èisdeachd  stararaich  nan  sonn, 
Damh  donn  'g  a  thabhunn  ri  gleann, 

Mo  chuilein  bus-dubh  'na  dhèigh ; 
Bu  leoir  a  dheisead  's  a  dhealbh  : 
Tuisleadh  cha  d'  fhuair  e  na  cheum, 
Mo  chuilein  luath,  sgiobalta,  garg. 

'Na  faigheadh  i  'n  cruas  fo  cois, 
Talamh  reidh  is  tionndadh  tric, 
Bheireadh  i  bòid  's  dùbhlan  ris, 
Dh'  aindeoin  diorras  a'  choin  ghlais. 

'S  mi  am  shuidhe  'n  so  gu  ceart, 
Air  aisridh  chruaidh  uan  clach, 
Far  an  robh  m*  athair  gu  tric 
Làn  aighir  gun  aon  sproc. 

'N  t-aisridh  tha  eadar  an  da  charn, 

Par  an  tric  'n  do  leag  mi  'n  damh  dearg  is  ©ild, 

'S  far  an  robh  lain  le  bhalg, 

Làn  shaighead  nan  colg  geur. 


CBAD   DO'n   T-SBILG.  19 

Chi  mi  'n  Coire  Ratha  uam ; 
Chi  mi  Chruach  's  a  Bheinn  Bhreac ; 
Chi  mi  Srath  Oisin  nam  Fiann ; 
Chi  mi  ghrian  air  mheall  nan  leac. 

Chi  mi  garbh  Choire-creagach  a'  chruidh, 
Agus  Leitir-dhubh  nan  sonn, 
Is  Coire  riabhach  a'  Mhaim, 
Far  an  tric  an  tug  mo  lamh  toll. 

Cead  do  'n  mhaoisich,  cead  do  'n  bhoc, 
Cead  do  'n  damh  is  dosaich'  barr, 
Cead  do  'n  eunlaidh  is  glan  deoch, 
Cead  do  'n  fhuaran  as  a'  charn. 

Cead  do  'n  choire  tha  fo  m'  chois, 
'S  an  coir'  eil'  tha  sinnteach  ris, 
Eadar  Coire-mhuilinn  lom, 
'S  Coire-cheathaich  nan  damh  se&ng. 

Mile  marbhphaisg  air  an  aois, 
Ni  i  caochladh  roimh  'n  a'  bhas; 
Fasaidh  prab  air  an  t-sùil, 
'S  bi  a  bhrù  gu  falamh  fàs. 


20  THB   MACDONALD  COLLEOTION  OF  GAELIC  POETRT. 


MARBHRANN  do  dh'  Ailein,  Triath  Chlann 
Ràghnuill,  a  chaochail  anns  a  bhliadhna  1505, 
agus  (\o  Raonull,  a  mhac,  a  chaochail  anns 
a  bhliadhna  1509.     Le  MacMhuirich. 

Alba  gun  dian  au  deigh  Ailein, 
Oigbreachd  Ràghnuill  nan  rosg  mall, 
Mo  chor  on  dhèug  an  da  fhear  sin : 
Crodh  da  meud  nach  easbhuidh  orm. 

Laoch  le  'n  cothaichte  clàr  monuidh, 
Mac  Maireid  ga  mò  beud, 
Nach  agair  le  dith  bu  duiliche, 
Ged  's  e  crioch  gach  oighre  èug. 

Ailein  le  'n  coisne  Clàr  Fhionaghail, 
Fine  Cholla  fo  chneas  mìn ; 
6un  tainig  bàs  oighr'  O'  Eachaidh 
Nior  chas  oirnn  an  deachaidh  dhinn. 

Dh'  eug  Ràghnull  on  reim  cheudna, 
Ceannas  Ghaidheal  do  ghabh  sud, 
Fhuair  tre  eug  urram  gach  aon  fhir, 
Geug  de  'n  choill'  fhaoilidh  ud. 

Caoineadh  Kàghnuill  nan  roinnean  corcuir, 
Cor  mo  chridhe  cha  cheum  soirbh, 
Ge  b'  e  latha  is  lugha  da  eagnach, 
A  ta  chumha  na  eugcruas  oirnn. 

Ni  fearr  bheil  mi  an  èis  Ailein, 
Oighre  Ràghnuill,  ni  roinn  mhìn, 
Cinn  air  slòigh,  ar  conachlonn  churaidh, 
Cothrom  bròin  do  bhunadh  bhitheam. 

Cumha  'n  dithis,  dàil  chothrom, 
Ceannach  dhuinn  ar  dàil,  an  seud, 
Na  damhna  dh'  fhàg  sinn  o  àrd  mbagh, 
Gabhla  gaisge  Albainn  dh'  èug. 


MABBHRAXN'.  21 

TàBg  Kàghnuill  do  rochduin  inbhe, 
Deigh  Ailein  d  a    m  b    oirdhearc  nòs, 
A  chaith  a  rè  ruinn  a  theasda, 
Truagh  nach  siiin  a  theasd  air  tòs. 

Ràghnall  air  dol  an  deigh  Ailein, 
Eug  aon  fhir  cha  'n  'eii  mo  spèis, 
Rainig  a  theasd  thai-  gniomh  ghaidheal, 
Cha  cheisd  aon  fhear  ua  èis. 

Am  breith  a  bhàis  cha  bheirt  chothrom, 
Air  Cloinn  Cholla  nior  ghabh  gèis, 
Abhàs  (eug)  agus  oighre  an  aniochd, 
Geug  Moirne  gun  leirsinn  ieia. 

Cantar  uam  ri  tìich'  mar  eala, 

A  Uath  Ruairidh  nan  roiuneaii  gorm, 

Mo  mhuirn  ri  d'  chois,  a  dheud  dhath  gheal, 

D'  eug  a  nis  tha  aithghear  orm. 

Do  theasd  gu  bràth  bidh  'nar  cuimhne, 
Conachlonn  teine  àrd  an  cliu, 
'N  t-èug  na  chàraid  ri  èug  Ailein 
Geug  nach  d'  rainig  toibheum  thu. 

A  cheanabhile  Chloinne  Còbhaidh 
Crioch  bhur  n  astar  auba  'm  bèud 
An  d'  earna  sibh  orra  d'  arguin 
'S  truime  ua  sin  dh'  Albainn  d'  èug. 

Uir  guu  ioth  a  h'  aithle  euga, 
Oighreachd  Ràghnuill,  cha  roinu  mhion, 
Mar  ta  iad,  ar  croinn  chrò  gun  toradh, 
Coill  ga  lobhadh,  falamh  gach  fiodh. 

Thàrladh  air  a  ghrèin  do  ghlais  cumha, 
ìsioT  chuir  blàth  tre  bharraibh  geug, 
Onfhadh  nan  sion  ann  gun  iomlaid, 
Gniomh  bàrr  gun  ionndrainameid  èug. 

Na  aimsir  fo  ghorm  fhouu  Ghaidheal, 
Nior  ghuth  goirt  an  geall  ri  sin, 
Gu  bheil  t-èug  as  a  aithle, 
Giir  breug  muir  a  tàradh  o  thìr. 


22  THE    MACDONAIJ)   CÒLLBCTION   OF'   OABLIO   POBTRV. 

Crioch  Fhionaghail  an  aimsir  Ailein, 
Oirdhearc  do  chàch  an  ceum  a  rug, 
Fhuair  ri  rè  treall  de  gach  tàradh, 
Oirleam  na<;h  e  'n  talamh  thug. 

Foisgeul  agam  air  Cuchullain, 
'S  air  Cathfath  an  draoigh,  diochra  an  lean, 
A  chineal  ni  fhuair  gach  aon  fhear, 
Deaghail  uam  sgaoiieadh  a  sgeul. 

Cuchullain  da  chàirdeas  Ultach, 
Ollamh  Theamhra  air  'n  d'  thuit  bròn, 
An  t-èug  araon  aig  a  sgaradh, 
Nior  fhaod  gaol  Chathfuidh  do  chlaoidh. 

Urchradh  an  eigsi  fo  Chuchullain, 
Crioch  am  bròin,  cha  bheag  a  cheisd, 
Cha  chuimhn'  ged  's  cian  o  am  an  righ, 
Curaidb  riamh  a  tarradh  a  theasd. 

Bròn  Chathfaidh  uior  chuirte  an  ioghuadh, 

Dòigh  nan  con,  cueas  mar  thuinn, 

Mar  ta  meud  treise  mo  thuirsa, 

Do  èug  dithis  don  chloinnsa  Chuiun. 

Tùrsa  Chathfaidh  fath  Chuchullain, 
Ga  mheas  ri  'r  cor  ui  ceum  tnùth, 
Urchradh  de  gheug  Fheinne  fhallain, 
■  Aon  fhear  do  eug  ni  damhna  dhuinu. 

Samhuil  a  bhròiu  a  bha  uir  Cathfadh, 
Crioch  a  chumha  le  'u  d'  thuit  siuu, 
Theid  cumha  thar  chèill  cumha, 
'S  ni  lugha  a  phèin  urchradh  innt'. 

Thar  chumha  chàich  do  chuir  Cathfadh, 
Ceum  thar  gach  bròn,  borb  an  gnàth, 
Kàn  aig  mar  sin  uaiuu  a  fulaug, 
Fhuair  fath  Chuchullain  a  chràdh. 

Nior  b'  fhearr  CuchuUaiu  do  Chathfadh, 
Caidreamh  RàghnaiII  nan  rosg  gorm, 
Nar  muirn  on  chloinnse  do  fhuil  Fhiachadh, 
Do  chuir  tìirs'  do  fhiachaibh  orm. 


MARBHRAKK.  23 

CuchuUain  nar  èitigh  iomghuiu, 
EigBÌ  Fodla  fàth  gun  bhrèig, 
Cathfadh  do  chaidh  d'  èug  da  urchradh, 
Gèug  mar  stuaigh  tholcha  nior  threig. 

Na  miosda  dhuinn  tre  dhith  aon  fhir, 
Eug  an  dithis  doiibh  an  len, 
Ni  fàgar  bàrr  bròin  air  Cathfadh, 
Am  chòir  re  sgarrain  a  sgeul. 

Ni  bheil  uan  dèigh  dearmud  cumha, 
Nar  cuimhne  dhuinn  daii  a  set, 
Trom  leinn  a  chlaistin  gan  caoineadh, 
Da  rinnreim  ghaisge  Ghaidheil  Ghrèig. 

Cuchullain  feithfeoir  na  Fodla, 
Feidhm  oirdhearc  a  nuair  do  mhair, 
Dion  a  threibh  thar  chàch  a  cliathaibh, 
Do  ghabh  gach  tràth  dh'  fhiachaibh  air. 

An  Cù  sin  a  coimhead  Albainn, 
Ailein  euchdach  anabarr  am  beud, 
A  dion  a  h-oinigh  's  a  h-àrd  mhagh, 
Gniomh  duillich  do  Albainn  èug. 

Ràghnall  do  dh'  eug  an  dèigh  athar, 
Aithris  na  con  ga  chneas  seang, 
A  coimhid  crioch  clàr  nan  Colla, 
Ni  frith  dhaibh  orra  a  b'  fhearr. 

Eagnaidh  Ailein  mar  Chuchullain, 
Crodhachd  RàghnuiU  nan  ruag  diou, 
Bàrr  air  bàs  gach  fir  oighre, 
'S  e  sin  càs  us  duiliche  dhaibh. 

Mairidh  gu  bràth  buan  a  chuimhne, 
Cumha  a  charaid,  ge  ceum  doirbh, 
Do  eug  an  dà  fhear  sin  do  fhuil  Eamhair, 
Ni  chuir  easbhuidh  aon  fhear  oirn. 

Tàrras  Ràghnaill  a  rinn  cumha, 
Do  d'  chomunn,  a  chneas  mar  am  blàth, 
Crioch  air  an  clòdh  nior  chuir  m'  ùrchràdh, 
Ni  bheil  ach  bròn  cumht'  air  chàch. 


2i  THB   MACDONALD   COLLBCTION   OF   GAELIC  POETRT. 

Beo  blagh  an  aithle  gach  aon  fhir, 
O  Ailein  nar  iongnaimh  'n  gliadh, 
Ge  fior  t-èug  is  tu  nach  teusda, 
Feuch  do  chliu  bu  deasd  ad  dhèigh. 

Lion  catha  na  chaidrimh  teaghiaidh, 
Timchioll  Ailein  nan  arm  sean, 
'S  ioghnadh  an  uaigh  'bhi  na  aonar, 
'S  mar  fhuair  e  au  saoghal  re  seal. 


URXUIGII    MABA    CIILANX    RAGHNUILL.  25 


URNUIGH  MARA  CHLÀNN  RAGHNUILL. 

OiGH  chùbhr'  na  mara, 
Thu  làn  de  na  gi'àsan, 
'S  an  Righ  mòr-gheal  maille  riut, 
Beannaicht'  thu,  beaunaicht  thu, 
Beannaicht  thu  a'  measg  uam  ban. 
0  guidh' !  mo  ghuidhc  do  Mhac  losa, 

E  bhi  mar  rium, 

E  bhi  ri  faire, 

E  bhi  g'  ar  caithris, 
E  sgaoileadh  tharuinn  a  chochuill  bheannaicht' 
0  rà-soluis  gu  rà-soluis, 
O  shoills'  òg-ghil  a'  chamhanaich 
Gu  soills'  òr-bhuidh'  an  anamuich 
'S  rè  na  h-oidhche  dtibhra  dòbhaidh, 

E  bhi  'gar  còmhnadh, 

E  bhi  'gar  seòladh, 

E  bhi  'gar  steòrnadh, 
Le  iuil  agus  glòir  nan  naoi  gathanan  grèine, 
Tro'  mhuir,  tro'  chaol,  tro'  chtimhlait, 

Gus  an  ruig  sinn  Mùideart, 

O  gus  an  ruig  sinn  Mùideart, 

'S  deagh  Mhac  'ic  Ailein. 


26  THB   MACDONÀLD   COLLECTION  OF   GABLIC   POBTRY. 


MARBHllANN  do  Shir  Domhnull,  Triath  Chlami 
RàghnuiU,  a  chaochail  anns  a  bhliadhiia  1618. 
Le  Mhnaoi,  Mairi,  Nighean  Aonghuis  Mhic- 
Dhomhnuill,  Triath  Dhùn-Naomhaig. 

MocH  's  a  mhaduiiin  's  mi  geiridh, 
Gur  ruiteach  mo  dheur  air  mo  ghruaidh, 
Nach  freagair  thu  m'  eigheach, 
A  lùb  cheanalta  trèun  a  dh'  fhàs  suairc; 
'S  e  chuir  mo  shùileau  o  leirsinu 
Bhi  càradh  na  leine  mu  d'  thuairms', 
Ach  a  Mhuire !  mo  sgeula, 
Cha'n  èirich  thu  fèin  gu  la  luau. 

Ach  a  DhomhnuiU  uan  gèurlann, 

A  Mhic  Ailein  a  dh'  eisdeadh  ri  coòl, 

A  bha  gu  misneachail  trèubhach, 

Ann  an  gliocas  's  an  cèumaibh  bha  àrd; 

Fear  do  choltais  cha  trèiginn, 

Bho  'n  bu  deacair  dhomh  fhèutainu  na  b'  fheàrr, 

B'e  mo  chreach  air  an  t-saoghal, 

Nach  bu  mhaireann  na  daoin'  ud  gu  bràth. 

Sàr  uachdaran  cliuiteach, 

Air  Uidhist  's  air  Mùideart  nau  gieauu, 

Sàr  mharcaich  eich  shunndaich, 

Air  each  aigionnach  lùthchas  nan  srann, 

'S  maith  thigeadh  ad'  a'  bheoi)  ùir  dhuit, 

Air  chvil  bachlagach  cùl  bhuidh  nan  claun, 

'Dol  an  coinneamh  na  cìiirte, 

Bu  fhlathail  an  t-sììil  a  bha  d'  cheann. 

Nuair  a  bha  thu  'n  Dunèidean, 

Cha  bu  Gholl  air  each  srèine  bha  toann, 

Ach  an  t-àilleagan  eibhneach, 

'S  a'  chridhe  gun  eucoir,  gun  fheall, 

Ri  uchd  barra  na  tuinne, 

'S  tu  chuireadh  an  ìre  do  chainnt, 

Beul  a  labhradh  an  fhirinn, 

Cho  ceart  's  ged  sgriobht'  i  le  peaunt. 


MARBHRANX. 

An  uaii'  a  rachadh  tu  thairis, 

Air  chuireadh  gu  baile  Mhic  Leoid, 

'S  iomadh  gallau  glan  uasal 

'S  mac  maiseach  a  ghluaiseadh  ad  chòir; 

'Nam  suidhe  mu'n  fhion  duit, 

'S  tu  a  b'  urrainn  ga  dhioladh  's  ga  òl, 

'S  tu  nach  deanadh  a  phrìs  dheth, 

Gheibheadh  càch  dheth  gun  diobradh  an  leòr. 

Nuair  a  thigeadh  na  maithean, 

Na  h-uaislean  's  luchd  tathaich  do'n  tir, 

Bu  tu  fein  an  ceannuighe, 

Nuair  a  dheanadh  tu  suidho  gun  sgios; 

Ann  an  uachdar  do  thiglie, 

Bu  neo  bhruailleanach  t-fhaighinu  'sau  tìm, 

Gheibhte  fìon  's  uisge  beatha, 

Agus  urla  nam  flatha  ga  dhiol. 

Och  m'  aighear  is  m'  èudail ! 

'S  tu  a  sheasadh  le  cèile  ri  m'  chùl, 

C'àite  am  b' aithne  dhonih  fhaotainn, 

Ceann  cinnidh  a  b'  fhaoilidh  na  thu; 

Leat  bu  mhiann  a  bhi  stàtail, 

'S  tu  fèin  a  bhi  càradh  um'  gìiu, 

Riamh  cha  d'  choisin  thu  gràin  uam, 

'S  ann  a  gheibhinn  uat  fàilt'  agus  mùiru. 

B'  e  mo  dhiubhail  an  t-aiseag, 

Air  an  d'  thainig  thu  dhachaidh  guu  chainnt, 

O!  's  mis'  th' air  mo  sgaradh, 

'Nam  sgaoileadh  do  bhi*ataich  ri  crann; 

Gheibhte  fìr  air  bheag  cèille, 

Agus  mnathan  gun  bhrèid  air  an  ceann, 

'Bhi  ga  d'  ghiulain  gu  Eaglais : 

Leam  bu  dubhach  an  t-eadhach  a  bh'anu. 

O !  's  mis'  th'  air  mo  chiurradh, 

Mu  cheanuard  na  ducha'  so  fein, 

Bha  an  cruinneachadii  dùmhail, 

Is  iad  uile  fo  thursa  'na  d'  dhèigh; 

Nuair  a  chuir  iad  's  an  ìiir  thu, 

Bha  mo  shùileansa  cruinneachadh  dhèur : 

Och  !  a  Mhuire  mo  thruaighe, 

Chaoidh  cha  ghluais  thu  le  luathghair  nan  teud. 


28  IIIE    MACDONALD   COLLBCTKJ.N    oi     <,aELIC   POBTBY. 

Tha  mu  ghuidh  air  au  Ard  Kigh, 

'N  t-òg  mhac  siu  a  dh'  fhàg  thu  ua  d'  dhèigh, 

Mi  bhi  leis  airson  bràthar, 

Mar  ghibht  is  mar  àbhachd  dhomh  foiu ; 

Gum  bu  bhuidheach  a  bha  mi, 

Nam  faigheadh  e  dàil  on  an  èug, 

Gus  am  faicinn  a  phàistean, 

Ri  mire  's  ri  àbhachd  leo  fèiu. 

Ib  iomadh  sgal  piobadh, 

Mar  ri  farrum  nan  dìsnean  air  clàr, 

Rinn  mi  eisdeachd  a'd'  bhaile, 

Mar  ri  èisg  agus  caithream  nam  bàrd ; 

Rì  do  leabhraichean  seauachais, 

Le  falluinge  dearga,  's  ri  dàin, 

Mar  ri  sòlas  gun  iotadh, 

C'uim  an  leiginnsa  dhiom  thu  gu  bràth. 

O!  's  mise'th'air  mo  bhuaireadh, 

'S  mi  'g  amharc  a  suas  ris  a  ghleann, 

'S  mi  a  cuimhneachadh  uaislean, 

'Chuir  sgaoilidh  's  a  ghruaig  bh'  air  mo  cbeann; 

Mòr  chliuiteach  nigh'n  Ruairidh, 

Guidheamsa  buaidh  air  a  clann, 

Siol  Ailein  'ic  Ailein, 

'S  e  'ur  n-aobhar  bu  choireach  ri  m'  chall. 

O !  's  mis'  th'  air  mo  sgaradh, 

'S  mi  falbh  feadh  do  bhaile  leam  fein, 

G^d  a  dheante  leo  banais 

Cha  'u  fhaic  iad  mi  teanal  da  rèir; 

O  nach  maireann  mo  ghràdhsa, 

Leat  cha  chàirich  mi  brèid, 

Bho  'n  is  deacair  am  bàs  dhomh, 

Tha  m'  fhortan  au  gràsaibh  Mhic  Dhè. 

'S  mi  tha  muladach,  bròuach, 

'S  mi  falbh  feadh  do  sheòmair  leam  fèin, 

'S  mi  gun  chadal,  gun  chòmhnadh, 

Gun  aighear  o'n  Dòmhuuch  so  lèum; 

Mi  ag  amharc  do  bhaile 

Gun  sùgradh,  gun  aighear,  gun  fheusd, 

Gur  mis'  th'  air  mo  sguabadh, 

Ou  a  chailleadh  oirnu  buachaiil  au  fhèidh. 


MARBHRAXN.  29 

O !  's  mis'  tha  fo  mhulad, 

'S  mi  'g  amharc  do  ghunn'  air  an  stèil, 

Sàr  ghiomanach  ullamh, 

'S  tric  a  rinneadh  leat  fuil  anns  a  bheinn ; 

Le  gunna  caol  a  bheòil  chumhaing, 

'S  tric  a  rinneadh  leat  fuileachd  air  seilg, 

Ged  a  dheanadh  cach  rùsgadh, 

Cha  d'  iarr  thu  riarah  cunntas  's  na  bèinn. 

Tha  mo  chridh'  air  a  mhiìchadh, 

'S  mì  ag  amharc  na  dìithcha'  ud  thall, 

'S  cha  lugh'  mo  chuid  airtneil, 

Le  mo  lèirsinn  bhi  faicinn  do  bheann; 

Mar  a  biodh  mar  a  tha<;hair, 

'S  ann  leamsa  gu'm  b'  ait  'bhì  dol  ann, 

Gus  an  d'  thainig  lom  chreach  orm, 

Mar  gu  'n  ruitheadh  a  chlach  leis  a  ghleann. 

Sguiridh  mise  dheth  'n  dràsda, 
O  nach  urrainn  mi  ràdh  na  bheil  fior, 
'S  ann  tha  m'  ulaidh  is  m'  àbhachd, 
Ann  an  ciste  nan  clàr  'ga  chur  aios ; 
Lamh  iomairt  an  tàileisg, 
'S  a  chuireadh  an  clàrsair  am  prìs, 
Ach  a  Eigh  !  mo  throm  sgàldadh, 
Nach  èigh  iad  gu  bràth  thu  'ga  dhiol. 


30  THB  MACDONALD  OOLLKCTION   OP  OAELIC   POBTBT. 


ORAN  GAOIL      Do  Nighean  Mhtc  Dhomhnuill 
Chinntire.     Le  Mac  Ghilleathain. 

'S  LUAiNEACH  mo  chadal  a  nochd, 
'S  mi  tionndadh  air  taobh  mu  fleach, 
Mo  chridh'  air  searg  ann  am  uchd, 
'S  trom  dubhach  m'  inntinn  gu  beachd. 

'S  ann  'san  àro3  an  so  shios, 
Tha  bhean  mheachair  's  mìn-gheal  cruth, 
Dèud  air  dhreach  na  cailc  na  bèul 
Gur  binne  na  teud-chiuil  a  guth. 

Slat  iìr  nam  fàinne  fìonn, 

Bean  ìb  mìne,  mòdhar,  sùil, 

'S  a  gruaidh  mar  an  caoi-ann  doarg, 

Air  lasadh  mar  dbealbh  an  ròis. 

Mar  chobhar  an  uisge  ghlain, 
Mar  shlios  eala  ri  uisge  mear, 
Glan  lèug  mar  an  cathadh-cur, 
A'  ghnùis  on  tigeadh  an  gean. 

Meòir  fhionn  air  bhasaibh  bàn, 
Uchd  soluis  is  àille  snuagh, 
An  gaol  a  thug  mi  dhith  ra  luaidh, 
Och  nan  Och!  is  cruaidh  an  càs. 

Cha  dìrich  mi  aonach  no  beinn, 
Mo  chèum  air  a  lagadh  gii  trom, 
Aighear  cha  tig  air  mo  ghnùis, 
Gus  an  dean  an  ìiir  mi  slàn. 

Mar  ghràine  raullaich  na  dèis, 
Mar  ghallan  's  an  òg-choille  fàs, 
Mar  ghrian  ri  folach  nan  rèul, 
Tha  thu  fèin  a  measg  na  mnà. 


ORAN   DO   MHAC   lAIN   'lC   8HBUMAI8.  31 


ORAN  DO  MHAC  lAIN  'IC  SHEUMAIS,  AN 

LA  'N  DEIGH  BLAR  CHAIRINIS. 

Le  Mhuime,  Nic  Coiseam. 

Mhic  Iain  !  a  laoidh  mo  chèile, 
H\  rì  rl  rì  Q  hù. 

Gur  moch  a  chuala  tu  'n  èibhe, 
Hò  ròhS  h\  r\, 
Chall  èilibhò  h\  5  rShC, 
Rò  h5  I  6  chall  8  hao  rl  ù. 

Gur  moch  a  chuala  tu  'n  eibhe, 
H\  r\  rl  rl  o  hù. 

Fhreasgair  thu  'n  tràigh  's  an  là  glaaadh, 
Hò  ròhfl  h\  rl. 

Fhreasgair  thu  'n  tràigh  's  an  là  glasadh, 
Hi  r\  rl  r\  6  hù. 

Bhuail  thu  maoim  air  siol  a  chapuiU, 
Hò  ròh6  h\  rì. 

Bhuail  thu  maoim  air  siol  a  chapuiU, 
Hì  r\  rl  rì  6  hù. 

Siol  na  làradh,  blàire,  bacaich, 
Ho  ròhC5  h\  ri. 

Siol  na  làradh,  blàire,  bacaich, 
Hi  r\  rl  r\  6  hù. 


32  THE   JIACDONALD  COLLBCTION  OP  OABLIC   POBTRY, 


CO-BEAG,  NO  lORRAM  MHOR  MHIC  lAIN 
IC  SHEUMUIS. 

LucHD  tighe  dheanadh  mo  fhreagairt, 
Faibh  orra  seinn,  falbh  orra  seinn, 
Rothò  lai-leo,  choisin  chòbeag. 

'N  tulgadh  &a  gu  Loch-na-bleide, 

Far  an  d'  fhàg  mi  Màiri  Bheag  ann. 

Ma  dh'  fhàg,  cha  b'  ann  air  an  eagal. 

Ach  gu  stròm  a  cinn  a  leagadh. 

'N  tulgadh  80  gu  Eilein  Isaidh ! 

Far  an  d'rinn  Macleoid  a  dhìnneir. 

'S  far  an  d'  rinn  Mac  Colla  'n  diobhail. 

Dhòirt  e  fuil  's  gun  d'chaisg  e  iotadh. 
Falbh  orra  seinn,  etc. 


CREAGAQ,    NO   lORRAM    BHBAG    MHIC    lAIN    'lC   SHEUMAIS.  33 


CREAGAG,  NO   lORRAM   BHEAG   MHIC 
lAIN  IC  SHEUMAIS. 

Shuidhinn  air  stiuir  's  dh'  eighinn  creagag, 
Deanna-beag  orò  fadhaman, 
Deanna-beag  orò  fadhaman, 

Chreagainn  leat  ò, 

Fhreagi'ainn  leat  ò. 

Latha  dhomh  's  a'  Chuilthionn  chreagach, 
Deanna-beag,  etc. 

Chuala  mi  piob  mhòr  'ga  spreigeadh, 
Deanna-beag,  etc. 

Nuallan  a'  chrodh  laoigh  'ga  freagairt, 
Deanna-beag,  etc. 

Bha  'na  m'  chuimhne  ged  bu  bheag  mi, 
Deanna-beag,  etc. 

An  latha  bha  chreach  an  Dunbheagain, 
Deanna-beag,  etc. 

Bha  beul  sios  air  luchd  nan  leadan, 
Deanna-beag,  etc. 

Bha  làrach  am  bròg  san  eabar, 
Deanna-beag,  etc. 

'S  iad  Clann  Domhnuill  rinn  an  leagadh, 
Deanna-beag,  etc. 

Lamh-dhearg  Dhomhnuill,  lamh  Ghilleasbuig. 


34  THK   MACDONALD   COLLBCTIOX    OF    GAELIC   POETRY. 


ORAN  BRATHAN.     Le  DomhnuU  Mac  lain  'ic 
Sheumais. 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Cìa  inar  tha  thu  fhir  an  tighe? 

Hu-ò  hì  i'ithibh  ò, 
Tha  mi  mar  a  bha  mi  roimhe. 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Gun  mhire,  gun  cheòl,  gun  aighear, 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Am  shuidhe  'n  uachdar  an  tighe. 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
'S  mi  thug  na  tri  seoid  dha  t'  athair, 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Lùireach,  is  clogad,  is  claidheamh. 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Thug  mi  sud  dha,  's  deagh  bhean  tighe, 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Bean  a  riaraicheadh  na  maithean. 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Mhic  na  Gorm-shuilich  a  Miiideart, 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Cha  b'  e  deatach  dhubh  an  diidain ; 

Hu-ò  hì  rithibh  ò, 
Chleachd  thus  a'  bhi  'n  tìirlach  d'athar; 
Fir  òga  ri  losgadh  fiìdair, 
Ri  mire,  ri  mùirn,  's  ri  aighear. 


ORAN    DO   DHOMHNULL    GORM    00.  35 


OKAN    DO    DHOMHNULL    GORM    OG 
SHLEIBHTE  LE  MHUIME. 

Thoir  leam  gur  i, 

Nàile  bho  i, 

'Ghrian  's  i  'g  èirigh, 

Nàile  bho  hò, 

Nàile  buaidh  thapadh  leibh, 

Nàile  bho  hì 

Bho  ghaisge  na  Fèinne, 

Nàile  bho  hò : 

Gu  cùirt  Dhòmhnuill, 

Nàile  bho  hì 

Nan  sgiath  ball  bhreac, 

Nàile  bho  hò, 

Nan  lann  ceann  gheal, 

Nan  saighead  siubhlach, 

Nan  long  seòlach, 

Nam  fear  meamnach, 

Nàile  nàile  hò, 

Nàile  gu  triall; 

Moch  a  màireach, 

Gu  'n  d'  fhaighneachd  a  bhean 

De  'n  mhnaoi  eile, 

Co  i  long  ud, 

Sios  air  eirthir, 

'S  a'  chuan  Chananach? 

Don  bìdh  ort, 

C'uim'  an  ceilinn? 

Co  ach  long  Dhòmhnuill, 

Long  mo  leinibh, 

Long  mo  righ-sa, 

Long  nan  Eilean, 

'S  mòr  leam  an  trom 

Tha  na  deireawih, 

Tha  stiuir  òir  orr' 

Tri  chruinn  sheilich, 


36  THE   MACDONALD   COLLECTION   OF   GAELIC   POBTRY. 

Cu  'rn  bheil  tobar  fìona 
Shios  na  deireadh, 
'S  tobar  fìor-uisg, 
'S  a  cheann  eile. 

Hò  Nàile,  Nàile, 
Nàile  ri  triall, 
Moch  a  màireach 
Nàile  chuirinn  geall, 
Am  faod  sibh  àicheadh, 
'Nuair  theid  mac 
Mo  righ-sa  dh'  Alba, 
Ge  be  cala, 
Tàimh  no  àite, 
Gu  'm  bi  mire, 
Cluich  is  gàire, 
Bualadh  bhìog, 
Leois  air  dhearnaibh ; 
Bi  sud  is  iomairt  hò 
Air  an  tàileasg, 
Air  na  cairtean 
Breaca,  bàna, 
'S  air  na  dìsnean 
Geala,  cnàmha. 

Hò  Nàile,  Nàile, 

Nàile  le  chèile, 

Ge  b'e  àite, 

'N  tàmh  thu  'n  Alba 

Bi  sud  mar  ghnàths  ann, 

Ceòl  is  seanchas, 

Pìob  is  clàrsach, 

Abhachd  's  dannsa, 

Bi  cairt  uisge 

Suas  air  phlanga 

01  fiona  's  beoir 

A'  d'  champa, 

'S  gur  lionmhor  trìubhas 

Saoithreach,  seang  ann. 

,  Nàile,  Nàile, 

Nàile  hò  Nàile; 
s       'Nuair  theid  mac  hò 


ORAX    DO    DHOMHNULL   OORM    OG.  37 

Mo  righ-sa  deiseal, 

Cha  'n  ann  air  chòignear; 

Cha  'n  ann  air  sheisear; 

Cha  'n  aun  air  naoinear; 

Cha  'n  ann  air  dheichnear; 

Ceud  'nan  suidhe  leafc; 

Geud  'nan  seasamh  leat; 

Cuid  eile  hò, 

Bhi  'cur  a  chupa  deiseal  dhuit; 

Da  cheud  deug, 

Bhi  deanamh  chleasa  leat; 

Da  cheud  deug, 

'Bhi  'g  iomairt  a  bhuill  choise  leat ; 

Da  cheud  deug, 

A  bhi  'n  ordugh  gleachda  leat. 

Nàile,  Nàile  hò, 

Nàile  so  hiigo  bhi; 

'N  uair  theid  Mac 

Mo  righ  fo  uidheam, 

Cha  'n  i  mhòr-thir 

A  cheann  uidhe; 

Ile  's  Cinntìr; 

An  Roimh  's  a  Mhuthairn; 

Duthaich  Mhic  Suain, 

'S  duthaich  Mhic  Aoidh  cuide  riutba. 

Ge  lionmhor  dris 

Air  an  draighionn, 

No  sguab  cheann  bhuidh' 

Air  achadh  foghair, 

No  sop  seann  toghair, 

Air  ceann  taighe, 

Tha  'n  cuirt  Dhòrahnuill 

Sgiath  is  claidheamh, 

Clogada  gorm  dheas, 

Is  balg  shaighead. 

Mùirn  is  meaghail : 
Gur  lionmhor  boneid 
Ghorm  air  staing  ann, 
'S  coinneal  chèire 
Laiste  's  lainntear. 


38  THE   MACDONALD  COLLECTION   OF   OABLIC  POBTRT. 

Nàile,  Nàile, 

Hò  Nàile  le  chèile, 

'Nuair  theid  Mac 

Mo  righ-s'  na  èideadh, 

Gru  'n  robh  gach  dìiil 

Mar  tha  mi  feiu  da. 

'De  ma  bhitheas, 

Cha  tachair  beud  dha  ; 

Gu  'm  bheil  mi  dhuit 

Mar  tha  do  phiuthar, 

Mur  'eil  mi  'm  bàrr 

Tha  mi  uidhir: 

Neart  na  gile  dhuit, 

Neart  na  greine, 

'Bhi  eadar  DhomhnuU 

Gorm  's  a  lèine ; 

Neart  na  tuinne, 

Na  tuinne  threubhaich 

Bhi  eadar  DomhnuU 

Gorm  's  a  lèine  : 

Neart  an  daimh  dhuinn 

Is  àirde  leumas; 

Neart  na  fairge 

Throma  beucaich — Eadar,  etc^ 

Gu  'n  robh  neart  na  cruinne  leat 

Agus  neart  na  grèine. 

/    Neart  Chuchullain 

Fo  lan  èideadh ; 

Neart  sheachd  Cathan, 

'S  feachd  na  Fèinne 
*  Neart  Oisin  bhinn; 
V     Neart  Oscuir  euchdaich; 

Neart  Ghoill, 

Nan  trom  chreuchdan; 

Neart  Fhinn 

Nan  iomadh  beum ; 

Neart  gach  aimhne, 

'S  gach  uillt  slèibhe; 

Neart  na  stoirme, 

'S  na  toirm  ghaoith  reubaich; 

Neart  na  torruinn, 


ORAX    DO    DHOMHNULL   GORM  OO.  39 

'S  na  beithreach  èitidh ; 

Neart  an  dealain 

'S  an  tàirneinich  bheuthraich ; 

Neart  nam  mìola 

Mòra  sèideadh ; 

Neart  nan  dùl, 

Is  chlanna  speura; 

Gach  aon  diubh  sud 

'S  neart  Mhic  Dhè ; 

Bhi  eadar  DomhnuU 

Gorm  's  a  lèine, 

De  ma  bhitheas, 

Cha  tachair  beud  dhuit. 

Thoir  leam  gur  i 
A  ghrian  's  i  'g  èirigh, 
Nàile  bho  hì, 
Nàile  bho  hò. 


40  THB   MACDONALD   COLLBCTION   OP   OABLIC   POBTBT. 


ORAN   LUATHAIDH   DO  ALASDAIR 
MAC  COLLA. 

Alasdair  Mhic  ò  hò, 

ChoUa  ghasda  ò  hò, 

As  do  laimh-sa  ò  hò, 

Dh'  earbainn  tapadh  trom  èile. 

Seisd — Chall  èilibh  o  hi  chall  o  horo, 
Chall  èilibh  o  hao  chall  o  horo, 
Chall  eile  uribhi  chall  o  horo, 
'S  hao  i  otho  trom  eile. 

As  do  laimh-sa  ò  hò, 
Dh'  earbainn  tapadh  ò  hò, 
Mharbhadh  tighearn  ò  hò, 
Loch  nam  breac  leat  trom  eile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Mharbhadh  tighearn  ò  hò, 
Loch  nam  breac  leat  ò  hò, 
Thìodhlaiceadh  e  ò  hò, 
Luìb  a'  bhreacain  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Thiodhlaiceadh  e  ò  hò, 
Luib  a'  bhreacain  ò  hò, 
Ged  is  beag  mi  ò  hò, 
Bhuail  mi  clach  air  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Ged  is  beag  mi  ò  hò, 
Bhuail  mi  clach  air  ò  hò, 
Chuir  sud  gruaim  air  ò  hò, 
Niall  a'  Chaisteil  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Chuir  sud  gruaim  aii-  ò  hò, 
V     Niall  a'  Chaisteil  ò  hò, 

'S  dh'  fhag  c  leann  dubh  ò  hò, 
Air  a  mhacaibh  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 


ORAN   LUATHAIDH    DO   ALASDAIR    MAC   COLLA.  41 

'S  dh'  fhag  e  leann  dubh  ò  hò, 
Air  a  mhacaibh  ò  hò, 
'S  bha  Ni  Lachlainn  ò  hò, 
Fhein  ga  bhasail  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

'S  bha  Ni  Lachlainn  ò  hò, 
Fhein  ga  bhasail  ò  hò, 
'S  bha  Nic  Dhòmhnuill  ò  hò, 
'N  deigh  a  creachadh  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

'S  bha  Nic  Dhòmhnuill  ò  hò, 
'N  deigh  a  creachadh  ò  hò, 
'S  beag  ioghuadh  dhi  ò  hò, 
B'  fhiach  a  mac  e  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

'S  beag  ioghnadh  dhi  ò  hò, 
B'  fhiach  a  mac  e  ò  hò, 
Drongair,  pòitear,  ò  hò, 
Seòlt  air  marcachd  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Drongair,  pòitear,  ò  hò, 
Seòlt  air  marcachd  ò  hò, 
'S  ceannard  a  shluaigh  ò  hò, 
'N  tìis  a'  bhatail  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

'S  ceannard  a  shluaigh  ò  hò, 
'N  tus  a'  bhatail  ò  hò, 
Sheinneadh  leat  piob  ò  hò, 
Mhòr  air  chnocan  trom  eile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Sheinneadh  leat  piob  ò  hò, 
Mhòr  air  chnocan  ò  hò, 
'S  dh'  òlta  fion  leat  ò  hò, 
Dearg  am  portaibh  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 


42  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   GABLIC   POBTRT. 

'S  dh'òlfca  leat  fion  ò  hò, 
Dearg  am  portaibh  ò  hò, 
Chuala  mi  'n  de  ò  hò, 
Sgeul  uach  b'  ait  leam  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Chuala  mi  'n  de  ò  hò, 
Sgeul  nach  b'  ait  leam  ò  hò, 
Glascho  bheag  ò  hò, 
Bhi  na  lasair  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Glascho  bheag  ò  hò, 
Bhi  na  lasair  ò  hò, 
'S  Abaraidhinn  ò  hò, 
'N  dèis  a  creachadh  trom  èile. 
Chall  èilibh,  &c. 

Alasdair  'ic  ò  hò, 
Cholla  ghasda  hò  hò, 
Lamh  sgoltadh  uan,  hò  hò, 
Tur  's  nan  caisteal  chall  eile. 
Chall  èilibh,  &c. 


MARBHRANN   DO    MHAC    ALASDAIR.  43 


MARBHRANN  DO  MHAC  ALASDAIR, 
TIGHEARNA  NA  LUIB. 

AcH  's  e  'n  samhradh  a  chuar  sinn, 
'S  a  shèid  oirnn  a'  ghaoth  chuartain 
A  leig  ar  croit  ris  an  fhuaradh, 
A  leag  ar  diòn-chlèith  's  ar  stuadha, 
Do  fhrois  ar  cruithneachd  tiugh  dualach, 
Ar  n-abhall  àrd  's  ar  coill-chnuasaich, 
Dh'  fhag  ag  arrthaich  mar  uain  sinn  fo  'n  chrò. 
Dh'  fhag  ag  arrthaich,  &c. 

A  Thriath  na  Luibe  's  na  fèile, 
Bu  neo-lubach  do  bheusan; 
Bu  teo-ghradhach  carthannach  ceutach, 
Ciuin  iochdmhor  acartha  dèirceach  ; 
Crioch  gach  truaigh'  agus  trèin  thu, 
Chìnn  na  tuigse  's  na  cèile, 
Bhi  'n  leabaidh  uaignich  's  nach  èirich  le  ceòl. 
Bhi  'n  leabaidh  uaignich,  &c. 

Attì  feasd  cha  'n  fhaic  mi  fear  d'  aogaisg; 
Do  chridhe  fial  nach  robh  gaoid  ann, 
Ach  seirc  is  mòr-chuis  is  daonnachd, 
Bòsd  no  bròd  cha  robh  d'  aoiribh, 
'S  goirt  leam  gàir  agus  aobhar, 
Gach  lag  's  gach  làidir  'gad  chaoineadh, 
Fhir  nach  ceileadh  do  ghaol  dhoibh  's  tu  beò. 
Fhir  nach  ceileadh,  &c. 

Bu  shaoidheil  rioghail  's  gach  aiceid, 
An  leomhan  mòralach  reachdmhor, 
Caraid  èiginn  is  airce, 
Trom  air  tuath  cha  do  chleachd  thu, 
'S  'nam  biodh  fear  lompais  gun  bheairteas, 
Mhaithte'  'n  t-suim  dha  mu  'n  creacht'  e, 
lad  a  nis  gun  chul-taice  's  a'  mhòd. 
lad  a  nis,  &c. 


44  THB   MACDONALD  OOLLKCTION  OF  6AKLIC  POBTBT. 

Cha  ro  d'  uaisle  ri  crìobadh, 
Bu  tric  mu  d'  ghuaillibh  air  sìoladh 
Na  bras  fhuarana  brìoghur, 
Dh'  fhan  gun  truailleadh  o  'n  dìlinn, 
De  shiol  buadhmhor  nan  righre, 
Chinneadh  Scuit  agus  Mhllidh 

'S  gach  fuil  uaibhreach  'san  rìoghachds'  'nad'fheoil. 
'S  gach  uaibhreach,  &c. 

An  crann  is  dìrich'  ri  sheanachas, 
O  'n  a  shiolaich  e  'n  Albainn ; 
Mac  Ghillebrighde  nan  Garbhchrioch ; 
Cholla  's  Chuinn  righrean  Bhanbha, 
De  'n  treubh  rìoghail  sin  Eirimhoin, 
Leis  'n  do  chiosnaicheadh  Tuath  Danmhuinn, 
'S  e  mo  chreach  thu  'g  an  leanmhuinn  co  òg. 
'S  mo  chreach,  &c. 

Ard  Mhic  Alasdair  chliùitich  ; 
A  Thriath  nam  bratach  's  nan  lùireach  , 
Nan  sgiath  's  nan  clogada  cùmhdaich, 
'S  bearn  a  sluaightibh  ar  dìithch'  thu, 
'Nam  na  caonnaig  a  dhvisgadh, 
'S  nan  geur-lann  a  rùsgadh, 
Nach  tarruing  thu  'n  dlìiths  doibh  le  ceòl. 
Nach  tarruing,  &c. 

Bu  Mhìlidh  curauta  calm  thu, 
Leomhann  fuileachdach  meanmnach ; 
Triath  fhear  cath  agus  còmh-lann, 
'S  cian  a  Breatunn  chaidh  ainm  ort ; 
Dh'  fhairich  claignean  do  naimhdean, 
Gu 'n  robh  cudthrom  a'd'armaibh, 
B' iomadh  bantrach  o  d'chearbadh  am  bròn. 
B'  iomadh  bantrach,  &c. 

Ach  dh'fholuich  fòd  o  do  shealbh  thu, 
'S  'nam  b'  ann  le  fòirueart  do  naimhdean, 
Bu  lionmhor  tòiseach  is  ceannard, 
Eadar  Breatunn  is  Banbha, 
Bhiodh  a'  deannruith  tighinn  'nan  armaibh, 
'S  tuilteach  fola  le  h-aimhnibh, 
'N  uair  a  nochdta  mu  d'  dhearmail  an  sròl. 
'N  uair  a  nochdta,  &c. 


MARBHRANN    DO    MHAC   ALASDAIR.  45 

Ach  righ  an  uamhainn  chuir  sèisd  riut, 
An  nàmh  nach  diongfann  an  t-euchdach, 
'S  nach  gabh  tiomadh  ri  deuraibh, 
Bantrach  dilleachd'  no  oighre, 
A  Righ  Chruthaidh  do  'n  gèiU  sinn, 
Do  thròm-bhuille  so  'lèir  sinn, 
O  's  tu  lot  sinn  's  tu  lèigh'seas  ar  leòn. 
O  's  tu  lot,  &c. 


46  THE   MACDONALD  COLLEOTION   OF  OAELIC  POETRY. 


FAILTE  RAONUILL   DHOMHNULLAICH, 

Marcus  agua  larla  Unndruim,  air  dha  tighinn 
a  dh'  Alba  an  aobhar  Righ  Tearlach  I.  's  a 
bhliadhna  1644. 

Failt'  a  Mharcuis  a  dh'Alba, 
E  fein  is  armailt,  le  caismeachd, 
A'  tighinn  a  dhùthaich  a  shìnnsear, 
An  dream  rioghail  bha  smachdail ; 
Clann  Domhnuill  a  Ile, 
Righrean  Innse  nan  gaisgeach, 
Ceannas  mar'  agus  tìr  dhaibh, 
Buidheann  riomhach  nam  bratach. 

Ann  an  Alba  's  an  Eirinn, 

Rinn  'ur  n-euchdan  'ur  dearbhadh, 

'S  ann  an  aghaidh  fir  Shasuinn, 

Cha  do  chleachd  sibh  bhi  leanabail ; 

Ard  larla,  ùr,  allail, 

Ogha  'n  t-seannar  bha  ainmeil, 

Somhairle  Buidhe  mòr,  buadhach, 

Com  a  chruadail  's  na  h-ainmein. 

Aghaidh  fhlathail  na  fèile, 
Thig  na  ceudan  'chur  fàilt'  ort, 
An  tulla  mùirneach  na  fialachd, 
An  tric  a  dhiolar  deoch  slàinte; 
Fhuair  thu  urram  thar  chèudan, 
'S  lionmhor  bèus  a  tha  fàs  riut, 
Cian  is  fada  chaidh  all'  ort, 
Oighre  Charaidh  's  Ghlinnarm  thu. 

Righ  nan  diil  'bhi  'ga  d'  chòmhnadh, 
'S  'ga  do  sheòladh  le  ghràsan, 
Righ  nan  aingeal  'gan  glèidh  thu, 
O  gach  beud,  's  o  gach  gàbhadh ; 
'S  lionmhor  gallan  deas,  treubhach, 
A  ni  eiridh  fo  d'  bhrataich, 
A  bheir  dìilan  do  'n  nàmhaid, 
'S  nach  fuiling  tàmailt  no  masladh. 


FAILTE   RAOXUILL   DHOMHNULLAICH.  47 

'S  mòr  muinighiu  do  chàirdean, 

Nis  o'n  thàinig  thu  dh'  Alba, 

'S  mòr  an  tachdsa  do  'n  Righ  thu, 

On  a  dh'  inntrig  an  aimlisg; 

Mu'n  teid  crioch  air  an  tuasaid, 

Theid  an  ruaig  air  a  phràbar ; 

Gur  i  chòir  bhios  an  uachdar, 

'S  cha'n  fhaigh  luchd-tuaileis  an  àilghios. 

Gheibh  gach  cealgair  mar  thoill  e, 

Theid  gach  traoiteir  a  smàladh, 

Cha  bhi  chuing  oirnn  'ga  giulan, 

'S  cha  'n  fhaigh  luchd  diumbaidh  an  àilein ; 

Gun  teid  luchd  nam  beul  fiara, 

A  chur  sios  fo  ar  sàilean, 

'S  bidh  Clann  Domhnuill  an  uachdar, 

Mar  bu  dual  do  'n  an  àl  sin. 


48  THE   MACDONALD   CX)LLBCTION   OP  OAKLIC   POETRT. 


BRIGHID  OG  NAN  CIABH. 

CuiREAM  do  chomraich 

Air  Dia  agus  ìompaidheam, 
Rèitich  dhomh  am  bealach  is  na  fuiling  mi  am  pian, 

Nan  tigeadh  tu  do  'n  t-sliabh, 

'N  t-aite  chòmhnaicheas  am  fiach, 
A'  deanamh  lionn-dubh  feadh  nan  gleannaibh  's  gur  leat  chaill 
mi  mo  chiall. 

Tha  gràdh  agam  air  mnaoi, 

Agus  chràidh  i  mo  chrìdh ; 
Bu  bhinne  leam  i  naoidh  uairean  na  a  chuach  air  a'  chraoibh, 

'S  na  lon-dubh  a  bheoil  bhuidhe, 

'S  an  cèirseach  ri  a  taobh 
Si  an  smeorach  bhinn  bhreugach  a  gheur-loisg  mo  chrìdh ! 

An  cuala  sibse  tràcht 

Air  cluainidheachd  na  mnà, 
Is  air  feabhas  a  sgriobhas  i  le  caol  pheann  air  clàr ; 

Ni  bheil  e  ri  fhaigheil, 

Ann  'san  Fhraing  no  'san  Spàin, 
Nach  'eil  diol  fir  mar  chèile  mnaoi,  am  peurla  a  chuil  bhàin. 

Gheibhinnse  gu  leòr 

Luchd  sìoda  agus  sròil 
Adaibh  mìne  dubha  agus  fainnean  buidhe  òir: 

Ni  rachachd  mise  leò, 

Ach  leatsa  mhìle  stòir, 
Fhior  phiuthar  larla  Aontruim  's  gur  tu  plannta  de  'n  fhuil 
mhòir. 


CLAKN   DOMHNUILL   AN   COGADH   RIGH   TEARI^CH   I.  49 


CLANN  DOMHNUILL  AN  COGADH  RIGH 
TEARLACH  L     1644-5. 

HoRO  hì  hòireanan, 

Hòro  chall  eile, 

'S  na  horo  hì  hòireanan. 

Tha  mo  chion  air  Clann  Domhnuill, 
Dream  ògalachd  èuchdach. 

Clann  Domhnuill  na  gallain, 
Siol  allail  Chuinn  Chèudch'aich. 

Siol  Chuinn  nan  cèud  cath, 

Gur  cian  chaidh  all'  air  'ur  n-euchdan. 

Clann  Domhnuill  a  chruadail, 
Nach  biodh  suarach  mu  chèile. 

Clann  Domhnuill  nam  faìche, 
Nam  bratach,  's  nan  geur-lann. 

Luchd  nan  còtaichean  sgàrlaid, 
Chit'  an  dearsadh  la  grèine. 

Luchd  nan  còtaichean  gearra, 
Dha  maith  da  'n  tig  fèileadh. 

Luchd  nan  osanan  ballach, 
'S  nan  gartanan  gle-dhearg. 

Luchd  nan  calpanan  tomult, 

Mar  bhogh'  air  dheagh  ghlèusadh. 

Luchd  nam  boghanan  iudhair, 
Chuireadh  siubhal  fo  shaighdibh. 

Luchd  tharruing  nam  biodag, 
Fo  chriosan  an  fhèilidh. 

'S  nan  gunnaichean  dubha, 
'Dheanadh  bruthadh  is  rèubadh. 


•0  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   OABLIC   POBTBT. 

'S  nan  claidhnean  geala, 

Chit'  air  bhearradh  an  t-slèibh». 

Dream  uaibhreach  nam  buiUean, 
Sud  a  bhuidhean  nach  gèilleadh. 

Gun  cinnich  an  Dòmhnach, 
Le  Clann  DomhnuiU  na  fèile. 

Luchd  nan  sgiath  's  nan  lann  tana, 
Neul  na  fala  gun  dèis  orr'. 

'S  ann  an  dèigh  'ur  laimhe, 
Gheibht'  an  cnaimh  air  an  rèulan. 

Clann  Domhnuill  a  chruadail, 
•Thug  a  bhuaidh  am  Blàr  Leine. 

Clann  DomhnuiU  na  gaisgich, 
Dream  gun  ghaiseadh,  gun  èislein. 

Thug  sibh  mionnan  a  Bhiobuill, 
An  srath  iosal  Allt-Eirinn. 

Nach  rachadh  claidheamh  an  truaill, 
Gu  'm  biodh  a  bhuaidh  le  Righ  Seurlas. 

Gu  ma  slàn  do  na  gillean, 

Dh'  fhalbh  an  iomairt  Righ  Seurlas. 


ORAN   DO   MHORAIR   DOMHNULLACH   GHLINNEQARADH.  51 


OEAN  DO  MHORAIR  DOMHNULLACH 
GHLINNEGARADH.     Le  lain  Lom. 

GrUR  fada  leam  an  Sasunn  thu, 
'S  a'  bhi  'ga  d'  chreach  le  spòrs. 

B'  fhearr  leam  cot'  is  breacan  ort, 
Na  pasbhin  chuir  air  chleòchd. 

'S  tu  bhi  falbh  gu  h-aigionnach, 
An  triubhas  chadaidh  clò. 

Greis  a  thoirt  air  chuairteachadh, 
Do  Ghleannacuaich  an  fheòir. 

'S  tu  dìreadh  ri  uchd  Ladar-bheinn, 
Bhiodh  greighean  'na  do  chòir. 

'S  cuilibheir  maith  nach  diultadh  leat, 
Air  Ultaiche  nan  cròchd. 

'S  nuair  a  ni  thu  fuileachadh, 
Do  chuilein  air  a  lorg. 

'S  ged  tha  mi  aig  Mac  Coinnich, 
C'uim  an  ceil  mi  air  mo  ghlòir. 

B'  ait  leam  aig  Mac  Alastair, 
Lochcarron  agus  Stròm. 

Eadar  Rugha  na  faochaig, 
Agus  Caisteal  Maol  nan  corn. 

Eadar  Port  na  Galltàlaich, 
Is  gàrradh  cul  tigh  Leòid. 

B'  fhearr  leam  fhìn  gu  'n  sgriobhta  l©at, 
'S  i  Ile  ghlas  an  fheoir. 

A  cheist  nam  ban  o'n  Lagan, 
Gu  'm  a  fada  bhios  tu  beo. 

Fuath  nam  ban  on  Channanaich, 
'S  cha  'n  aineolach  mo  ghlòir. 


Ì2  THI  MACDOMALD  COLLXCTION   OF  •▲JLIC  PORTRY. 


BAS  MHARCUS  HUNDAIDH.     Le  lain  Lom. 

'S  Mi  'g  amharc  Strathchuaiche, 

'S  mòr  mo  ghruaim,  's  cha  bheag  m'  èislein, 

A  bhi  'g  amharc  nan  gleanntan, 

'S  an  robh  'n  camp  aig  larl'  Einidh; 

Ris  an  goirt'  an  t-Eun  Tuathach, 

Nach  d'  fhuaradh  ri  breun  chirc, 

Ged  a  tha  e  san  am  so, 

'S  e  gun  cheann  an  Dunèidean. 

Bu  ro-mhath  b'  aithne  dhomh  t-aighear, 

'Nam  dhuit  gabhail  gu  d'  sheòmar ; 

Bhiodh  farum  air  tàileasg, 

'S  dà  chlàrsaich  ri  còmhstri, 

Gus  am  freagradh  am  balla, 

Do  mhactalla  nan  òrgan, 

Pion  dearg  Spàinteach  ga  losgadh, 

'N  cuid  a  dh'obair  nan  oircheard. 

Nàile  chunna'  mi  uair  thu, 
'S  gu  'm  bu  nuaghail  do  chòisridh, 
Teachd  a  mach  le  d'  gheard  rioghail, 
Air  a'  mhin-achadh  chòmhnard; 
Luchd  nan  casagan  sioda, 
'Ghlacadh  pìcean  gu  h-eòlach, 
Chuireadh  glèus  an  adhbhans  orr' 
Ann  an  am  dol  an  òrdugh. 

Chuir  iad  cuspairean  fàil  duit, 
Cho  stàtail  's  bu  nòs  leat, 
Air  an  iomairt'  na  crùintean, 
Ni  as  mù  na  Ras-Nopull ; 
Is  an  tarragheargan  daite, 
'Chuil  dhreachail  ghil  bhòidhich, 
Chuireadh  siubhal  fo  'n  chleitich, 
Earr  bhreicnich  an  eoin  orr'. 


BAS    MHARCUS    HUNDAIDH. 

Ach  a  Thearlaich  Oig  Stiubhairt, 
'S  fhad  an  diiiseal  so  th'  agad, 
O'n  a's  fada  gun  siinnt  thu, 
'S  còir  do  dhùsgadh  o  d'  chadal, 
Ma  tha  t'  aire  gu  dìlinn, 
Air  do  rioghachd  a  thagradh, 
Na  leig  dhiot  'san  droch  uair  i, 
Ma  tha  cruadal  'na  t'  aigne. 

Gur  a  mòr  an  trian  sluaigh  dhuit, 

A  bhi  'n  uachdar  na  còrach, 

Gu  t'athair  a  dhioghailt, 

Air  na  h-èucoraich  dheamhnuidh  ; 

Ach  ma  dh'  fhairicheas  iad  faoin  thu, 

Blas  gaoith  air  do  chòmhradh, 

Na  biodh  do  chlaidheamh  bog  staoine, 

'N  truaill  chaoin  air  a  h-òradh. 

Nach  truagh  leat  do  dhìllsean, 
Gach  cìll,  's  s^,  am  bheil  clachan, 
Bhi  air  an  diìbhladh  's  na  cainbibh, 
'S  iad  fo  ainmein  fir  Shasuinn ; 
A  bhi  aig  ursainn  na  clèire, 
An  riochd  nan  rèubal  gun  bhaisteadh, 
Mu  sheasamh  a  chriiin  duit, 
Bha  do  dhiichas  aig  t'aitim. 

Tha  uaislean  na  rioghachd, 
'Ga  'n  giogadh  's  na  claiseau, 
'Deanamh  garaidh  's  na  cùiltean 
An  deigh  an  ciiineadh  a  sgapadh, 
Daoine  beaga  'rinn  cillein, 
De  shliochd  nan  scinneirean  craicinn ; 
An  drasda  a  Pharlamaid  riomhach 
An  dèigh  an  righ  a  chur  seachad. 

Cha  'n  fhoghnadh  leo  t'  fhògradh, 

Le  fòirneart  o  t'fhearann, 

Ach  t'ùr  bhailte  mòra, 

Bhì  gun  chòir  aig  MacCailein ; 

'N  uair  a  fhuair  iad  fo  'n  sgòd  thu, 

Rinn  iad  oirnne  gniomh  allail, 

Bha  t'fhuil  uasal  guu  fhòtus, 

6a  dòrtadh  mu 'n  'scaffold.' 


53 


64  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF  OAELIC  POBTBY. 

Lamh  Dhia  leinn  a  dhaoine, 
C'uin  a  chaoch'laidh's  a  bheairt  so? 
'S  mòr  an  sgeul  's  an  Roinn  Eorpa, 
Gur  i  chòir  tha  'ga  sracadh, 
Fhir  a  cheannaich  o  thiis  sinn, 
Cuir  a  chxiis  gu  trèun  smachdail 
Air  na  Banndairibh  brèige, 
Binn  an  èucoir  a  chleachdadh. 

'S  maith  a's  còir  dhuinn  do  ghriosadh, 
Fhir  is  miorbhuilich  feartan, 
'S  a  bhi  dol  air  ar  glùinean, 
Dheanamh  ùrnuigh  is  trasgadh; 
Dheanamh  ìirnuigh  neo-chealgach, 
A  dhearbhadh  gur  leat  sinn, 
A  lamh  a  sgaoileas  gach  tonn  duinn, 
Cuir  dhuinn  Crombal  a  stalcadh. 

Tha  na  h-amraichean-mùine, 

'Togail  siuil  an  cuan  farsuing, 

Na  loingeas  dharaich  a  crionadh, 

Dh'  òlta  fion  air  an  saidse; 

Air  an  tilgeadh  air  oitir, 

As  na  portaibh  a  chleachd  iad, 

Ach  ma  mhaireas  an  tuii  so, 

'S  mairg  a  dh'  fhuirich  r'a  fhaicinn. 

Ach  nan  tigeadh  Montròsa, 
Air  Chòrsa  na  h-Eirionn; 
Tri  ficheewi  sgìid  lòdail 
'S  buill  chorcaich  nan  srèin  riu; 
Le  'n  ceannabheirtibh  òrbhuidh, 
Agus  òrdugh  Righ  Sheiu-lais, 
Bhiodh  an  fhaisneachd  an  òrdugh, 
Mar  thuirt  Tomas  an  Reumair. 

Gur  beag  mo  chuis  aighear, 
'S  mi  ag  amharc  an  loistean, 
Mi  faicinn  an  righe, 
Far  na  shuidhich  iad  bòrd  duit; 
Tha  e  nis  fo  ghlèus' chapuU, 
Na  fheur  fada  's  na  fhòlach, 
A  threas  fàs  luibh  na  machrach, 
Ard  Mharcus  o'  Gordon. 


BAS   MHARCUS   HUNDAIDH.  DO 

Tha  'n  roth  ri  tigh'nn  timchioll, 
Cho  cìnnteach  sam  pas  so, 
'S  cha  bu  doimhe  le  m'  inntinn, 
Gred  a  dh'  imicheadh  e  fada ; 
Dol  a'  measg  an  luchd  cuideachd, 
A  bh'  aig  murtairean  Shasuinn, 
A  neach  a  bhuaileas  le  chuip  sibh, 
'S  trom  cudthrom  a  shlaite. 


66  THB  MACDONALD  COLLBCTIOK   OF   GABLIC   POBTRY. 


ORAN  DO  CHOINNEACH  OG,  lARLA 
SHIPHORT.     Le  laiu  Lom. 

A  GHAOTH  an  iar  bha  air  an  athar, 
Dh'  fhaodadh  MacCoinnich  a  gabhail. 

Irira  o  ro  i, 

I  uribh  i  's  am  bo  hoidh. 

Dh'  fhaodadh  e  seòladh  gu  Brathain, 
Air  choite  dubh,  dionach,  domhainn. 

Gu  bheil  mo  chion  air  do  chrom-chraos, 
Shnamhadh  tu  mhuir  's  i  dear-lom-lan. 

Coisich  thu  b'  fhearr  na  na  lachainn, 
Snàmhaich  thu  b'  fhearr  na  na  cearcau. 

Cha  b'  ann  air  uisge  nan  lòban, 
A  fhuair  Coinneach  Og  a  thogail. 

Cha  b'  ann  air  uisge  nan  lòban, 
Ach  bainne  cioch  nam  ban  bog-gheal. 

Tha  caisteal  mòr  aig  MacCoinnich, 
An  dara  ceann  dheth  shios  as  talamh, 

An  dara  ceann  dheth  shìos  as  talamh, 
'S  an  ceann  eile  'n  aghaidh  an  adhair. 

Gur  a  h-e  mo  ghaol-sa  Seumas, 

'S  iomadh  uinneag  th'  air  a  sheòmar, 

'S  iomadh  uinneag  th'  air  a  sheòmar. 
'S  biodag  dhubh  aig  fleasgach  dòrn-gheal. 


SOIRIDH   DO'n   GHREUMACH.  i7 


SOIRIDH  DO'N  GHREUMACH.     Le  lain  Lom. 

SoiRiDH  do'n  Ghreumach  tha  air  mharsal  air  fògradh, 
Ge  tamul  o  laimh  e,  ta  dhàil  ri  theachd  oirnne, 
Ge  b'  e  ionad  de  'n  champa,  anns  an  Spàin  no  's  an  01»ind, 
Aon  neach  leis  am  b'  àill  i,  deoch  slàinte  Mhontròsa. 

'Nuair  thig  Alastair  thairis  bidh  carraid  mu  earbull, 
Naoi  mìle  fear  fallainn,  'gan  tarruing  thar  fairge, 
Uidhir  eile  'bhi  ma'  ris,  nach  mealladh  na  earbs'  e, 
De  luchd  nan  ciil  geala,  's  nan  tarruinean  dearga. 

Ta  seirce  'nad  ghruaidhean,  ta  uaisle,  ta  fèile, 
Ta  maise  Mhic  Kigh  annt',  da  ni  cha  tug  geill  diot; 
Bha  tapadh  is  strì  annt',  n' ar  diobradh  each  srèin  thu; 
Dh'  fhàg  thu  falt  is  fuil  bhriìite,  mu  shìiilibh  luchd  bèurla,. 

'S  lionar  mac  'chiuneadh  t'athar,  sheas  air  faithir  gun  ghealt- 

achd, 
'S  a  rùisgeadh  a  chlaidheamh,  mu  'm  faigheadh  tu  masl»dh ; 
Nuair  a  bheireadh  tu  ciinnta,  bu  dìibailt  do  phacaid, 
Bu  leat  MacGhilleathain,  fir  Adholl,  's  Clann  Chattain. 

Gu  'n  èireadh  sud  leatsa,  ge  b'  e  neach  leis  am  b'  olc  e, 
Clann  Laomain,   Clann  Lachlainn,    's  gach   neach  thig  nan 

compairt, 
Siol  Ilpin,  Siol  Ailpin,  an  comunn  maiseach  nach  tròchadh, 
Eoin  Stiubhart  o'n  Apuinn,  Mac-an-Ab  a  Gleanndòchairt. 

Clann  Domhnuill  nan  Seabull,  nam  bratach,  nam  pìce»n, 
Nan  lùirejich,  nan  clogad,  nan  ceanna-bheirte  rioghail, 
Nan  gèurlanna  glasa,  leis  an  caisgte  na  strìthean, 
Gu  'm  b'  e  aobhar  an  gearain,  gun  do  reic  iad  an  Righ  uaikk. 

Clann  Domhnuill  nam  bàtan,  's  nan  àrd  longa  luatha, 
Ged  a  tha  sibh  mar  tha  sibh,  an  traths,  air  an  uair  »o, 
Tha  'n  fhuil  ri  bhi  pàite,  cha  sàl  a  thug  uainn  i, 
Dia  diiileach  tha  laidir,  tha  dàil  ri  bhi  'u  u»chd2u:. 


58  THE   MACDONALD  OOLLBCTION  OF  GABLIC  POBTBT. 

Is  oil  leam  a  chinnte  bh'  aig  larla  na  fàidheachd, 
Gun  chaill  sibh  an  fhiachaii,  a  b'  fhearr  grìd  'bha  's  an  àlach, 
Sàr  mharcaich  eich-strìth  thu,  nach  diobradh  an  àithne, 
Lamh  thrèin  bha  gun  tuisleadh  anns  a  bhruth  am  Blàr  Afard. 

Gur  mòr  mo  chuid  èislein,  o'n  sgeul-s'  tha  mi  clàistin, 
Sibh  bhi  togail  'ur  leigeard,  ratreut  chum  na  fàsaich, 
Thig  marcaich  a  Eirinn,  an  eirig  na  dh'  fhàg  iad, 
'6  bi  luchd  nan  each  ceumnach  ag  èigheach  a  phàrlaidb. 


ORAN    DO    DH'   AONGHUS   MACDHOMHKUILL  NA   LEIROB.  59 


ORAN  DO  DH' AONGHUS  MACDHOMHNUILL 
NA  LEIKGE,  'N  CINNTIRE. 

O!  's  tuisleach  an  nochd  a  taim, 
'S  mo  chridhe  briste  bàit  am  chom, 
Ri  claistinn  an  sgeòil  nach  binn, 
Dh'  fhag  na  chluinn  gu  tiirsach  trom. 

Shaoil  mi  'n  darach  uthann  àrd, 
Tarruing  'ur  bàrr  as  a  frèumh, 
Gu  'n  gluaiste  'na  creagan  dìlinn, 
'Nan  dìbreadh  o'n  Leirg  do  thrèibh. 

Mo  mhollachd-sa,   's  mollachd  De, 
Anns  a  chrè  do  rinn  mo  ghuin, 
'N  ionad  do  chumaidh  gu  sèimh, 
Chaidh  spionadh  do  thrèibh  a  bun. 

O !  's  mairg  neach  a  thug  dhaibh  spèis, 
An  gliocas  o  thrèig  do  phòr, 
'S  e  mi-rath  a  dhall  do  shùil, 
'Dol  a  reic  do  dhùthch'  air  òr. 

A  magha  mìn  is  blaithe  fonn, 
An  cin  torach  trom  gach  pòr, 
Eadar  monadh  maol  is  tràigh, 
'M  binne  bàirich  laogh  is  bhò. 

'S  binn  a  maighdeana  na  buailtibh, 
'S  binn  a'  chuach  am  bàr  a  tuim, 
'S  binn  an  smeòrach  nach  claon  fonn, 
'S  nuall  nan  tonn  ri  slios  a  fuinn. 

A  macraidh  ghleusta,  ghasta,  gharg, 
A  chuireadh  gu  fearrdha  bàir, 
Aig  do  smeideadh  mar  bu  chòir, 
Dream  nach  pilleadh  beo  le  tàir. 


^O  THE    MACDONALD   COLLBCTION   OF   OABLIC   POETRT. 

'S  lionmhor  curaidh  seasmhach,  fial, 
Shòir  is  shior  ri  teachd  nan  ceann, 
Bha  cho  dìleas  dhuit  ri  t'fheòil, 
Nuair  nochte  do  shròl  ri  crann. 

Sinn  a  nis  mar  uain  gun  aodhair, 
Air  dian  sgaoiloadh  feadh  nam  beann, 
Mar  shaighde  beachan  gun  bheachd  eòlas, 
Gun  chùltaic,  gun  ghlòir,  gun  cheann. 

Eadar  Allt-Paruig  fa  dheas, 

'S  AUt-na-Sionnach  's  leat  fa  thuath ; 

Fearann  is  àille  fo  'n  ghrèin, 

'S  duine  trèighte  thug  dha  fuath. 

Cia  'n  riathar  easbhuidh  'n  deòruidh, 
Cia  bheir  fòirneart  gèur  fo  smachd, 
Cia  thagras  cuis  na  banntraich, 
Ni  dion  tearmunn  do'n  bhochd^ 

Slàn  le  oineach,  slàn  le  daimh, 
Slàn  le  gràdh,  le  mìiirn,  's  le  spèis, 
Slàn  le  mòralachd,  's  le  suairceas, 
Slàn  le  uaisle  'm  feasd  a'  d'  dheigh. 

Bu  ghlic  do  chomhairle  do  chàch, 
Do  thuigse  cò  b'  fheàrr  fo  'n  ghrèin, 
Ach  sean-fhacal  fior  do  lèughas, 
Cha  leighis  an  leigh  e  fein. 

Lùchairt  corgheal  os  do  chioun, 
An  riaraichear  na  slòigh  gun  dìth, 
'M  bu  chian  do  onoir  is  clivi, 
Dachaidh  ìir  gach  suairceis. 


MARBHIUNN    DO    DHOMHNULL.  61 


MAEBHRANN  DO  DHOMHNULL  Triath  Chkim 
Raghnuill  a  chaochail  's  a'  bhliadhna  1680. 

Deireadh  do  aoibhneas  Innse  Gall, 
Eug  aoin-fhir  an  losgadh  lom, 
Toiseach  cumhaidh  gidheadh  a  th'  ann, 
Dubhadh  ni  air  feadh  nam  fonn. 

O  bhàs  fhèinidh  fhola  Chuinn, 
Ni  bheil  cridhe  gun  cneadh  tinn, 
Gun  onoir  o  chàch  do  'n  chloinn, 
Is  soirbh  gu  bràth'ch  gabhail  an  gill. 

Mac  Eoin  Mhùideartaich  mhòir  mhir, 
Giorrad  a  re  is  geur  mo  ghuin, 
Is  truagh  mo  thoisg  an  deigh  an  fhir, 
Do  loisg  sin  m'  fheoil  agus  m'  fhuil. 

No  cha  'n  fhacas  aon  mar  e, 

Air  gasdachd  air  glaine  gnè 

Air  fèile  air  feabhas  an  nì 

Sreighe  ar  righ  mo  chreach  's  a'  ehreadh. 

Analtra  e  is  oide  ar  sgoil, 
Ar  n-antrom  a  Dhe  a  dhol ! 
Do  ghoid  a  shaoghal  mo  sheagh ; 
Ciod  ach  beud  baoghail  'nar  bun. 

Leomhan  e  air  ghairge  ghnìomh, 
Ach  nach  tàgh'ladh  ni  bu  nàr, 
Fear  cinn  aig  seòladh  na  sìth 
M'  annsachd  dion  dheoradh  is  dhàimh. 

Leòn  air  mo  chridhe  ga  chaoidh, 

Deòraidh  is  duine  gun  ni, 

Mise  air  bhoil'  ge  b'  e  mi, 

A  Dhe  mu  m'  ruire  's  mu  m'  righ ! 


62  THK   MACDONALD  OOLLECTION   OF  OABLIC  POBTRT. 

Mear  a  mheann  air  ghart  ghleadh, 
Ceann  feadhna  gun  èiteach  naimh, 
Lamh  nach  tais  's  a'  chomhlan  chruaidh, 
Dòmhnull  gu  'm  buaidh  nam  bas  bàn. 

Air  ionchuidh  ro  dhàimheal  an  righ, 
Airm  dh'  iomchair  o 'n  uair  do  aora, 
Bu  fhreasdalach  air  fraoch  nam  blàr, 
Laoch  mar  mo  ghràdh  seasmhach  saor. 

Coinlein  bu  bhraise  's  gach  blàr 
Bu  shoirbhe  thaise  ri  truagh, 
Aig-sa  an  cridhe  bu  cheart  gràdh, 
Na  luidhe  air  làr  seirc  nan  suagh. 

Eo  Seile  's  am  bradan  bras, 
Is  deireadh  nan  righ  a  Ros, 
'S  o  'n  tir  siar  so  nan  geann  glas, 
Mo  gheall  as  is  cian  do  chlos. 

lomadh  fear  an  Uidhist  fhin, 

Agus  bean  am  boile  bhròin 

Mu  'n  triath  tha  chleith  anns  a  chriadh, 

Sgiath  nam  fiann  nach  teich  o  'n  tòir. 

Nior  bhac  DòmhnuII  dhom  ri  dhol 
Ni  riamh  do  mhaoidhinn  mar  mhogh, 
Am  bearn  baoigheil  ni  bhiodh  lemh, 
Mo  ghrian  gheal  nach  caomhnadh  crodh. 


MARBHRANN  DO'N  MHOBAIR  DHOMHNULLACH  GHLINNBQARADM.       63 


MAKBHRANN  DO'N  MHORAIR  DHOMH- 
NULLACH  aHLINNEGARADH  a  chaochail 
an  Duneidean  anns  a  bhliadhna  1680.  Le  lain 
Dubh  Maclain  'ic  Ailein. 

Ge  fada  nam  dhùisg  mi, 

Aig  ro  mheud  mo  dhiubhail, 

Cha  'n  fhaod  mi  'bhi  sunndach  ag  èiridh. 

Cha  bu  truaighe  bha  Oisein, 

An  deigh  Fhinn  agus  Oscair, 

Na  faodainn  mo  dhochairt  a  leughadh. 

Cha  b'  6  bàs  mo  cheann-cinnidh, 

'Bha  ga  m'  chur  gu  mòr  iomairt, 

Ach  gun  mhac  a  bhi  t-ionad  nuair  dh'  èug  thu. 

Ged  a  gheibhte  dheth  d'  chàirdean, 

Fear  a  sheasadh  an  làrach, 

Cha  chreidear  le  càch  gus  am  fèudar. 

Bho  na  dhùin  iad  an  talamh, 

Air  comhstri  Mhic  Cailein ; 

Cò  is  urrainn  a  theannachadh  srèin  ris? 

Chum  thu  Cnòideart  dheth  's  tuilleadh, 

Sluagh  an  righ  air  do  mhuineal, 

'S  cha  do  choisinn  iad  Muile  o  d'  threun-fhir. 

Thog  thu  màl  uaith'  a  Aros, 

A  leith  Mhic  Dhomhnuill  'thug  dhà  e ; 

Ghabh  thu  seilbh  anns  an  Aird  mar  an  eeudna. 

Gleann  Laoigh  is  Locharcaig, 

'S  daor  a  phàigh  thu  e  'n  toiseach, 

Chum  thu  dheth  iad,  ge  b'  olc  fhuair  thu  'n  oirig. 


64  THK   MACDONALD   COLLBCTION   OF   OABLTC   POBTBT, 

Tha  mi  dearbh  gur  a  fior  e, 

Air  àrd  thraoiteir  Shiol  Dhiarmid, 

Sgriob  pheann  nach  d'  theid  sios  air  do  Shlèibhte. 

No  gu  Domhnull  Shiol  Ailein, 

A  leag  a  ghrunnd  air  Mac  Cailein  ; 

Cha  bu  Ghuimhneach  thu  'n  carraid  Righ  Shèurlaig. 

Leigte  lagh  leat  's  an  t-annlagh, 
Cò  a  b'  urrainn  dheth  d'  ranntar? 
'S  misde  mise  san  am  so  Dunèidean. 

Rinn  Mac  Shimi  na  h-Airde, 

Ri  Mac  Coinnich  Chintaile, 

Mòr  cheangal  gu  sàthadh  le  cheil'  ort. 

Nuair  a  chunnaic  an  càirdean, 

Nach  b'  urrainn  iad  do  thàradh, 

Thogair  sgur,  's  gur  e  b'  fhearr  leo  'bhi  rèidh  riut. 

Ach  a  Sheumais  Oig  Stiubhart, 
Bha  comhstri  mu  d'  chriinadh, 
Chaill  thu  ball  a  thaobh  cùlaobh  do  sgèithe. 

Chaill  thu  caraid  cho  dìleas, 

S  a  bha  agad  na  d'rioghachd, 

Fhad  's  a  b'  urrainn  a  dhichioll  'na  d'  eirigh. 

Fhir  a  chuir  a  chruaidh-stàilinn, 

Nach  fuasgladh  do  nàmhaid, 

Air  a  chnuaic  sin  do  'n  tàrladh  e  'n  èura. 

'S  ann  mu  chòcaireachd  t'  athar, 

Ghabh  e  fògradh  ri  grathuinn 

Air  stòras  cha  ghabhadh  tu  rèitean. 

'S  iomadh  òganach  prìseil, 

A  chaidh  seachad  'san  tìm  sin, 

Do  Chlann  Domhnuill  Chinntire,  's  na  h-Eirionn. 

Raonull  Og  an  fhuilt  chlannaich, 

Fear  m'  ainme  's  mo  charaid, 

A  fhuair  bàs  an  Aird  Rainich,  's  b'e  m  beud  e 


MARBHRAXN  DO'n  MHORAIR  DHOMHNULLACH  GHLINNEGARADn.      65 

Agus  Connsbunn  deas  fearail, 

A  bha  uainu  air  thìis  deannail, 

Dh'  fhag  sibh  shios  e  na  laidhe  gun  èiridh. 

Le  briathrachas  Dheòrsa 

Bhristeadh  mìltich  Chlanu  Domhnuill, 

Chunnaic  Criosda  gan  leon  iad  's  an  eucoir. 

Ge  bu  chruaidh  leam  an  sgrìob  sin, 

'S  e  dh'  fhàg  truagh  mi  gu  dìlinn, 

Am  fear  a  fhuair  a  cheann  crìch  an  Dunèidean. 


66  THK    MACDONALD   COLLECTION   OK   OAELIC    POETRt. 


ORAN   DO'N   PHIOBAIRE  MAC-A- 

GHLASRAICH. 

Le  Mac  'ic  Raonuill  iia  Ceapaich. 

'S  MÒR  a  bhlcid  is  an  ràbhart, 
A  rinn  Blàirein  do  ghoistidh, 
'Cur  nan  Guinueach  an  àirdead, 
'S  mòr  a  b'  fhearr  leam  fo  'r  cois  iad ; 
Gun  tugamaid  blàr  dhaibh, 
An  èirig  làraichean  loisgte, 
Chuireadh  faobhar  nan  greidlein, 
Gu  freasdal  an  cas  iad. 

Ach  cuid  de  'n  achuing'  a  dh'  iarruinn, 

'S  a  Chriosda  maith  dhomhs'  e, 

Commission  o  'n  Righ  dhuinn, 

'Se  bhi  sgriobhte  nar  pòca, 

A  h-uile  fear  is  Caimbialach 

'S  na  bha  dh'iarmad  air  Domhuull, 

'Dhol  an  giuraibh  a  chèile, 

Le  gèur  lannaibh  gorma. 

'S  ge  b'  e  dheanadh  an  èucoir, 

No  lèughadh  a  ghealtachd, 

Dheth  bha  shliochd  Ghillebhrid'  ann, 

Dia  's  an  rigE  a  chur  as  da ; 

Ged  a  tha  mi  leth-bhreòite, 

Mo  chuid  de  'n  chòmhraig  cha  seachnaiun, 

No  na  mhcal  mi  am  muineal, 

Ris  'n  do  chuir  mi  'n  diugh  acfhuiun. 

'S  maith  a  dh'  èireadh  ort  òran, 

'S  i  do  thòn  bu  mhòr  breaghadh 

Blàth  na  brìc'  anns  an  t-sròin  ort, 

'S  iomadh  fròg  a  tha  t-aghaidh, 

Tha  thu  chinneadh  nam  mealitair, 

Nau  Cealgan,  's  nan  Spleaghan, 

Chaidh  an  ceann  dheth  'r  n  àrd  thraoiteir, 

Chum  an  fhoill  treis  air  adhart. 


UURT  GflLINNE-COTHANN.  67 


MURT  GHLINNE-COTHANN.     Le  lain  Lom. 

Nam  faighinn  mai'  dh'  iaruinn, 

Air  sliochd  Dhiarmaid  na  ròice, 

'Sgrios  gun  duilleach,  gun  iarmad, 

Air  gach  siochair'  tha  beo  dhiubh ; 

Gun  aon  duine  'bhi  làthair, 

De  na  thàinig  dheth  'n  t-seòrs'  ud, 

Gus  am  biodh  an  cuid  àitibh, 

Aig  mo  chàirdean,  Clann  Domhnuill. 

'Nam  bu  mise  'b'  fhear  òrduigh, 

Air  a'  mhòran  a  bh'  aca, 

Dh'  fhàgainn  uil'  Eraghaidheal, 

Aig  Ràghnull  na  Ceapaich ; 

'S  na  bh'  aig  Morair  Bhreidalbain, 

'Bhi  'm  paipairean  glaiste, 

Aig  Mac  'ic  lain  o'n  lonaid 

An  dèigh  gach  sgioradh  a  bh'  aca. 

Cha  bu  mhòr  leam  sud  dhàsan, 
Bho  'n  ghràisg  bha  cur  as  da, 
Binn  am  murt  ri  aon  oidhche, 
Leis  an  fhoill  a  bha  peacach ; 
Leam  is  duilich  ri  ràdha, 
Gun  d'  rinn  am  Bràideach  dhuit  taice, 
'Nam  bu  mhise  b'  fhear  binn  ort 
ChaiU  thu  cinnteach  an  craicionu. 

Cha'n  fhàgar  Fear  Achatriachatan, 
'N  diochainn  's  cha  b'  airidh, 
Chuirinn  sios  e  do  Chòmhal, 
Bhiodh  caoirich  mhòr  ann  gu  ro-mhath; 
Na  bh'  aig  Mac  'ic  lain  Riabhaich, 
Eadar  grian  agus  gealach, 
Bhìodh  do  chòraichean  sgriobhta, 
'S  lamh  an  Righ  ris  ga  cheangal. 


68  TUE    WACUONALIJ    CULLKCTIUN    OV    GAKLIC    l'OBTnT. 

Nam  faighinn  'ur  càradh, 

Mar  a  b'  àill  leam,  san  fhearann, 

Bhithinn  toilicht'  am  nàdur, 

Ged  a  dh'  fhàgte  mi  falamh ; 

Ged  thigeadh  am  bàs  orm, 

A  màii'each  le  cabhaig, 

Cha  'n  iarrainn  tuilleadh  de  'n  t-saoghal, 

Ach  faoilte  do  m'  auam. 


ORIX    LE    OILLKASBUIG    N'A    CEAPAICH    ATK    r.RAr.A    BTTATS.  69 


ORAN  LE  GILLEASBUIG  NA  CEAPAICH 
AIR  LEABA  BHAIS. 

Sgriobh  le  toscaire  bile, 

'Theid  air  choiseachd  a  shireadh  dhomh  lèigh, 

Tha  mo  chorp  air  a  mhilleadh, 

Le  bàrr  brosnaich  is  giorag  ro  'n  èug. 

An  àite  rosguil  is  mire, 
Tha  osnaich  ag  imeachd  mo  chlèibh, 
Chuir  na  dorsa  so  shil  oirnn, 
Reir  coslais  an  giorrad  mo  rè. 

Cràiteach,  gle  phian-mhor, 

So  dh'  fhàg  mi  gu  h-iargaineach  tìnn, 

Tha  còrr  is  dà  bhliadhna, 

O  na  thàrmaich  so  'n  giallaibh  mo  chìnn. 

Tha  'ra  bàrr  s'  orm  air  liathadh, 
Chaidh  m'  àbhaist  an  diosg  orm  ro  thìm, 
Leig  tharum  gach  fòbheaid 
'S  mo  m'  air'  air  cuach-Phàdruig  's  air  ìm. 

'S  maith  mo  dhòigh  a  Mac  Muire, 
Thaobh  aithreachais  chuir  orm  cràdh, 
'S  mòr  sòlas  a'  chruinne, 
On  la  dhòirteadh  ieat  t-fhuil  air  ar  sgàth. 

Dùisg  a  t'  oircheum,  treig  mùlad, 

'S  obair  oircheis  so  dh'  fhuiling  thaobh  gràidh, 

On  la  thòirleum  Dia  's  duine, 

Mar  thoircheas  am  broinne  na  mnà. 

Air  m'  uilinn,  's  mi  'm  èigin, 

Tha  mo  mhuineal  is  m'  fheithean  'gam  chlaoidh, 

'S  dlùth  a  cruinneachadh  dhèur  mi, 

On  chaidh  m'  fhulang  thar  rèusan  le  caoidh. 


70  THB  MACDONALD  OOLLBCTION   OF  OABLIC  POBTRT. 

Tha  Mac  Muir'  air  a  chèusadh, 

Cuir  do  mhuinighin  gu  trèun  ann  a  chaoidh ; 

A  thnù  dhuine  nach  lèir  dhuit, 

Gur  fulang  maith  èifeachdach  saoidh? 

Ach  a  dhiorais  ana-ceilidh, 
Pan  dhiom  is  grad  thrèig  mi,  tog  ort ; 
Oir  neo  striochdam  do  'n  teugmhail, 
Bhuin  cìs  dhiom  an  eirig  rao  lochd. 

Le  aithreachas  dèurach, 

A  ghlanadh  gach  bèud  a  ta  'm'  chorp; 

A  Chriosd'  iiraich  rium  rèite, 

Tog  dhiom  do  sgiurs  ghèur,  's  i  gle  ghoirt. 

G«d  a  chàirear  dhomh  leaba, 
Cha  'n  fhèudar  leam  cadal  no  clos; 
'S  ann  is  eigin  bhi  'm  shuidhe, 
Càradh  bhreidein  is  luibhean  ri  m'  lot. 

'Mi  leughadh  mo  chunnairt, 

Chaidh  m'  èibhneas  gu  mulad,  's  gxi  sproc, 

Chaidh  an  t-èug  is  mi  'n  cumasg, 

'S  làn  chrèuchd  tha  mo  mhuineal  gle  ghoirt. 


DBOCH-SLAfNTB    MHIC    '[C    RAONUII,L-COLT;A    NA    CEAPAICH.  Tl 


DEOCH-SLA.INTE  MHIC  'IC  RAONUILL- 

COLLA  NA  CEAPAICH. 

Le  Aonghus  DomhnuUach  (Mac  Alastair  Ruaidh). 

Deoch  slàinte  Mhic  'ic  Raonuill, 
Cha  'n  fhaod  mi  gun  a  h-òl ; 
Deoch  slàinte  'n  fhir  ghaolaich 
Ris  an  glaodhar  Coll'  Og; 
Ach  ma  tha  thu  gu  h-iosal, 
Druim  na  rioghachd  a'd'  thòir, 
A  Mhic  Muire  nan  gràsan, 
Do  thigh'nn  sàbhailte  beò. 

Ur  mhacan  na  fèile, 

Bu  ghlèusd  air  an  tòir, 

An  robh  misneach  is  cruadal, 

'Nam  bualadh  nan  sròn; 

'Bhi  togail  gach  tìre 

'S  bochd  an  lìnn  thainig  oirnn, 

'S  gun  thu  againn  ri  fhaotainn, 

'S  do  dhaoin'  air  an  leòn. 

Theann  Lachlainn  ri  d'  dhiobradh, 
'S  tu  d'  fhior  leanabh  òg, 
Gu  'n  do  spàrr  e  thu  'm  priosan, 
Air  ghaol  do  dhiobradh  o  d'  chòir; 
Dh'  òrduich  Dia  as  a  lion  thu, 
Dh'  aindeoin  iarbhuil  a  sheòil 
Gun  do  chum  thu  ris  diorras, 
Gus  'n  do  dh'  ìslich  thu  shròn. 

Leig  thu  as  e  gu  suairce, 

Dh'  fheuchainn  uaisle  's  a  mhèin, 

lochd  dha  anam  gun  d'  fhuair  e, 

'S  cha  b'  ann  le  cruadal  a  laimh ; 

Ach  'nuair  fhuair  e  neart  rioghachd, 

Feadh  do  thìre  gun  dàil, 

Pear  na  Fearsaid,  's  Fear  Innse, 

Thug  e  rìs  leis  air  laimb. 


72  THE   MAOIX)NALD   OOLLECTION'    OF   OAELIC   POETIIY. 

Righ !  bu  neimh-chiontach  iadsan, 

'S  an  t-arbhar  mòr  beud, 

Rinn  sibh  glacadh  is  marbhadh, 

Gu  dearbh,  oir  leibh  fèin : 

'Liuthad  buiUe  mòr  claidhimh 

Gun  athadh  fo  'n  ghrèin, 

A  bhuail  sibh  's  a  choirce, 

'S  b'  fheàrr  an  cosnadh  ri  fèum. 

'S  fad  a  lean  sibh  au  sgrìob  ud, 
Leag  sibh  miltean  de  shluagh, 
Dà  la  taobh  Ghlinne-Spiathain, 
'S  da  bhial  Ghlinne  Ruaidh ; 
Air  fear  chosnadh  'ur  dvithcha, 
Rinn  sibh  dioghaltas  truagh, 
Ceauu  na  diasaig  a  ghearradh, 
Air  son  na  fala  bha  uaibh. 

Thairg  thu  cumha  dhomh  's  ceannach, 

Thairg  thu  bannan  gu  leòr, 

Urras  dionach  gu  toileach, 

Gun  d'  thairg  thu  onoir  Mhic  Leòid; 

Cha  ghabhte  uat  cìs, 

'Dh'  fhaoidte  sgrìobhadh  le  còir, 

Gun  a  Cheapach  thoirt  dhàsan, 

Mar  ghràinsich  gu  stòr. 

Ach  's  fhad  o  stad  ann  do  shinnsreadh, 

B'  e  fàth  na  strìthe  a  bh'  ann, 

Tha  m'  earlaid  an  Criosda, 

Nach  ceann  crìch  air  an  t-am ; 

Ged  a  tha  thu  gu  h-iosal, 

Anns  na  rioghachdan  thall, 

Gun  staidhlear  a  Cheapach, 

Do  Mhac  Ghilleasbuig  nan  lann. 

Ach  mur  faic  mi  gu  bràth  thu, 

'S  gur  geàrr  mo  laithean  ro  'n  tìm, 

Dia  thoirt  m'  anam  gu  Pàrras, 

'S  Righ  nan  Gràs  thoirt  dhomh  dion ; 

Cuid  de  'n  achuing'  a  dh'  iarruinn, 

A  Thriath  is  a  Chriosd, 

Thusa  ChoUa  na  fèile, 

Thigh'nn  le  rèite  o'n  righ. 


DEOCH-SLAINTE   MHIC     IC    RAOXUILL-COLLA   NA    CEAPAICII. 

Gred  a  dheanainn  fein  gàire, 

Righ !   's  bàit'  e  measg  sluaigh, 

Ged  a  dheanainn  fèin  sìigradh, 

O  chridhe  brùite  thig  f uaim ; 

Ged  a  chàirear  dhomh  leaba, 

Cha  'n  fhaigh  mi  cadal  no  suain 

Gus  an  cluinn  mi  do  thighinn 

A  chonnspuinn  dhlighich  Ghlinnruaidh. 


74  THB   MACDONALD   OOLLBCTFON   OP   OAELIC    POBTRT. 


LATHA  RAONN-RUAIIIIDH.     1689. 
Le  Aonghus  Domhnullach  (MacAlastair  Ruaidh). 

'S  e  do  làth'-sa  Raoin-Ruairidh, 
Dh'fhag  luaineach  mo  dhiìsgadh, 
Mheud  's  a  thuit  de  Chlann  Domhnuill, 
'S  cha  leòint  a  thaobh  cùil  iad  ; 
Toirt  a  mach  an  ratrèuta, 
Cosnadh  cèutaidh  le  diubhail, 
'S  ge  bu  thearnadh  gu  lèir  dhaibh, 
Bha  bàs  Chleabhars  ri  chunntais. 

'N  leoghann  fulangach  rioghail, 
Nach  d'  rinn  an  fhirinn  a  mhùthadh, 
Cha  robh  fàilling  na  d'  chruadal, 
Chuir  thu  'n  ruaig  air  na  Dùbhghaill ; 
Cha  tugadh  òr  ort,  no  eagal, 
Gun  seasamh  ri  d'  chumhnant ; 
'S  ma  thuit  thu  le  onoir 
'S  ann  do  dhonus  na  cùise. 

Og  sgiobalta  suairc  thu, 

Sàr  bhuachaiir  an  treud  thu, 

'Gan  cumail  a  gàbhadh, 

Toirt  dhaibh  àit'  air  an  rèidhlean; 

'S  tu  nach  cuireadh  ri  ball'  iad, 

A  dh'  aindeoin  no  dh'  eiginn, 

Dh'  innis  Latha  Dunchaillein, 

Nach  robh  anam  an  Cleabhars. 

Och!  a  Dhomhnuill  nan  Domhnull, 
'S  òg  a  fhuair  thu  do  dheuchainn, 
'S  iomadh  bean  umad  brònach, 
Eadar  Tròtarnis,  's  Sleibhte, 
Gu  bheil  cinneadh  mòr  t-athar, 
,        'S  iad  'nan  luidhe  gun  èiridh, 
Luchd  bhualadh  nam  buillean, 
A^n  feadh  's  a  dh'  fhuirich  au  t-eug  uatb. 


LATHA    RAONN-RUAIRIDH.  75 

Ach  a  Chaìptin  Chlann  Ràghaill, 
€red  a  tha  thu  a'd'  leanaibh, 
Og  maiseach,  glan,  ùr  thu, 
Dol  ri  diichas  nan  seanar ; 
Sud  na  Domhnullaich  thrèuna, 
Dha  nach  d'  èirich  riamh  breamas, 
O  ghin  o  Shomhairl'  air  tùs  iad, 
Cha  d' fhuaras  diumbadh  no  sgannal. 

A  Thighearn  Oig  Ghlinnegarradh, 
Luidh  smal  air  do  shùgradh, 
'S  mòr  do  chall  ri  Righ  Seumas, 
Ged  a  dh'  èigheadh  a'  d'  dhiuc  thu ; 
Dh' fhag  thu  Domhnull  Gorm  gaolach, 
'S  fhuil  chraobhach  a'  brùchdadh, 
'S  èigin  fhulang  na  thàinig, 
ChaiU  thu  d'  bhràthair  na  ùr  ròs. 

Fear  curanta  seolt'  e, 
Craobh  chòmhraig  ro  chèud  e, 
Fear  mòr  bu  mhaith  cumadh, 
Bh'  aig  gach  duine  na  spèuclair ; 
Ged  thug  ro  mhèud  do  nàduir, 
Braise,  's  ài'dau  le  chèile, 
Ort  gun  athadh  bhi  d'  phearsa, 
Oigfhir  ghasta  na  fèile. 

'S  truagh  gun  chomus  relìbha, 

Thoirt  d'  ar  n-islibh,  's  d'  ar  n-uaislibh, 

Thuit  air  aghaidh  gach  duine, 

Nì  gun  chumadh  's  an  uair  sin ; 

'S  ann  roimh  d' fhraoch  a  bha'n  cùram, 

Ged  bha  diubhail  is  call  ann, 

Fhuair  thu  earalas  cliuiteach, 

Ort  a  dhiibladh  na  rancan. 

Mo  chreach  nach  robh  iad  ga  d'  dhùbladh, 

Do  luchd  mùirn  is  do  chàirdibh, 

Air  an  tarruing  mu  'n  comhair, 

Fir  Ghlinnecomhann,  's  a  Bhràighe; 

'N  tiis  an  latha  ghil  sholuis,  , 

Chit'  am  folluis  gach  fàillein, 

'S  na  bheil  beò  Shliochd  nan  Colla, 

'Dhiol  pronnadh  ar  càirdean. 


76  THB   MACDONAU)   COIJiRCTION   OP   GAEMC   POETRT. 

Gur  e  mheudaich  mo  champar, 

A  liuthad  bauntrach  tha  'd  dhùthaich, 

Agus  òganach  treubhach, 

Nach  d'  èigheadh  am  pùsadh  ; 

Thuit  le  luaidhe  's  an  am  ud, 

Bualadh  lann,  's  cha  bu  shìigi*adh, 

Thoirt  a  mach  an  adbhansa 

'S  cha  do  shanntuich  sibh  cùbadh. 

Innseam  sgèul  nan  tri  truaighean, 

Mo  chreach  uaislean  Chinntìre, 

Tighearn  òg  sin  na  Learguinn, 

'S  bochd  's  is  searbh  bhi  'ga  ìnnse; 

Chaill  thu  'n  taoiteir  maith  fial  ann, 

'S  bu  chuis  iargain  a  chaoidh  e, 

'S  e  air  tuiteam  's  an  dòlum, 

'S  bu  duin'  òg  's  an  robh  brigh  e. 

Gun  duin'  a'  blii  t'  àite, 

'S  gun  do  bhràthair  ach  leanabh, 

'S  gun  neach  a'  bhi  làthair, 

De  na  thainig  o  d'  sheanair; 

Sud  an  tora  a  bha  uasal, 

Do  nach  d'  fhuaras  riamh  sgannal, 

A  bha  fiughantach  rioghail, 

Air  dol  sios  mar  an  rainneach. 

Bha  Domhnull,  's  bha  Seumas, 
'S  iad  gun  èirigh  on  churaasg, 
Mo  chreach  leii'  mar  a  dh'  èirich, 
'M  fear  bu  lèighe  cha  d'  fhuirich ; 
Dhaibh  bu  dual  a  blii  trèubhach, 
Bho  'n  athair  fèin  thar  gach  duine, 
Beirt  bu  mheasa  na  chèile, 
Ri  leigheas  lèigh  cha  d'  rinn  fuireach. 

Clann  Domhnuill  on  luras, 
'S  iad  gu  fiughantach  glèusda, 
Do  'm  bu  dual  a  bhi  tapaidh, 
'N  am  glacadh  nan  geur-lann ; 
A'  bhi  dol  air  'ur  n-adhart, 
Ann  an  aghaidh  nan  cèudan, 
Thoirt  a  mach  na  buaidh-làraich, 
Mar  bu  ghnàth  leibh  gun  èislein, 


IJITHA    HAONN-RUAIKIJUH.  77 

Thuit  mac  Dhomhuuill  'ic  Aileiu, 
'S  gu  'm  bu  bharraiche  tìr  e, 
'S  triuir  iar-ogh  'ic  Raouuill, 
Air  au  taobh,  's  mòr  mo  dhiobhail; 
Bha  thu  dìleas  mar  shaoil  leam, 
Do  ua  daoiue  chaidh  sios  leat, 
Fleasgach  suairce,  caomh,  ceanalt, 
B'  fhior  fhearail  ua  thìm  e. 

C'àite  bheil  iad  'sau  rioghachd, 
De  fhuil  dhileas  au  ceart  uair, 
Au  taobh-sa  Chlauu  Domhnuill, 
'N  Alba  'n  Eiriuu,  uo  'n  Sasuinn; 
Ach  na  bheil  de  Chlaun  Chamshroin, 
Clauu  Ghilleoiu,  is  Clanu  Neachdaiu, 
Ma'  ri  Adhol,  le  dùrachd, 
'S  mac  lain  Stiubhart  ua  h-Apuiun. 

A  Shir  Eoghaiun  ou  Chorpaich, 
'S  e  do  dhochuuu  uach  iarruiun, 
Bha  do  challa  gun  bhuiuig, 
Càch  uile  ga  t'  iargaiu ; 
Mheud  's  a  bhuilich  au  Righ  ort, 
Cha  bu  ui  e  nach  b'  fhiach  thu, 
'S  ged  a  gheibheadh  tu  bàrr  air, 
'S  daor  a  phàigh  thu  e  'm  bliadhua. 

O'u  a  thog  thu  'u  cheud  chlaidheamh, 
Gun  athadh,  gun  fhàiling, 
Bu  mhòr  do  chuid  tionusgail, 
An  aghaidh  Chrombail  is  Lambert; 
ChaiU  thu  'u  tìm  siu  do  dhaoiue, 
Aun  an  aobhar  E,igh  Tearlach, 
'S  mòr  am  beud  do  Righ  Seumas, 
Nach  'eil  thu  fèin  mar  a  bha  thu. 

'N  tra  tharruing  na  Gaidheil, 
Gu  h-àrd  air  a  bhruthach, 
'Dol  an  coiuneamh  a'  uàmhaid, 
Bu  neo-sgàthach  a  bhuidheann; 
Mheud  's  a  bh'  anu  aig  Mac  Cai, 
Luchd  a  chàil,  is  a  bhrudhaist', 
'Nuair  a  thòisich  an  làmhaich, 
Sud  am  pràbar  'nau  siubhal. 


78  THB   MACDONALD  COLLECTION  OF  OAELIC  POrTRY. 

Ach  Fhir  Airde  Seile, 

*S  mòr  do  dheireas  do  'm  fcachdaibh, 

ChaiU  thu  bràthair,  maith,  ciatach, 

Diol  larla  do  mhacaibh ; 

lad  fèiu  's  fir  a'  Bhraiglie, 

Bhi  'gam  marbhadh  ri  caibteal, 

Le  diobhail  deagh  cheaunard 

'S  gun  a  naimhdean  'ga  fhaicinn. 

Tha  Taoiteir  na  h-Apuinn, 

Fo  airtneal,  is  bi'òn  air, 

Tha  liunn-dubh  air,  air  drìidhadh, 

Fo  dhùnadh  a  chòta; 

'S  e  'g  iargaiu  mu  bhràithreau, 

'S  gu  'm  b' iad  na  h-àilleagaiu  bhòidhcach, 

Ged  thug  ro-mheud  au  aighir, 

Orra  'n  la  ud  bhi  gòrach. 

Chaill  thu  roimhe  do  dhaoine, 
Ann  an  aobhar  a  bhràthar, 
On  la  thriallar  gu  Fiun  thu, 
B' aun  an  iomairt,  's  an  àilghios; 
'S  iomadh  spealga  dhaoiu'  uasal, 
Làn  cruadail,  is  tabhachd, 
Hachadh  sios  leat  do  d'  chiuneadh, 
O'n  la  ghineadh  gu  bàs  dhuit. 

Fear  comhnaidh  a  mhu-ath, 

B'  e  Mac  Ghilleathain  a  Duairt, 

Air  son  call  mhic  'ic  Eoghainn, 

Cha  'u  fhoghnadh  ach  tilleadh  ; 

Chuir  e  ìmpidh  air  Canuon, 

'S  luchd  uam  machraicheau  gallda, 

Nach  deanta  leo  tuaireap, 

Dh'  fhag  siu  giuaim  air  Claun  Domhuuill. 

'S  truagh  an  sluagh  siuu  air  thaiamh, 
Guu  bhaile  gun  bhuachaill', 
Sinn  feiu,  's  luchd  ar  mi-ruu, 
Is  sinn  ciuuteach  'uar  cruadal; 
Chite  cò  a  bhiodh  smiorail, 
Anu  an  iomairt  nan  Claidhncan, 
Bodaich  machair'  a'  bhuachair, 
No  8Ìol  uas»l  uau  Gai'bh-chrioch. 


LATHA   RAONN-RUAIRIDH.  79 

Cha  b'  ann  le  iomairt  nan  Claidhnean, 
Fhuair  na  Gaidheil  an  leònadh, 
'S  iad  nach  do  chleachd  seasamh, 
An  taic  balla  mar  chòmhdach ; 
Mar  rinneadh  'n  Dunchailein, 
Thuit  na  gallain,  's  b'  e  'm  bròn  e, 
Bhi  'gan  leagadh  le  luaidhe, 
'S  gun  tilgeadh  buachaiUean  bhò  i. 

Rinn  Bailechan  's  a  bhràthair, 

Mòr  àr  aig  Raonruaridh, 

Is  an  Gall  mòr  Pitchur, 

Gus  an  d'  aimis  an  luaidh  e ; 

Bha  uaislean  eil'  ann  bha  tapaidh, 

As  na  machraichean  gallda, 

Lean  an  iorghuill  ni  b'  fhaide, 

'Nan  robh  Caiptin  's  a'  champa. 

Bha  fir  Adhol  's  an  uair  sin, 

Gun  an  uachdaran  leotha, 

Bha  gach  finn'  air  gach  taobh  dhiubh, 

Air  toirt  an  aont'  do  Phrionns'  Orange ; 

Fir  na  h-Appuin,  's  Strathardail, 

Da  'm  bu  ghnàth  a  bhi  dionach, 

Do  'n  fhuil  rioghail  bu  dligheach, 

Na  faiceadh  iad  shios  i. 

'S  mor  an  galair  's  a  mulad, 
O  cheud  thuiteam  ar  sinnsear, 
Gu  bheil  an  sliochd  uile, 
Ach  tearc,  gun  duine  dhòibh  dìleas ; 
'Nan  do  mhothaich  ua  Gaidheil, 
Gun  robh  'n  fheall  anus  na  Cruinnich, 
Cha  robh  'n  caidrimh  ri  coigrich, 
Riamh  o  thoiseach  na  strìthe. 

Tha  cleamhnas  ri  coigrich, 

'Na  mhòr  dhosguinn,  's  'na  dhòruiun, 

Mar  a  chì  sinn,  's  an  am  so, 

Ann  san  fheall  ri  Prionns'  Orange; 

Rinn  e  gniomh  tha  mi-nadurr', 

Air  brathair  mathar   's  athair-cèile, 

Nuair  ghlac  e  crùn  nan  tri  rioghachd, 

'S  ann  air  an  Righ  rinn  e  'n  èucoir. 


80  TME    MACDONALI)   COl  H     'AKI.ir    I'OKIUV. 

Cha  'n  'eil  e  ceadaicht'  dhuinn  claonadh, 

No  'n  righ  saoghalta  mhiichadh, 

'S  gur  e  'n  t-oighre  fior  dhligheach, 

O'n  a  ghineadh  o  thùs  e ; 

Cha  'n  fhaod  deifir  an  creidinih, 

No  neo-chreidinih  ar  tàladh, 

'S  guu  ùghdaravS  laghail, 

Is  gniomh  foilleil  dhuinn  àicheadh. 

Chi  sinn  mar  dh'èiiich  'Clann  Israel, 
Nuair  a  thrèig  iad  Rehoboam, 
Ach  trèibh  Bheniamin,   's  luda, 
Dhlùthaich  ris,  mar  bu  chòir  dhoibh ; 
Na  deich  treubhan  rinn  àicheadh, 
Dh'  àicheidh  Dia  mar  an  ceudna, 
Nuair  rinn  iad  righ  dh'  leroboam, 
Am  fog'rach  feallsail  uiac  Nebafc. 

Gur  h-oiUteil  an  samhla, 

Do  Bhreatuinn,  's  do  dh'  Eirinn, 

Ri  linn  Chrombail  a  dhòirt  oirnn, 

Moran  òrduighean  aoraidh ; 

E  fein  's  a  luchd-leaumhuinn, 

'S  i  gheur-leanmhuinn  a  leugh  iad, 

'S  o'n  a  fhuair  sinu  ar  saorsa, 

Gur  ni  faoin  e  gu  'u  gèill  sinn. 

Buidheauu  ghasta  a'  chruadail, 
Do  'm  bu  dual  a'  bhi  trèubhach, 
Ann  an  cogadh  Righ  Tearlach, 
'S  anns  a  bhlàr  le  Righ  Seumas; 
Ged  a  fhuair  sibh  'ur  dochann, 
'S  'ur  plodadh  le  pràbar, 
'S  olc  a  fhuaireadh  fir  Adhol, 
Deireadh  'n  latha  'ur  n-àicheadh. 

Ach  cha  d'  riuu  iad  'iu-  n-àicheadh, 
'S  cha  do  thàr  iad  'sa  bheachd  ud, 
Ged  a  bha  iad  's  an  am-sa, 
Gun  chomanndairean  aca; 
Nam  biodh  an  t-Iarla,  no  bhràthair, 
Mar  a  b'  àbhaist,  fo  'm  brataich, 
Dheanta  scaradh  air  gàrlaoich, 
'S  air  luchd  uam  bàrlagan  daite. 


r.ATHA    RAONX-RUAIRIDH.  81 

Chuir  na  Gaidheil  dhiubh  'm  breacain, 
Os  cionn  geata  Raonruairidh, 
Cha  robh  claidhimh  an  duille, 
'S  cha  robh  biodag  an  truaill  ann, 
Nach  robh  smuacadh  nan  claignean, 
Agus  stracadh  nan  guaillean, 
'Toirt  an  deatacha  feasgair, 
Do  luchd  nan  casagau  ruadha. 

A  Thighearn  oig  Ghlinnegarradh 

Gu  'm  bu  bharraich  air  chàch  thu, 

Le  do  chlaidhimh,  maith,  leathan, 

'S  mairg  a  dh'  fheitheadh  ri  stràc  dheth; 

'S  mairg  a  thàrladh  mu'n  cuairt  duit, 

'Nam  tuasaid  do  laimhe, 

Bho  Latha  Raonruairidh, 

Cha  d'  fhuaras  do  chàirdeas. 

Cha  lean  mi  fein  air  ui  's  faide, 
Gun  fhios  an  tuig  mi  no  'n  lèir  dhombs 
Mar  bu  chòir  dhomh  ath-philleadh, 
Ri  mo  chinneadh  mòr  buadhach ; 
Ach  gur  lionmhor  ad'  srachta, 
Bha  mu  gheata  Raonruairidh, 
Agus  Gaidheal,  gun  bhreacan, 
A  ruith  fir  casaige  ruaidhe. 


82  THI   MAODONALD   OOLLBCTION    OF   OAELIO   POBTBT. 


LAOIDH  a  rinn  Sius  Nighean  Mhic  Raonuill 
na  Ceapaich  d'a  fear  's  da  nighinn  air  dhoibh 
caochladh. 

'S  MOR  mo  mhulad  's  mi  m'  aonar 

'S  mi  m'  shuidh'  ann  a'  seomar  gun  luaidh, 

'S  nach  faic  mi  tigh  'n  dhachaidh 

Fear  chumail  mo  chleachdaidh  a  suas; 

Fear  a  dh'fhadadh  mo  theine 

'S  a  dh'  èigheadh  ga<;h  deireas  a  nuas : 

O'n  chaidh  sibh  an  tasgadh, 

'S  goirt  a  chanchlaidh  mo  chraicionn  a  slinuadh. 

'S  tric  mo  shuilcan  ri  dòrtadh, 

O'n  a  thug  iad  thu  Mhòirchlaicli  ;i  suas. 

'S  nach  faic  mise  'n  t-aite 

'S  'n  do  chuir  iad  mo  ghrcàdh-s'  anns  aii  uaigh. 

Dh'  fhag  sibh  Ann'  aig  a'  bhaile, 

'S  bi  mise  'ga  ghearainn  gu  cruaidh ; 

'Sior  amharc  a  bhad 

Aig  'n  do  chuir  iad  i  falach  gu  buan. 

'S  mor  mo  mhulad  's  mo  chìiram, 

'N  uair  a  shileas  mo  shiìilean  gu  làr, 

Nach  'eil  spiorad  na  h-iimhlachd, 

Ann  a'm'  thaice  'g  am  ghiulan  ni  's  feàrr; 

Gu  dol  air  mo  ghlùinean, 

'S  'g  'ur  liubhairt  do  Phrionnsa  nan  gràs; 

O'n  tha  sgeula  ro  chinnteach 

Gu  bheil  sinn  uile  fo  chìs  aig  a'  bhàs. 

Cha  'n  ann  gu  tighinn  a  rithisd 

Chaidh  cuideachd  mo  chridhe-sa  uam, 

Gus  a  ruigear  leam  iadsan, 

Cha  'n  fhaicear  leam  iad  gu  la  luain. 

O  nach  tiU  air  'ur  n-ais  duibh, 

Ach  'ur  cnamhan  air  seachdadh  's  an  uaigh; 

Bigh  dean  iochd  ris  an  anam 

CrVL  comunn  nan  aingeal  tha  shuas ! 


LAOTDH.  83 

'S  beag  mo  ghnothuich  ri  fèilltibh, 

No  dh'  amharc  na  rèise  ri  m'  bheò ; 

No  m'  aighear  ri  daoine  ; 

Chaidh  mo  chuid-sa  dhiubh  uile  fo  'n  fhòd : 

O'n  a  dh'  fhalbh  iad  le  chèile, 

An  dithis  nach  trèigeadh  mi  beò ; 

Righ  thoir  dhomhsa  bhi  leughadh 

Air  an  aithreacheas  gheur  a  bh'  aig  lòb. 

'N  uair  thig  latha  na  Bràth'ch, 

'S  bhios  na  trompaidean  àghmhor  'gan  seinn, 

'S  thig  Criosd  as  a'  chathair, 

Ghabhail  cunntais  is  taiche  de  chloinn ; 

Bi  na  gobhair  's  na  caoirich 

An  sin  air  gach  taobh  dheth  'gan  roinn, 

'S  mairg  a  theid  anns  an  teine 

Nach  teirig  's  nach  dealaich  ri  'n  druim. 

Gheibh  na  caoirich  an  deas-lamh, 
'S  na  gobhair  am  feasd  an  lamh  chlì, 
'S  'nuair  bhios  Criosd  a'  toirt  breith, 
"Thigibh  dhachaidh  a  chlann  a  rinn  sith, 
Gu  righeachd  'ur  n-Athar, 
Far  nach  cluinn  sibh  ach  aighear  gun  strìth ; 
Sgriosar  sios  a  chuid  eile, 
Do  'n  teine  nach  teirig  a  chaoidh." 

Gloir  thoir  do  Mhac  Muire, 

Thug  a  ghibht  domh  gu  'n  d'  fhuiling  mi  leòn ; 

Thug  de  bhròn  's  de  leann-dubh  dhomh, 

Gus  'n  do  theirig  de  m'  fhuil  agus  m'  fheòil, 

Gus  an  tigeadh  mo  Shlan'fhear, 

A  rithist  'gam'  shabhaladh  beò : 

Righ  glac  m'  anam  an  là  ud, 

'S  thoir  suas  e  gu  cathair  a  cheoil ! 


84  THIC    MACOONALD   COIXBCTION    OF   OABLIC   POWTRT. 


LAOIDH  DAINGNEACHAIDH. 

Dhe  cruthaich  mi  gun  chàileachd, 
Daingnich  mo  creidimh  's  dean  làidir ; 
Orduich  aingeal  de  'n  tha  'm  Pàrras; 
Coinneamh  ghahhail  a'  m'  fhàrdaich, 
'G  a'm  theasraiginn  o  gach  buaireadh, 
Tha  droch  shluagh  a'  cur  a'  m'  charaibh  ; 
Chriosd  a  dh'  fhuiling  do  cheusadh 
Caisg  na  bèistean  's  bi  fein  ma'  rium. 

Cha  'n  ioglinadh  mi  bhi  fo  smaointinn 
'Nam  dhomh  dol  daonnan  a'  m'  leaba, 
Eiridh  na  clachan  "s  na  caoban, 
Cia  inar  a  gheibh  naomh  an  cadal? 
Bi  mi  gun  fhois  no  gun  sàmhchair; 
Grun  chlos  no  gun  tàmh  gu  maduinn, 
Fhir  tha  an  cathair  nan  gràsan, 
Paic  mo  chàramh  's  bi  d'gheard  agam. 

Gloir  is  buidheachas  do  'n  Athair 

Theasairg  e  fhathast  mi  sàbhailt, 

Ged  a  bhios  clachan  is  maidean 

A'  sior  bhagairt  anns  gach  am  orm. 

Mur  biodh  d'  aingle-sa  orm  timchioll, 

'Gam  dhion  bho  lionaibh  a'  mhèirlich, 

'S  ciunteach  gu  'n  cuireadh  e  orm  buaireadh, 

Is  nach  fuasglainn  gun  do  ghràsan. 

Tha  mi  'n  trath  so  trom  fo  imcheist, 

'S  iomadh  seanachas  th'  orm  's  gach  dùthaich ; 

Deir  pairt  dhiubh,  "  bha  e  ri  eucoir 

'S  ann  na  dheigh  fein  a  tha  chìiis  ud." 

Na  toir  breith  ach  mar  is  lèir  dhuit, 

Ged  a  tha  Mac  Dhe  'ga  m'  dhùsgadh; 

Cha  'n  'eil  fhios  a  modha  thoill  mi, 

Na  fear  saibhir  tha  gun  chiiram. 


liAUlDH    DAINGNEACHAlUfl.  85 

Ged  tha  trioblaid  anns  an  am  s'  orm, 

'S  cinnt  gu  'm  faigh  mi  paidheadh  dùbailt, 

'Nuair  a  thig  orm  gairm  bho  m'  Shlàu'fheai' 

Gheibh  mi  blàths  is  grasan  ùra: 

Cha  'n  eagal  domh  tuilleadh  bruaidhlein 

'Nuair  bhios  mi  shuas  ma'  ri  d'  naoimh-sa, 

Fhir  tha  'nad'shuidh'  air  a'  chathair, 

Cuidich  mo  labhairt  's  gabh  m'  urnuigh. 

Ach  a  Dhe  dean  mise  cuimhneach 
Latha  's  a  dh'oidhche  bhi  'g  ùruuigh, 
'G  iarraidh  maitheanas  le  caoimhneas, 
Anns  na  thoill  mi  air  mo  ghlùinean. 
Càirich  le  spiorad  na  firinu 
Aithreachas  glan  cinnt  am  ghruund-sa, 
'Nuair  chuireas  tu  am  bàs  'ga  m'  iarraidh 
Gu'n  gabh  Criosda  dhiom-sa  curam. 


Hè  THB   MACDONALD  COLLECTIOX   OF  GABLIC  POETRT, 


ORAN    DO   DH'   ALASTAIR  DUBH 
GHLINNEGARADH. 

GrUR  a  fada  mi  m'  chadal, 

'S  gur  a  mithich  dhomh  dùsgadh, 

Tha  mu  chrìch  Ghlinnegaradh, 

Aobhar  ghearain  mo  chùise; 

'S  ann  an  Eaglais  Chillfhionain, 

Tha  lamh  dhioladh  nan  crùintean, 

Oighre  dleasannach  Ile, 

'S  gur  a  diobhail  da  dhiithaich. 

A  laoich  uasail  na  fèile, 
Ceannard  feisde,  's  luchd  ealaidh, 
Tha  do  chlàrsach  gun  rìisgadh, 
'S  do  luchd  ciuil  air  au  sgaradh ; 
Tha  t'  aitreamh  guu  chòmhdach, 
'S  gun  seòl  air  do  bhaile, 
Cha  b'e  'n  cladhaire  sgàthach, 
Dalt  ud  bràthair  mo  sheanar. 

Ach  Alastair  chliuitich, 

Bho  thùr  Ghliuuegaradh  ! 

Cha  tug  larla  no  Diuca, 

Riamh  cùis  dhiot  a  dh'  aindeoin; 

Lànih  sgapadh  an  airgid, 

A  chuireadh  fearg  aii'  Mac  Cailein, 

'S  mòr  an  call  do  Righ  Seumas, 

Nach  d'  èirich  thu  fallain. 

'S  e  'n  cliu  a  fhuair  thu  bho  thoiseach, 

'S  cha  b'  olc  e  ri  innse' ; 

Gur  craobh  chosgairt  's  a'  bhlàr  thu, 

Nach  gabh  sgàth  ro  luchd  phìcean; 

No  luchd  chòtaichean  dearga, 

Ge  b'  armailt  an  righ  iad, 

Lg  d'  lasgairean  fuiieach, 

Le  'n  guunaichean  cinnteach. 


ORAN   DO   DH'    ALASTAIR   DUBH    GHLINNEGARADH.  87 

'S  tu  oighre  dligheach  Mhic  Dhomhnuill, 
'Gan  robh  còir  air  leth  Albainn, 
Lamh  bhualladh  nam  buillean, 
'S  tu  b'  urrainn  dha  'n  dearbhadh  ; 
Cha  robh  bàrr  aig  mac  duin'  ort, 
A  thaobh  cumaidh  no  dealbha, 
'S  ged  a  theirinn  a  thuilleadh, 
'S  tu  b'  urrainn  'ga  dhearbhadh. 

C'àit'  am  facas  an  Albainn, 
Fear  àbhaist  do  bhèusan, 
Air  mhaiseachd  's  air  dhealbhachd, 
Air  chàileachd,  le  treine? 
Fear  a  sgoltadh  gach  cùis  thu, 
Cha  bu  mhùgh  ort  a  rèiteach, 
'S  air  bheulthaobh  an  lagha, 
Gur  e  do  fhradharc  bu  ghèire. 

'S  gur  a  truagh  tha  do  bhràithrean, 
A'  dol  a'd'  chlàrsaid,  's  a'd'  chlòsaid, 
Mu'n  Alastair  phrìseil, 
Chuireadh  strìth  air  Righ  Seoras; 
Cha  robh  dìuc  ann  an  Albainn, 
Air  nach  dearbhadh  tu  chòmhstri, 
Fhir  is  àrdanach  aigneadh, 
Bu  tu  Abaid  Chlann  DomhnuiU. 

'Nuair  bu  shuidhe  aig  bòrd  dhuit, 
Cha  bu  dòlum  do  lèirsinn, 
Bhiodh  fuaim  seachad  air  phìosan, 
'S  an  tùr  an  tìllte  na  cèudan : 
Ceum  rioghail  air  faich'  thu, 
Nach  robh  airceach  no  èigneach, 
'S  gur  bochd  smuaintean  do  chinnidh, 
Bhi  'dol  's  an  ionad  an  d'  èug  thu. 

'S  gu  bheil  ùrnuigh  nan  càirdean, 
Leat  gu  Pàrras,  le  diirachd, 
Gur  mòr  an  iondrainn  am  bliadhna, 
Dhuinn  nach  iarradh  tu  cìinntaa : 
Solus  soills'  anns  a'  chathair, 
'Bhi  deanamh  rathaid,  is  iuil  duit, 
Mo  cheud  beannachd  le  t'  anam, 
Bho  'n  is  aingeal  's  a'  chviirt  thu. 


88  THE    MACnONALD    CX)IXBCT10N    OF   GAEMC    POKTRV, 

'S  mi  'dol  seachad  Cillfhianain, 
Gnr  trom  ìuntinneach  m'  aigne, 
Mu'n  Alastair  phriseil, 
Nach  do  sgriobh  a  bhi  ainnis; 
Cha  do  sheòl  thu  gu  h-iosal, 
Bhiodh  do  ni  aig  luchd-ealaidh ; 
'S  gheibhtc  onoir  air  t-uaislean, 
An  am  dhuit  gluasard  bho  d'  bhaile. 


CUMHA    DO    DH'   A0NGHU5    OU   GHLlKKE   GARADH.  89 


CUMHA   DO   DH   AONGHUS   OG  GHLINNE 
GARADH,  a  mbarbhadh  le  urchair  thubaistich 
an  deigh  Blàr  iia  h-Eaglaise  Brice,  1746. 
Le  Aonghus  DomhnuUach  (Mac  Ailein). 

'S  TROM  au  luclid  a  th    air  m'  inntiim, 
Ge  b'e  dha 'n  ìnusinn  mo  dhòruinn; 
An  sgèul  a  fhuair  mi  dhomh  innse, 
'S  mi  'g  òl  fiona  Didòuuich ; 
'S  e  chuir  mise  fo  mhìghean, 
'Nuair  a  dh'  ìnnseadh  nach  beò  thu, 
'Nuair  chuunaic  mise  do  lotan, 
Air  mo  roisg  thainig  deoirean. 

A  ghnuis  na  fèile  's  na  glaine ! 

Gu'm  b'  ainneamh  feaa.-  t-aoise, 

Ann  an  cèill,  's  ann  au  gliocas, 

Bu  mhòr  do  mheas  air  do  dhaoine; 

Corp  is  gile  'nan  canach, 

Siiilean  meall-shuileach  's  caoine, 

'S  mairg  a  tharladh  am  fèirg  i*iut, 

'S  nach  bu  mhèirbh  thu  's  a  chaonnaig. 

'S  goirt  ieam  càradh  dhaoin'  uaisle, 
'S  am  buachaiir  'g  am  fàgail, 
'Gan  robh  gliocas  is  cruadal, 
Le  uaisle  gun  àrdan  : 
Aonghuis  Oig  Ghliunegaradh, 
Bha  mnai  galach  ga  d"  chàradh, 
'S  cha  bu  ghearain  mar  chaidh, 
'Nam  faigheadh  tu  laithean. 

Ach  do  laithean  gu  'u  iarrainn, 

'Nam  bu  riatauas  dhomhs'  e, 

Na  b'  achanaich  choltach, 

Bho  'n  's  tric  a  prosuachadh  dheòir  mi, 

Mu'n  fhear  uach  d'  fhuair  ach  aois  leanabh, 

Righ !  bu  loinneil  air  blàr  thu, 

'S  dh' innis  là  Phrestoupaua 

Nach  bu  leanabh  an  càs  thu. 


90  THE   MACDONALD   COLLECTION   OF   GABLIC   POETHT. 

Anns  gach  càs  bha  thu  duineil, 
Bu  tu  'n  duine,  ge  b'  òg  thu, 
Suil  bu  tlaithe,  gun  tioma, 
'S  nach  eireadh  an  dòbheirt; 
Leat  bu  nihiannach  a  cheathairn, 
Bhi  'gan  teannadh  an  òrdugh, 
'S  tu  'dol  sios  'nam  a'  chatha, 
Bu  neo-sgathach  do  chòmhradh. 

Sliabh  na  h-Eaglaise  Brice, 

Bu  mhòr  do  mhisneach  's  an  uair  sin, 

Ge  do  rainig  na  h-eich  sinn, 

Cha  do  leasaich  lad  gruaim  dhuit , 

Ge  bu  sgreataidh  ri  fhaicinn, 

Le  lannan  glas  as  an  truaill  ia^, 

Gu'm  bu  churanta  t-fhacal, 

Gu  cur  as  ri  aou  uair  dhoibh. 

Bu  tu  'n  curaidh,  's  au  gaisgea<;h, 
Fhir  nach  tais  an  am  cruadail, 
Lamh  bhualadh  uan  speach  thu, 
'S  e  mo  chreach  ua  thug  uainn  thu; 
Gur  mi  fhortan  do  d'  chinneadh, 
Gu'n  do  ghiorraicheadh  t'  uair  orr', 
'S  e  do  chur  ann  an  cistidh, 
Turn  is  miste  do  thuathcheairn. 

Bha  do  thuathcheairne  dèurach, 
'S  gun  an  t-oighi-e  a  bhi  t'  àite, 
Cha  bu  ghearain  max  dh'  èiiich, 
'Nam  biodh  tu  fèin  aca  làthair ; 
Gur  e  thromaich  mo  mhulad, 
Thu  bhi  'n  Lunnain  au  sàs  ac', 
'S  truagh  an  fhine  Clann  Domhnuill, 
Ma  gheibh  Righ  Seorus  lamh  làidir. 

Ach  a  Thearlaich  Oig  Stiubhart, 
Gun  d'  rug  diubhail  gle  mhòr  ort, 
Na  liuranan  glana, 
Nach  mealladh  's  a"  chòir  ort; 
Oighre  Chnòideart,    s  Ghlinngaradh, 
Bhi  'n  tùr  aig  gallaibh,  b'  c  'u  lcòn  e, 
'S  ma  thig  beud  riut  mu  t'  auam, 
Gur  daor  a  cheannaich  sinn  t'  eòlas. 


CUMHA  DO  dh'  aonghus  og  ghlinne  garadh.  Ol 

Ach  t-eòlas  gu'n  iarrainn, 

Na  'm  biodh  Dia  uime  deònach, 

'Chors'  gun  eireadh  gach  latha, 

Leat  buaidh  chatha,  's  buaidh  chòmhnuidh ; 

Fuasgladh  grad  do  m'  cheann  cinnidh, 

'S  e  sud  a  shirinn  air  m'  òrdugh, 

'S  gur  e  thogadh  mo  mhulad 

Ruaig  nan  sionnach  air  Seorus. 


92  THB   MACDONALD   (oll.ij  iio.s    oi     (,ai:MC    rOETRY. 


ORAN    l)()    DH'   ALASTAIK  RUADH 
GHLINNEGAHADH. 

Gu  bheil  mise  fo  sproc, 

A  h-uile  h-o"dhchc  's  a  uochd, 

Ma  's  e  mi-gheau,  le  frois,  a  bhuail  sibh. 

'S  guu  unjhail  do  chàch, 
Bidh  mi  guidhe  gach  là, 
Leis  a  bhuidhinu  d'  au  gnàth  bhi  uallach. 

Le  Claiui  Dumhuuill  'ic  Eoin, 

Bhur  iaiciiiu  fallaiu  gun  leòn, 

'Sibh  th'  air  m'  aire  gle  mhòr  's  an  uair  so. 

i>iia  sibh  allail  na  'r  u'  aium, 
Cha  robh  barrachd  leam  ann, 
Càirdeas  fhear  o  na  gleanntaibh  cuachach. 

Càirdeas  Alastair  àigh, 

Cha  bhàn  carrach  a  dh'  fhàs, 

Ach  am  barrachd  's  a  bha  na  ghruaig  air. 

Càirdeas  Alastair  Oig, 

A  bha  fearrail  's  au  stoirm, 

'S  a  chaidii  tamull  do  'u  Fhraing  air  bhuanachd. 

Càirdeas  fine  nach  fann, 

Theid  an  iomaiit  nan  lann, 

'S  nach  pilleadli  au  am  a  chruadaii. 

Fine  ghreadhnach  nam  pìos, 

Nam  bratach,  's  nam  pìob, 

'S  nam  feachdauau  lìoumhor  luaineach. 

'S  mairg  a  thachradh  na  d'  chòir, 
'S  fiamh  bhrais'  ann  a'  d'  shròin, 
Neach  chuireadh  ga  dheòiu  ort  gruaman. 

Le  d'  chlaidhimh  socair  drìngh-ghleòis, 

Bu  neo  lapach  ua  d'  dhòru, 

Nàile  ghearra'  tu  feòil  gu  smuais  leis. 


ORAN  DO  dh'  alastair  ruadh  ghlinnboaradh.  93 


ORAN   DO   DH'   ALASTAIR   RUADH 
GHLINNEGARADH. 

I>EOCH  slàinte  mhic  'ic  Alastair, 

Lion  barrach  air  a  chrann, 

Air  chumhnant  thu  thigh'n  fallain, 

Gu  Tìir  Garranach  nan  gleann  : 

Thu  dh'  inntrigin  's  an  obair  sin, 

'S  e  thogadh  dhiom  a  ghreann, 

'S  tha  m'  inntinn  fhin  cho  togarrach, 

'S  nach  obainn  dol  a  dhanns'. 

A  Righ  gur  ait  an  sgèula  sin, 
A  fhuair  mi  fein,  Di-Luain, 
Di-Màirt  a  rinn  mi  bruidhinn  air, 
'S  mo  chridhe  'g  èiridh  suas ; 
Gun  tainig  an  deagh  Alastair, 
Gu  fhearann  mar  bu  dual, 
A  Righ  gu  meal  thu  'n  t-àite  sin, 
Nach  robh  do  chàirdeas  fuar. 

'Nuair  theid  am  preas  a  chàradh, 

Anns  an  àite  'n  dean  e  fèum, 

Aig  iochdar  sruth  nan  sàr-bhradan, 

Tha  buinne  làidir  trèun : 

'S  lionmhor  fear  le  fàilligeadh, 

Nach  tàr  an  t-àth  a  lèum, 

A  dh'  èireas  suas  fo  d'  chàirdeas, 

Agus  tàrsuinn  fo  do  sgèith. 

Gur  lionmhor  saighdear  guinnideach, 
Cruaidh,  fulangach,  gu  leòr, 
A  sheasadh  air  earr  gunna  leat, 
'S  a  bhuaileadh  spuir  ri  òrd; 
'S  mise  fèin  a  chunnaic  sin, 
Mu  dhunaidh  Aonghuis  Oig, 
Cha  bu  chreach  gun  diultadh  i, 
Mur  Itibadh  i  'nar  feòil. 


94  THE  MACDONALD  COLLBCTION  OF  GAELIC  POBTRT. 

Gur  lionmhor  macan  cùramach, 

Fior  ùiseil  thig  nar  ceann, 

Thig  Mac  'ic  Ailein  Mhùideart  leat, 

MacDhìighail  thig  e  nall : 

An  cinneadh  raaith  Siol  Uisdein  sin, 

'S  gach  fiuran  thig  nan  ceaun; 

Gur  mairg  a  thagradh  miiiseag  ort, 

'Nuair  dhùbladh  tu  do  rang. 

Tha  finne  an  taobh  eile  dhuibh, 
Gle  shoilleir  thig  'nar  ceann  ; 
Cha  ruig  mi  leas  an  sloinneadh, 
Cha  'iì  'eil  fàth  an  deireis  ann ; 
Chuniiaic  nii  's  a  choinnimhs'  iad, 
'N  àtii  .■iif'aili(l;ts  nan  lann, 
B'  iad  sud  am  pòr  nach  obadh, 
Ann  an  àm  bhi  sgoltadh  cheann. 

Ged  fhuair  am  bogha  shàruchadh, 
Tha  'n  t-sreang  na  h-àite  fein ; 
Maclain,  's  fir  a  Bhraighe  leat, 
Gur  feaii'd  thu  sud  ri  t'  fhèum ; 
Nam  biodh  Dia  cho  fàbhorach, 
'S  gu'm  biodh  bhur  càirdeas  reidh, 
Far  am  b'  isle  'n  gàradh, 
Cha  bu  ghnàthach  leibh  a  leum. 

'S  ged  tha  mi  'dol  a'  m'  leabaidh, 

Tha  'n  t-slat  'sa  tigh'nn  a'  m'  chuimhn', 

De  'n  iubhar  àluinn  ghaganach, 

Do  'n  aiteam  sin,  Siol  Chuinn ; 

Na  mhealla'  mi  mo  chaiseart, 

No  'm  breacan  s'  tha  mu  m'  dhruim, 

Mur  meantraigean  fèin  fathasd  leat, 

An  ceannabheirt  claidheimh  luim. 

'S  ged  nach  'eil  mo  nitheanan, 

Ach  trioblaideach  gu  leòr, 

Tha  h-uile  h-aon  ag  ìnnse  dhomh, 

Gur  misde  mi  mo  dhòigh ; 

Gur  measa  dhomh  an  niosgaid  so, 

Ma  bhristeas  i  'nam  fheòil, 

Na  ged  fhàg  i  falamh  mi, 

'S  nach  b'  fhiach  mi  dh'  earras  gròt. 


ORAK  DO  dh'  alastair  ruabh  ghlinnkgaradh.  95 


ORAN  DO   DH'   ALASTAIR   RUADH 
GHLINNEGARADH. 

Le  Aonghus  Domhnullach  (Mac  Ailein). 

Cha  b'  e  m'  fhàgail  aig  baile, 

Fàth  mo  chràidh,  no  mo  ghearaiun  cho  mòr. 

Ach  a  ghràitin  nach  mairionn, 

An  ti  dh' àrdaicheadh  m'onoir  is  m'fhonn; 

'Nuair  bha  càch  air  a  bhanais, 

'S  iad  gu  manranach,  geanail,  le  fonn, 

Bha  mise  pràmhail  aig  Bealaidh, 

'Cur  an  càs  mar  bha  Alastair  rium. 

An  leoghann  fixeachail  suairce, 
Mùirneach,  macanta,  duaisear  ri  daimh ! 
Bha  thu  miosail  air  t'  uaislean, 
Agus  iochdmhor  ri  tuathcheaim  's  an  am ; 
Cha  bu  mhisd'  thu  ri  d'  ghluasad, 
"  Bonn  do  mhiosguinn  no  bhruaidhlein  gun  cheann," 
'S  dh'  fheumadh  e  bhi  na  ghualainn, 
Pear  sam  bith  air  am  fuasgladh  tu  cainnt. 

Bha  thu  miosail  an  Albainn, 

Ann  an  Sasunn  gun  dhearbh  thu  do  chliu, 

Bu  mhòr  t'  onoir  thar  fairge, 

Cha  bu  chuilein  gun  eanchainn  ann  thu; 

Fhir  bu  toirteala  calpa, 

'S  bu  deis'  ann  an  dealbharrach  shiil : 

'Nam  bu  dhiùbhe  le  h-airgiod, 

Bu  niarachd  cinneadh  dha  'n  ainmichear  thu. 

'S  lionmhor  fine  dha  'm  farmad, 

An  Ceann-cinnidh  àrd-ainmeil  so  th'  oirun, 

Cha  bu  phriobuirneach  meanbh  e, 

Bheireadh  bristeadh  a  meanm  an  laoigh  òig; 

Bu  sinu  an  fhiue  mhi-shealbhach, 

Nach  d'  fhuair  siun  ort  aimsir  gu  leòr, 

'S  bu  lughaid'  acain  ar  'n  earrachaill, 

'Nam  bu  mhairionn  's  an  ams'  Aonghus  Og. 


9C 


Tlll'    M\i|Mi\M|i    (dl.lKciKiV    tì[     i,\\:ijf    I'OKTIIV. 

Aonghuis  Oig  a  chuil  àluinn  ! 

Bha  gràdh  gach  duin'  ort  a  thàrmaich  ort  iuil ; 

'S  nach  robh  e  mcasg  Ghaidheal, 

Aon  fhear  a  i'liiiair  bàrr  ort  an  cliù ; 

'S  tu  bu  leoghanta  sàr-ghlic, 

Guu  mhòrchuis,  gun  àrdan  a'  d'  shùil, 

Dh'  fhalbh  gach  fortan  bh'  air  Tearlach, 

O'n  la  lotadh  an  t-àilleagan  ùr. 

'S  fheudar  fhulang  inar  thàinig, 

Mo  shian-duilich  do  chàrafni  fo  'ii  fhòd. 

A  luath  's  na  bhiunii:-  ani  l'às  thu, 

Dh'  fhàg  ua  chunnaic  thu  cràiteach  fo  leòn ; 

Gu'm  b'  e  'n  t-uirigleadh  prkmhail, 

A  bhi  tuireadh  air  t-ùbhaist,  a  sheoid ! 

Cò  ni  taice  na  t'àite? 

Bho  'n  chuir  iad  thu  'n  clàr-chiste  bhòrd. 

'Nuair  a  tlièid  mi  'bhun  Gharaidh, 

'S  tric  bhios  t-eugaisg  na  ni'  aire  lc  bròn, 

'S  mi  bhi  leirsinn  do  thalla, 

Gun  fheusd  ann,  guu  fharraid  air  ceòl : 

'S  mise  dh'fhaodadh  sud  aithris, 

Gur  tric  caoladh  a  challa'  tigh'nn  oirnn, 

'Nam  bu  shaoghal  tlhuil  ina'  ruinn, 

Cha  bhithinn  daonnan  aig  Bealaidh  fo  bhròn. 

'S  tric  mo  chridhe  fo  throm-ghean, 

'S  gach  uair  am  bi  mi  gar  n'  iomradh  leam  fèin, 

Mu  fhearaibh  òg  bha  gun  dom'las, 

Dha  'm  bu  dligheach  bhi  uallach  le  fèil', 

Sibh  air  slighe  gun  iomrall, 

'S  gun  bhi  againn  ach  Dunnchadh  nar  dèigh, 

A  Mhic  Muire,  dha  'n  iomchuidh, 

Deònaich  fortan  srun  iomrall  da  rèir. 


OBAN  DO  dh'  alastair  ruadh  ghlinnegaradh.  97 


ORAN   DO   DH'   ALASTAIK   RUADH 

GHLINNEGARADH. 

Le  lain  Domhnullach,  Fear  Airdnabidh. 

Cha  'n  fhaigh  mi  cadal  air  chòir 

Gun  do  bharantas  beòil, 

'Tea«hd  bho  charraig  nan  seòl, 

Gur  e  'n  t-Alastair  Og  s'  th'  air  m'  aire-sa. 

Gur  a  cruaidh  leam  an  uaii, 

Thig  bho  chuaradh  a  chuain, 

Agus  fuathas  nan  stuagh, 

'S  cha  phill  thu  cho  luath  le  maranan. 

Planntas  laidir  mo  rùin, 
Bho  'n  Fhraing  a  thainig  as  ùr, 
Mar  chàirdeas  lainndeir  ri  siiil, 
Agus  barrantas  cxiil  nan  gleannan-sa. 

Bith-sa  misneachail  trèun, 

Ardan,  's  gliocas,  da  rèir, 

Gun  chall  itich  'na  d'  sgèith, 

Los  gu'm  measaich  iad  reim  do  sheannar  dhuit. 

'Nan  tigeadh  cruadal  no  spàirn, 

'S  e  bu  dual  dhuit  's  a'  bhlài', 

Sleaghan  cruaidh  a'  bhi  d'  laimh, 

Le  neart  ghualla  toirt  àireamh  cheannaibh  dhiubh. 

'Nan  tigeadh  Tearlach  a  nall, 
Gu'm  bu  dearbhte  dha  'chlann, 
'Thig  o  gharbh  shlios  nam  beann, 
Comhlan  fearrdha  ro  chalma  ceannasach. 

'S  leis  a  Chnòideartach  ùr, 

Na  fir  cholgarr'  air  thiìs, 

Gur  iad  bu  torganach  sùrd, 

'S  nial  colgarr'  air  siiil  gach  gallain  diubh. 


98  THE   MACDONALD  COLLBCTION   OF  OABLIC  POETRT. 

lad  gu  fulangach  luath, 

Làidir,  curanta,  cruaidh, 

Mar  ghàir  Chuchullaiii  gu  buaidh, 

Luchd  màdair  uile  gu  truagh  's  iad  gearaineach. 

Luchd  liiireach  is  lann, 

'Nam  rìisgaidh  nach  ga-nn, 

Ri  gearradh  luithein  is  cheann, 

'S  e  sud  bu  diichas  do'n  dream  bu  charraideach . 

Thig  an  còmhail  nan  laoch, 

Gaisgich  uaibhreach  nach  faoin ; 

'N  am  tharruing  suas  nan  lann  caol, 

Bhiodh  gagan  uallach  de  'n  fhraoch  ri  crannagan. 

Bhiodh  ar  diìrachd  o'r  crìdh, 

G'ar  dùthaich  's  g'ar  righ, 

'Chor  's  gu  'n  riìisgte  na  gìll, 

Gu'm  biodhmaid  cliuiteach  le  spid  a  Gharranaich. 

Mo  ghaol-sa  'n  t-Alastair  Ruadh, 

Bheir  buaidh  le  claidheimh  a  truaill, 

An  tinnsgeal  caithream  an  t-sluaigh, 

Bhiodh  cnuachdan  fala  gu  luath  gu  talamh  leat. 

Macan  dileas  mo  ghràidh, 

Ma  's  e  tìr  dhuit  no  sàl, 

Thu  thigh'n  dìreach  gu  t'  àit, 

Dh'  aindeoin  mi-rùn  na  gràisg  gur  maire&nn  thu. 


ORAN'    GAOTL.  99 


ORAN  GAOTL. 
Le  ban-tighearn  de  theaghlach  Shleibhte. 

Seisd — Ho  nan  tigeadh 

Mo  Robairneach  gaolach, 

Birlinn  aig' 

Agus  ceatharna  dhaoine, 

Dheanainuse  mire 

Co  theireadh  nach  faodadh, 

B'  aighearrach  mise 

'N  an  tilleadh  a  ghaoth  sibh. 

Tha  bhirlinn  a'  tighinn 

Fo  h-uidheam  an  tràth-sa, 

Timchioll  an  rudh' 

Agus  buidheann  mo  ghràidh  innt' ; 

Fear  a'  chuil  bhuidhe 

'Na  shuidh'  air  a  bràighe, 

'S  tu  dheanadh  a  stiuireadh 

Ri  cùl  nan  tonn  àrda. 

Ho  nan  tigeadh. 

'N  am  bitheadh  sud  agad-sa 
Claidheamh  is  targaid, 
Gunna  'bheoil  laghaich 
B'  e  do  roghainn  a  dh'  arm  iad, 
Paidhear  mhaith  phiostal 
Fo  chrios  nam  bann  airgid, 
'S  tu  leannan  te  oige 
Cho  boidheaoh  's  tha  'n  Alba. 
Ho  nan  tigeadK. 

Cha  b'  e  mo  Robain-se 
Soideanach  suarach, 
'S  aotrom  aighearrach, 
Aigeannach  suairc  e ; 
Snamhaiche  linne, 
Fear  buidhe  chuil  dualaich; 
B'  aighearrach  mise 
Bhi  mire  mu  'n  cuairt  ort. 
Ho  nan  tigeadh. 


100  THR   MACDONALD   COIjLECTION    OP   OABLIC   POETRT. 

'Nan  tigeadh  tu  fhathast 
B'  e  m'  aighear  's  mo  rùn  thu, 
Cead  bhi  'ga  d'  choimhead 
Gu  'm  b'  aighearrach  leara  e; 
'Nuair  dh'  eireadh  tu  d'  sheasamh 
Bu  deas  thu  air  ìirlar, 
'S  leat  unam  an  danusa, 
'S  tu  annsachd  na  cììirte. 
Ho  nan  tigeadh. 

Am  baile  so  romham 
Cha  'n  'eil  mi  ann  eolach; 
'S  ann  a  tha  m'  uirigleadh, 
M'  aighear,  's  mo  shòlas; 
B'  fhearr  leam  e  agam, 
Gun  airgiod  gun  stòras, 
Na  buaile  chrodh  ballach 
Le  fear  bhiodh  gun  eolas. 
Ho  nan  tigeadh. 


MARBHBANN   DO   SUIR   SEUMAiS   MACDHOMHNUILL  SHLBIBHTE.       101 


MARBHRANN  do  Shjr  Seumas  Macdhomhnuill 
Shleibhte. 

Gun  e  sgeula  ar  lèiridh, 
'S  ar  sgaraidh  le  chèile, 
Thainig  oirnn  a  Dunèidean, 
O  'n  chualas  gu  'n  d'  eug  e; 
Ceann  uighe  nan  ceudan, 
Bha  bu  h-urramach,  cèilidh, 
'N  t-oighre  dligheach  bh'  air  Slèibhte ; 
Ciod  a  chreach  gun  Sir  Seiimas  bhi  beo ! 
Ciod,  etc. 

Tha  Clann  Domhnuill  an  tràth  so, 
Mar  is  minic  a  bhà  iad, 
Mar  uain  bhiodh  gun  mhàthair; 
Chraobh  mhullaich  a  b'  àirde 
So  a  bh'  orra  ri  aireamh ; 
Chaidh  a  gearradh  gu  làr  dhiubh : 
Och  nan  och !  rug  am  bàs  ort  cho  òg. 
Och!  etc. 

'N  am  bu  namhaid  fo  'u  adhar 
So  a  dh'  fhagadh  tu  d'  luidhe, 
Ach  toil  an  àrd  Athar, 
Feumar  geilleadh  d'a  mhaitheas; 
'S  lionmhor  larl'  agus  Maithean 
A  ghlacadh  an  claidheamh, 
'S  a  dheanadh  a  chaitheamh  gu  'n  dorn. 
'S  a  dheanadh,  etc. 

'Nuair  bha  oirnn  aoibhneas  is  aiteas 
Air  duil  ri  d'  thigh  'n  dhachaigh, 
A  dh'  ionnsuidh  do  chaistil, 
Làn  foghluim  is  fhasan, 
Mar  bu  duchas  a  thachairt; 
Sgeula  ciuirte  'ta  againn 
A  chiste-luidh  air  do  ghlasadh : 
Och  nan  och ;  gur  h-i  chreach  thainig  oìrnn  ! 
Och,  etc. 


102  TUB   MACDONALU   COLLKCTION   OK   GAELIC   rOBTRT. 

Bho  'u  dh'  fhag  thu  sinne  cho  cràitcach, 
'S  nach  urrainn  sinn  àireamh, 
Gu  'n  robh  d'  anam  am  Pàrras ! 
A'  seinn  cliu  do  'n  an  Aid  Righ. 
Gloir  do  dh'  Athair  nau  gràsan 
Sir  Alasdair  àluinn 
'Bhi  na  shuidhe  'na  d'  àite  : 
Dia  thoirt  gibhtean  dha  's  gràsan 
Agus  gliocas  is  làithean  gu  leòir ! 
Agus  gliocas,  etc. 

Ach  's  truagh  a'  mhathair  gun  mhac  thu, 
Bhan-ridire  ghasda, 
Nighean  an  larla  o  'n  mhachair, 
So  a  thainig  o  'n  chaisteal : 
Tha  leann-dubh  air  a  glacadh, 
'S  tric  deòir  air  a  rasgaibh, 
O'n  a  chualas  gun  d'  fhaicinn 
Thu  bhi  'n  tììr  air  do  thasgadh  's  an  Ròimh. 
Thu  bhi,  etc. 

Mhic  Shir  Alasdair  cheutaich, 
Bha  gu  h-urramach  cèillidh  ; 
Choisinn  sith  ri  cruaidh  fheuni  dhuinn, 
Dh'  iiraich  so  oirnn  ar  creuchdan, 
'S  cha  'n  'eil  oirnn  ach  gur  èiginn  bhi  beo. 
'S  cha  'n  'eil,  etc. 

Ogh'  larl  Eglinton  ghasda 
Dhioladh  ascaoin  am  pailteas, 
'G  am  bheil  oighreachd  ro  fharsuinn 
Thar  fir  far  na  machrach, 
Dh'  eireadh  leatsa  ceud  gaisgeach 
Ach  feum  bhi  orr'  agad 
'N  am  chur  fraoich  ri  do  bhrataichean  sròil. 
'N  am,  &c. 

*8  mise  fein  thainig  uatha 
A  chaidh  an  snaoim  goirt  a  chruadail, 
Dìiisg  mairbh  as  na  h-uaighibh 
Dh'  iarraidh  fiosrachadh  uatha, 
Feuch  an  daoine  'bha  buan  sibh ; 
Fradharc  's  claisneachd  dh'  fhalbh  uatha, 
'S  èirig  leo  air  a'  chruadal, 
Righ  nan  Eilein  'bhi  suas  mar  bu  chòir. 
Righ,  &c. 


MARBURANN    UI8»EIN    A'   BHAILESHEAK.  103 


MARBHRANN  UISDEIN  A'  BHAILESHEAR. 
Le  lairi  MacCodmm. 

Mo  thruaighe!  briseadh  Siol  Chuinu, 
Mo  chreach !  'ur  dìobhail,  's  'ur  sgath, 
Sgeula  duilich,  's  mòr  am  beud, 
Ki  fhulang  gur  geur  an  gath. 

Gur  geur  an  gath,  gath  an  aoig, 
'Nar  taobh  a  dh'  fhalaich  a'  ghuin, 
'Nuair  dh'  fhuadaich  e  uainn  ua  suinu, 
'Sgeul  is  cruaidh  r'a  innse  'n  diugh. 

'Nuair  thugadh  ar  ceann  priseil  uainn, 
Gur  mi-fhortan  cruaidh  a  th'  ann; 
Càch  a  bhi  tearnadh  cho  bras 
'S  a  thearuadh  a  chlach  leis  a'  ghleanu. 

Mu  'n  taiuig  leth-bliadhna  slàu, 
Chaill  siun  Fear  Bhàlaidh  's  a  mhac, 
Ar  sàr  chaptain  Fear  au  Uird, 
Gilleasbuig  guu  dùil  ri  theachd. 

Tha  fir  's  a  chaibeal  'nan  tàmh, 
laiu  's  am  Bàilidh  air  thùs, 
Bu  deagh  chreideas  iad  air  tu', 
Ga  seasamh  an  sìth  's  au  cliù. 

Nach  mòr  am  briseadh  oirun  sin, 

Cuide  ri  'r  briseadh  au  diugh; 

Na  h-uirad  de  bharauta  mòr, 

O  bhrollach  Chlann  Domhnuill  ua  fir. 

B'  iad  siu  na  fir  bu  mhòr  meas, 
'S  an  iouad  nach  do  sheas  au  cas, 
Air  an  cluinute  'n  t-iomradh  còir, 
'S  an  àite  nach  robh  eolas  ac'. 

Cuideachd  is  mòran  'gau  dìth, 
Faodaidh  iad  'bhi  cruinn  air  cnoc, 
Nach  cianail  a'  nochd  a  chuirm, 
'S  ogh'  larla  Dhuntuilm  fo  bhrot. 


104  TUE   MACIHJ.NAIJJ   COLLKCnON   OF   GAEhlC   rUKlliV 

Am  fior  ghaisgeacb  air  dol  fo  lic, 
Mu  'u  iarganach  iomadh  ueach, 
Sàr  churaidh  a  chaisgeadh  tòir, 
'S  nach  cuireadh  "  ob  òb  "  air  ais. 

'Nan  tigeadh  trioblaid  'nar  car, 
Sheasadh  fearail  air  ar  ceann ; 
Gun  "  mar  bhiodh  "  ri  fhaotainn  aun, 
An  cridhe  no  'n  gàirdein  no  'n  lanu. 

An  duine  bu  duin'  air  gach  càs, 
lonadail,  càirdeil,  gun  phleid, 
Ceannard  sluaigh  gun  tuar  air  sgàth, 
Guala  làidir  anns  an  t-streup. 

Duine  sgairteil,  tapaidh,  teòma; 
Duine  seadhar  auns  gach  beairt, 
Labhradh  an  fhirinn  le  grunnd, 
'S  cha  b'  e  teanga  leam  is  leat. 

Gur  mise  chunnaic  an  uair, 

Gu'm  b'  urramach  do  shnuagh  's  do  dhreach  j 

Fear  fearail  bu  fhlathaile  gnùis, 

Amharc  nan  sùl  nach  robh  tais. 

Calpa  foinnidh,  sliasaid  mheamnach, 
Colann  dhealbhach  bu  mhòr  neart; 
Am  faicinn,  's  an  gaisge,  'san  gniomh, 
Bu  diomhala  larla  do  mhac. 

Ceannard  dìithcha'  'n  èiridh  chruaidh, 
Ceannard  sluaigh  an  èiridh  feachd, 
Ceann-feadhna  nach  fuilingeadh  spìd, 
'S  a  b'  urrainn  an  t-srìth  a  chasg. 

Duine  fearail  a  dh'  fhàs  cruaidh ; 
Duine  'n  robh  cruadal  is  smachd ; 
Duine  'n  robh  iochd  agus  truas, 
Gu  fuasgladh  air  fear  'na  airc. 

Duine  'n  robh  smior  agus  sgoinn ; 
Duine  nach  robh  foill  na  bheachd, 
Nach  buaileadh  a  bhuille  chùil, 
'S  nach  gleidheadh  mi-riìn  do  neach. 


MARBHRANN    UISDEIN    a'   BHAILESHKAK.  105 

An  aon  mhile  's  an  seachd  ceudj 
Tri  fichead  bliadhna  's  a  naoi, 
Ghabh  Uisdein  cridhe  chead  dhinn  ; 
Tri  fichead  's  a  tri  b'  e  aois. 

Tha  sinn  a  nis  air  ar  leòn, 
An  fhinne  mhòr  bu  lionmhor  buaidh; 
Ma  bha  sibh  riamh  'n  'ur  cuis  fharmaid, 
'S  an  aimsir  so  'n  'ur  culaidh  thruais. 

Craobh  a  rùisgeadh  air  gach  taobh  sinn ; 
Craobh  nach  do  ghiiìlain  a  meas ; 
Cha  'n  fhan  ar  luchd  aoise  beò 
'S  cha  tig  ar  daoin'  òga  ris. 

Seallamaid  a  nis  ri  Dia ; 

'S  cinnteach  a  chrioch  dhuinn  am  bàs ; 

Ruitheamaid  an  cùrsa  rèidh, 

'S  iarramaid  Mac  Dhè  mar  gheàrd. 


106  THB   MACDONALD   CJOLLBCTION    OF   OAELIC  FOBTRT. 


OKAN  NA  BAINNSE. 
Le  GiUeasbuig  DomhnuUach,  Gille-na-Ciotaig. 

B'  e  turus  gun  bhuannacbd, 
A  ghluais  mi  's  an  am, 
'Nuair  chaidh  mi  gu  baile, 
Cha  bu  charaid  dhomh  'n  t-am  ; 
'Nam  lùbadh  an  òil, 
Chuir  a  ghòraich  mi  anu, 
Mu'n  do  riaghladh  ach  stòp 
Chaidh  an  t-òl  na  mo  cheauu. 

'Nuair  thòisich  au  trioblaid, 
Bha  mis'  ann  au  cìiil, 
Cha  'n  fhaighinn  dhol  sios, 
Mar  a  fiachainn  ri  triuir ; 
Thuirt  muileir  an  t-sadaidh, 
Cha  stad  mi  co  dhiu, 
Gus  a  faic  mi  do  cheaun 
'Bhi  'ga  stampadh  fo  m'  ghluin. 

Thuirt  mise,  's  mi  freagairt, 
Cha  deifir  dhomh  'n  dràst, 
Mur  do  dh'  fhàs  thu  ni  's  treise, 
Cha  'n  eagal  do  'n  bhàrd ; 
'S  mi  's  meanbha  dheth  m'  dhaoine, 
'S  is  caoile  an  cnaimh, 
'S  bi  chabhruich  au  iochdar, 
Mu  'n  striochd  mi  's  a'  bhlàr. 

'Nuair  a  bhuail  mi  e  thairis, 
Gun  dh'  ailis  mi  chàch, 
C'  aite  nis  bheil  do  chothrom — 
C'  ait  do  bhonnaich  an  dràst? 
Ged  tha  mis'  air  a  Gheannsich  * 
Gun  annlan  air  clàr, 
Tha  thus'  air  do  thaobh 
Ged  tha  'n  giornalair  làn. 

*  A  kind  uf  potatoes,  so  called  in  Uist. 


ORAN    NA   BAINNSE.  107 

'S  iomadli  peice  beag  spiocach, 

A  lion  thu  gu  fann, 

'Nuair  a  bhiodli  tu  'ga  shioladh, 

Car  fìar  na  do  laimh ; 

Bha  mise  's  gach  Criosduidh, 

'Ga  iarraidh  bha  gann ; 

'S  an  còrr  'bha  gun  lionadh 

Gun  diolar  e  thall. 

Ma  theid  mi  ga  innse, 
'S  i  'n  fhirinn  as  feàrr ; 
Gu'n  robh  thu  'na  'd  shìneadh, 
An  dìg  'ghearraidh  chàil ; 
Luchd  thogail  na  moltrach, 
'S  an  droll  ris  an  làr, 
'S  Clann  Domhnuili  a'  chruadail, 
An  uair  sin  gu  h-àrd. 

Bean  nan  cnotaichean  dearga, 
Chuir  fearg  air  na  bh'  ann, 
Gun  eagal,  gun  dearmad, 
Gun  chearb  air  a  laimh ; 
'S  mar  biodh  a  Mhairi 
An  càirdeas  a  bh'  ann, 
Gun  innsinnse  chàch 
Gun  robh  d'  nàire  s'  air  chall. 


108  TUB  MACDONAl.l)   (.(jl.LBCTION  OF  OABLIC  i'OBTRY. 


CO  SO  BREABADH  NA  MNATHA  ? 
Le  Gilleasbuig  Domhnullach,  Gille-na-Ciotaig. 

Cò  80  breabadh  na  mnatha  ? 
Laoch  guu  tioma,  gun  athadh, 
Cò  so  breabadh  na  mnatha  ? 

'Nuair  ràinig  mi  dorus  Beuluamha, 
Dh'  fhosgail  mi  uinneag  an  fhuai'aidh, 
Bha  'm  Fuamhaire  's  nighean  Mhicuaire 
Tarruing  spuac  's  a  bualadh  spleathard. 

Mac  Fhionnlaidh  Ruaidh  's  a  bhean  fein  ann, 
'G  ionnsachadh  bocsa  na  h-Eirionn ; 
B'  fhearr  leam  a  bhi  'n  Allt-na-beiste 
Na  bhi  'g  eisdeachd  riu'  gu  latha. 

Chuala  mi  trod  nam  ban  Eigeach, 
Ged  a  chuala  cha  do  chreid  mi ; 
Gu  faca  mi  chailleach  bheag 
A  tigh'nn  a  gheadadh  fir  an  tighe. 

Rug  e  air  chiabhaig  's  air  chluais  orr', 
'S  ghabh  e  chearrag  dhith  'ga  bualadh ; 
'S  nuair  chuir  a  bodach  mu  'n  cuairt  i, 
Gu'm  b'  e  luath  a  leaba-luidhe. 

Anns  a'  mhaduinn  'nuair  a  thill  mi, 
Shaoil  mi  gu  'm  f aighinn  mo  dhìnneir ; 
Chaidh  am  brochan  feadh  na  griosaich, 
'S  chaidh  an  t-xm  air  feadh  an  tighe ! 


ORAN    FIR    HEISGin.  109 


ORAN  FIR  HEISGIR. 

Le  Raonaid  Dhomhniillach.  air  dhi  bhi  ri  port  's  an 

Eilein  Sgiathanach. 

Tha  Fear  Heisgir  a'  tighinn ; 
Bu  tu  ceann-uidhe  nan  ciacl, 
Bu  tu  ceann-uidhe  na  cuideachd,  » 

'S  cha  bu  sgrubaire  crion  ; 
'N  am  ruighinn  do  bhaile, 
Seal  mu  'n  cromadh  a  ghrian  ; 
Bu  tu  mac  an  deagh  athar, 
Bha  gu  mathasach  riamh. 

Gwc  mis'  tha  fo  mhìghean, 

'S  mi  leam  fhìn  air  a  chnoc, 

Fada,  fada,  bho  m'  chàirdean, 

Ann  an  àite  ri  port ; 

Gus  am  facas  do  bhàta, 

Le  siuil  àrda  ri  dos, 

Tigh'nn  a  steach  chum  na  h-Airde 

'S  mac  an  àrmuinn  air  stoc. 

Mac  an  àrmuinn  air  stiuir, 

A  tigh'nn  a  dh'  ionnsuidh  an  Troit; 

Gu  bheil  an  caolas  a'  beucadh, 

'S  muir  ag  èiridh  mu  slait ; 
Tha  do  lamh-sa  cho  gleusda, 

'S  nach  do  thrèig  ise  neart ; 

Ged  a  thigeadh  muir  dùbh-ghorm, 
Chuireadh  sgùradh  a  steach. 

'S  ged  bhiodh  ciosnachadh  mar'  ann, 
'Bhuaileadh  barraibh  a  crann, 
'Chuireadh  dh'  ionnsuidh  a  slat  i, 
'S  luaithe  h-astar  na  long ; 
Bhiodh  i  gu  h-aotrom,  aigionnach, 
'G  èiridh  eadar  gach  gleann, 
'S  muir  a'  bualadh  mu  darach, 
'Fuasgladh  reangan  is  lann. 


110  THB   MACDONALD  COLLECTION  OP  QABLIC  POETRY. 

Ged  a  dh'  èigheadh  iad  abhsadh, 
Cha  bu  sgraing  thigeadh  ort ; 
Cha  bu  bheò  thu  'ga  trèigsinn, 
'Nuair  a  dh'  eireadh  an  fhras; 
Cha  chuireadh  eagal  o'n  stiuir  thu, 
An  càs  no  'n  cunnart  air  bith ; 
Ged  bhiodh  tonnan  taobh-uaine, 
Fuasgladh  fuaghal  a  slios. 

'S  ann  leat  a  b'  eibhinn  a  sealladh, 

'S  i  air  bharraibh  nan  tonn  ; 

'S  gu  bheil  an  iubhrach  cho  daingionn, 

'S  i  air  a  ceangal  cho  teann ; 

A  sgiobadh  fèin,  's  iad  cho  ealant', 

'N  am  'bhi  tarruing  a  ball, 

Gus  am  buaileadh  i  cala, 

Troimh  na  gleannaibh  'na  deann. 

Bu  tu  sgiobair  na  fairge, 
Bu  tu  fear  falmadair  grinn, 
Gur  tu  b'  urrainn  a  stiuireadh, 
'Nuair  a  dhiultadh  iad  i ; 

Ged  a  bheireadh  iad  thairis, 
'S  iad  na  luidhe  's  an  tuim, 

Chumadh  tusa  i  cho  gàireach, 

Gus  an  tàradh  i  tìr. 

Cha  'n  'eil  aon  rugha  cladaich, 

Eadar  so  's  a  Chaoir-dhearg, 

Eadar  Lìte,  's  gach  cala, 

'N  deanta  fantuinn  no  falbh  ; 

Cha  'n  'eil  maighstir  soithich, 

Chuala  feothas  do  laimh, 

Nach  bi  faighneachd,  's  a'  fiosrach', 

C'  àite  faighte'  do  bhàt. 

Cha  bu  ghlas  o'n  a  chuan  thu, 
Cha  bu  duaichnidh  do  dhreach, 
Ged  a  thigeadh  muir  tuaireap, 
Agus  stuaghanan  cas ; 
Bagradh  reef  orr'  le  soirbheas, 
Ri  stoirm  is  cruaidh  fhras ; 
Tha  do  mhuinghin  cho  làidir, 
'S  tha  do  làmhan  cho  maith. 


ORAN    FIR    HEISGIR.  111 

lurach  àluinn,  's  i  falainn, 
'S  i  ri  gabhail  a'  chuain, 
I  ruith  cho  dìreach  ri  saighead, 
'S  gaoth  na  h-aghaidh  gu  cruaidh; 
Ged  bhiodh  stoinii  chlacha'-meallain 
Ann,  's  an  cathadh  a  tuath, 
Ni  Fear  Heisgir  a  gabhail 
Lamh  nach  athadh  ro  'n  stuaigh. 


112  THB   MACDONALD   COLLBCTION   OF   GAKLIC   POITRT 


ORAN  leis  an  Raonaid  Cheudna  air  dhith  'bhi  air 
thurus  am  measg  a  càirdean,  'san  Eilein  Sgiathanach. 

HoRÒ  mo  ghillean  sunndacb, 
Na  gillean  duallach  sunndach, 
Horò  mo  ghillean  sunndach. 

Our  mise  'ta  gu  muladach, 

Air  m'  uilinn  anns  an  Dùnan, 

'S  mi  'g  amharc  Caolas  Uidhist, 

'S  gun  a  chridhe  'dhol  'ga  ionnsuidh. 

'S  mi  'g  amharc  Caolas  Uidhist, 

'S  gun  a  chridhe  'dhol  'ga  ionnsuidh ; 

'S  gu'm  b'  fheàrr  leam  na  na  chunnaic  mi, 

Ged  's  buileach  thug  e  cùl  rium. 


'S  gu'm  b'  fheàrr  leam  na  na  chunnaic  mi, 
Ged  's  builleach  thug  e  cùl  rium, 
Gu'n  tigeadh  eich  is  coisichean 
A  steach  gu  Troid  an  Dùine. 

Gu'n  tigeadh  eich  is  coisichean 
A  steach  gu  Troid  an  Dìiine  : 
Gu  srianach,  dioltach,  stiorapach, 
'S  an  gillean  air  an  ciìlaobh. 

Na  faighinn-sa  mo  ghuidhe, 
Gu'm  biodh  dithis  nach  biodh  diumbach ; 
Bhiodh  rathad  mòr  is  glas-cheap  air 
A  steach  gu  tighean  Thriimpain. 

Gun  rachadh  na  h-eich  bharr-fhionn, 
Ann  an  sealladh  nan  each  siubhlach ; 
'S  gun  ruiginn  Caolas  Liubharsaidh, 
'S  cha  b'  fhuilear  leam  an  dùsgadh. 

Gun  ruiginn  Caolas  Liubharsaidh, 
'S  cha  b'  fhuilear  leam  an  dùsgadh  ; 
Far  am  biodh  na  fleasgaichean, 
A  breabadh  air  an  iìrlar. 


ORAN.  113 


Far  am  biodh  na  fleasgaichean, 

A'  breabadh  air  an  ùrlar ; 

'S  piob  mhòr  nam  feadan  bras  aca, 

Ri  caismeachd  air  gach  taobh  dhiubh. 

Piob  mhòr  nam  feadan  leadara, 
A'  freagairt  air  gach  taobh  dhiubh ; 
Bidh  mnathan  òga,  's  maighdeanan, 
Gu  cridheil,  coimhneil,  faoilidh. 

Bidh  mnathan  òga,  's  maighdeanan, 
Gu  caoimhneil,  geanail,  cliuiteach; 
Gu  caoimhneil,  geanail,  cliuiteach; 
'S  cha  choisneadh  iad  droch  ghiulan. 


114  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OK   OAELIC   POKTRT. 


OBAN  MOLAIDH  DO  GHILLEASBUIG  OG 
HEISGIE. 

Le  Anna  Dhomhnullach,  am  Baile-Raghnuill. 

AcH  'llleasbuig  Oig  Heisgir,  ^ 

Bu  tu  aoibhneas  nan  nionag. 

Horò  ho  hùg  hòireann  ò, 

Fallain  gun  tìll  thu, 

Horò  ho  hùg  hòireann  ò. 

Mo  cheist  fear  a  chuil  bhuidhe 
Ni  am  bruthach  a  dhìreadh. 

Mo  ghaol  fear  a  chuil-dualaich 
'S  nan  cuaileanan  riomhach. 

'Nuair  a  nochdadh  do  bhàrca 
Chite'  deàrsadh  far  tìr  as. 

Bu  tu  sgiobair  na  fairge, 

Ri  là  gailbheach  's  droch  shìde. 

'S  tu  gu  'n  cumadh  i  tioram, 

'S  do  chuid  ghillean  'nan  sìneadh. 

Dalta  ciche  mo  mhàthar, 
'S  iad  ag  ràdha  nach  tìll  e. 

Their  gach  neach  air  am  beag  e, 
Gur  e  'm  beadradh  a  mhìll  e. 

lad  'gad'  dhìteadh  a'  Bhàlaidh, 
'S  do  bhràithrean  's  na  h-Innsibh. 

Tha  luchd  gabhail  do  leithsgeil, 
Aig  an  Eaglais  'nan  sineadh. 

Luchd  sheasamh  do  chòrach, 
'S  e  mo  leòn  iad  bhi  dhìth  ort. 


ORAN   MOLAIDH    DO    OHILLBASBUIC!    OG    HEISGIR.  115 

'S  e  do  thurus  'llleasbuig, 
Thug  an  leagadh  do  m'  inntinn. 

Tha  do  thighean  gan  riìsgadh, 
Sgeula  tìirsach  ri  innse. 

Do  chuid  eorn'  air  an  achadh, 

'S  gun  teid  pailteas  a  dhìth  dhetli. 

Do  chuid  mona  gun  chruachadh, 
Sgeula  cruaidh  leam  ri  chluinntinn. 

Tha  do  sprèidh  air  an  achadh, 

'S  mòr  a  chreach  leam  'ga  d'  dhith  iaa. 

•  Tha  do  cheilp  air  na  clachan, 
Clia  'p  fhaic  Sasunn  a  cbaoidh  i. 

Tha  do  bhàt'  air  a  tarruing, 
Air  a  mhachaire  mhìngheal. 

Gur  e  mis'  tha  fo  mhùlad, 

*N  tir  a  mhurain  's  an  t-siòbain. 


116  THB   MACDONALD   COLIiKCmON   OF   0ARL1C   POKTRV. 


TALADH  ALASTAIR  OIG  BHALAIDH. 
Le  Domhnull  MacRuairidh  'ic  Suainn. 

MiNEAM,  maineam,  mìneam, 

O  mineam  air  an  oig-fhear, 
Mineam,  maineam,  mineam, 

O  raiueam  air  an  oig-fhear ; 
Oro  mineam,  maineam,  mineam, 

Mineam  air  an  oig-fhear ; 
Mineam,  mineam,  mineam  e, 
Gur  a  maith  leam  beò  e. 

'N  uair  'chaireas  tu  ort  èideadh, 
'S  iomadh  tè  bhios  an  tòir  ort ; 
'S  iomadh  maighdean  ghlan  ghasda, 
Leis  am  b'  ait  'bhi  'ga  d'  phògadh  ; 
Le  d'  ghunna  caol,  le  d'  choin  air  astar, 
'G  iarraidh  mac  na  cròichde ; 
Le  d'  fhùdar  bras,  le  d'  luaidhe  ghlais, 
Bidh  damh  nan  cabar  leòinte. 

Sealgair  geòidh  is  ealadh  thu, 

Fear  faladh  air  an  ròn  thu, 

Na  circe  cruinne,  duinne,  bhios 

Air  ghur  air  f  eadh  na  mòintich ; 

A  choillich  dhuibh  is  bòiche  guth 

Ri  maduìnn  chiurach,  cheò'ar, 

Gu  h-aotrom,  sgiobalt',  bòidheach,  clisgeant, 

Dh'  fihalbhas  brisg  a'  mhòinteach. 

Gur  càirdeach  mo  leanabhsa, 
Mhac  Alastair  nan  cornaibh, 
Mar  sin  's  do  Mhac  'ic  Alastair, 
D'am  bi  na  f  earaibh  mòra ; 
Na  fir  ghasda  nach  gabh  taise, 
'N  uair  a  chaisgt'  'n  tòir  orr' ; 
Ogha  's  iar-ogh'  Mhuideartach 
A  choisinn  cliiì  air  Morthir. 


MARBHRANN,  117 


MARBHRANN  do  Bhean  Liandail  's  an  Eilein 

Sgidheanach  a  dh'  eug  's  a'  bhliadhna,     1818. 

Le  Aonghus  Shaw. 

Tha  naigheachd  chianail 

An  diugh  's  na  criochan, 

Gur  fheudar  iunse, 

O'n  's  fior  an  sgeul, 

Tha  bròn,  tha  pianadh, 

Tha  deòir,  tha  iargain, 

Air  staid  Fir  Liandail, 

'S  gu  'm  b'  fhiach  am  bèud. 

Tha  lot  na  chliathaich 

As  ùr  am  bliadhna, 

Gun  ath-sgeul  deanamh 

Nach  leighis  lèigh ; 

Chaidh  a  bhain-tighearn  chiatach 

'S  a'  chiste  dhionaich 

An  tasgaidh  dhiomhair 

Fo  smachd  dha  'n  èug. 

Tha  Liandail  dubhach 

'S  cha  'n  'eil  Uidhist  subhach, 

O'n  thuit  an  ubhal 

Gur  e  cumha  'n  ceol ; 

Gach  gruaidh  air  dubhadh, 

'S  gach  sùil  ri  sruthadh  ; 

Gach  gruag  is  ciubha 

Dol  an  lughad  dlò ; 

Na  h-uaislean  suidhicht' ; 

Nis  tha  gruaim  'nam  buidheann, 

O'u  chaidh  ceann  na  h-uidhe 

'N  ciste  chumhainn  bhòrd  ; 

Tha  sgriob  na  duibhe 

Tri  fillt  air  tighinn, 

'S  an  t-èug  cho  dligheach 

'S  nach  fàg  fuigheall  beò. 


118  THB   MACDONALl)   COLLBCTION    OF   GAELIC   POETBY. 

Gur  a  buan  a  chreach 
Thainig  caoin  air  ascaoin, 
O'n  chaidh  Sìne  phasgadh 
'N  seomar  glaist'  fo  'n  fhòd ; 
Tha  an  tuath  ri  acaiii ; . 
Chaidh  an  sguab  a  ghaiseadh ; 
Tha  luchd  cuairt  fo  airc, 
'S  an  cùl  taic  nach  beo : 
Tha  an  Còirneal  gasda 
'S  a  cheann  air  glasadh, 
O'n  chaidh  taobh  a  leapa 
A  mach  fo  'n  t-sròl : 
Cha  'n  'eil  bochd  no  beairteach 
Nach  cual  an  eachdraidh, 
Eadar  baile  Pheairt 
Is  duthaich  phailt  Mhicleoid. 

'N  am  b'  fhiacli  mo  thoirt, 

Gu  cur  crioch  air  focail, 

Cha  bhithinn  tosdach, 

'S  ann  dhomh  nach  nàr ; 

Ri  innse  coslais 

Na  te  'n  robh  'n  fhoistinn, 

Rinn  cliù  a  chosnadh 

'S  'tha  nochd  's  a'  làr: 

Cha  d'  fhuaireadh  lochd  dhuit, 

'S  thu  d'  mhathair  ochdnar, 

Chuireadh  maise  choitchionn 

Air  cnoc  do  dha ; 

'S  e  mheudaich  dosguinn, 

'S  a  lughdaich  fortan, 

Gu  'n  robh  'n  uaigh  'ga  fosgladh 

Dha  d'  chorp  cho  tràth. 

B'  e  treach  gun  tòrachd 

Rug  air  Clann  Domhnuill, 

Gur  a  goirt  tha  'n  Coirneal 

Ri  bròn  's  an  am ; 

Mu  chèile  pòsda, 

Agus  fios  nach  beò  i, 

'S  gu  'n  do  glilac  thu  deònach 

I  òg  air  laimh ; 

Cha  do  sheas  am  bròig 

Bean  do  dhreach  's  a'  chòmhlan, 


MARBHRANN.  119 


An  dress  no  'n  comhdach 

Cha  robh  iad  ann ; 

An  iochd  mar  thòisich 

Thug  thu  bàrr  air  mòran, 

'S  gu  'n  d'  fhàg  thu  'n  t-òrdan  sin 

Aig  do  chloinn. 

Air  trian  do  bhèusau, 
An  cial  's  an  cèutaibli, 
A  dh'  aindeoin  gèiread 
Cha  lèugh  mi  'n  caiunt, 
Ag  innse  d'  èugaisg, 
'S  'ga  chur  an  cèill  duibh, 
Cha  'n  fhaighinn  clèireach, 
'  S  cha  mhaireadh  peann ; 
Mar  ghathan  grèine, 
No  sneachd  air  ghèugan, 
Do  mhuinneal  glè-gheal, 
Gun  mheach  gun  mheang ; 
Bha  mìltean  dèurach 
'G  ad'  chur  fo  'n  dèile, 
'S  bu  mhòr  am  bèud  dhuinn 
Gu  'n  deach'  thu  ann. 

'N  am  b'  fhiach  am  bàrd  mi 

Gu  dad  a  ràitinn, 

Gu  'n  innseadh  càch  dhuibh 

Gu  bheil  so  fior ; 

'S  ann  bha  do  nàdur 

Os  cionn  gach  ban-righ, 

Is  bean  do  ghnàth-sa, 

Cha  'n  fhacas  riamh  : 

Ma  ni  an  t-àlach 

A  rinn  thu  fhàgail, 

An  diugh  'n  ad'  aite 

Gach  pàirt  dhe  d'  ghniomh; 

Gu  'm  faigh  iad  gràsan 

Mar  fhuair  am  màthair, 

'S  bi  'n  anam  sàbhailt, 

Is  beannachd  Dhia. 


120  TIIIC    MAi  1H)N.\|,|)    (  1.1,1. Ki    ri').\     (>ì     L.M.LKJ    I'OJ'nTiV. 


ORAN  DO'N  CHOIRNEAL  DHOMHNULLACH, 

Dhalchoisinidh,  an  Raineach,  na  dheigh  sin  an 
Ceann-feadhna  Sir  lain  Domhnullach. 

Ged  nach  bàrd  mi,  no  filidh, 

Fear  binue  an  fhocail, 

Dh'  innsinn  cuibhrionn  de  d'  bhuadhan, 

Bha  thu  suairce,  neo-lochdail ; 

Aghaidh  fhlaitheil,  mar  mhaigdinn, 

Ciuin,  caoimhneil,  neo-ascaoin, 

'S  'n  am  brosnachadh  t'  fheirge, 

'S  maith  thig  armachd  do  'n  ghaisgeach. 

'S  maith  thig  armachd  do  'n  ghaisgeach, 
Ghluais  air  astar  Di-màirt  uainn ; 
Claidheamh  sgaiteach  chinn-Ilich, 
Do  dhìleab  Ferràra; 
Sùil  cholgarra  chruadail 
Choisiiin  buaidh  anns  na  blàraibh, 
'S  cha  b'  e  gealtachd  bu  dual  duit 
'N  am  bualadh  do  nàmhaid. 

'N  am  bualadh  do  nàmhaid, 

'S  mòr  d'  àrdan,  's  beag  d'  athadh, 

'M  Port-nan-gàl  fhuair  thu  deuchainn, 

'S  bha  thu  trèun  ri  uchd  catha; 

Sior  ghiulan  an  t-suaich'ntais, 

Ri  do  ghuailibh  gach  latha, 

'S  bha  do  chreuchdan  a  dearbhadh 

Nach  robh  thu  cearbach  gu  sgathadh. 

Nach  robh  thu  cearbach  gu  sgathadh, 
'N  am  tarruing  nan  cruaidh-lann ; 
B'  e  sud  cleachdadh  do  Sheorsa, 
Clann  Domhnuill  a  chruadail, 
Choisinn  deas-lamh  nam  blàraibh 
Dearg  nan  sgàil  'bhi  nan  suaich'ntas, 
'S  an  am  cogadh  nan  rioghachd 
Bha  sibh  dìleas  d'  'ur  dualchas. 


oiiAN  uo'n  CHOIRNEAL  DHOMHNULLAC'H.  121 

Bha  sibh  dìleas  d'  'ur  dualchas, 
'N  am  bualadh  nam  builleau ; 
Bha  sibh  an  am  tuasaid, 
'S  ri  am  cruadail  ro  ghuineach; 
Cha  bhi  sgàth  oirbh  roimh  luaidhe, 
No  roimh  ghruaim-mhala  duine ; 
'Dol  gu  dian  an  uchd  nàmhaid 
'S  b'  e  'ur  n-àbhaist  'bhi  fuileach, 

B'  e  'ur  n-àbhaist  'bhi  fuileach, 
'S  fhuair  sibh  urrani  's  gach  deuchainn, 
Guidheam  cliù  is  buaidh-làrach 
Dhuit  's  gach  àite  do  'n  teid  thu ; 
Lean-sa  deachdadh  do  Shinnsir, 
'S  coimhead  dìreach  an  cèuman; 
Leoghainn  cholgarra,  dhearbhte, 
Da  maith  thig  armachd  is  èideadh. 

'S  maith  thig  armachd  a  Ghaidheil 

Dhuit  o  d'  bhi-aighe  gu  d'  bhrògaibh,  ^ 

Bonaid  ghorm  is  maith  cumadh, 

Os  cionn  a  mhullaich  is  bòiche ; 

Mar  sud  is  breacan  an  fhèilidh, 

Sàr  èideadh  ua  còmhraig, 

Osain  ghearr  le  'n  cuid  ghartan, 

'S  paidhear  dhag  an  deagh  òrdugh. 

Paidhear  dhag  agus  biodag, 
'S  maith  thig  sud  air  do  chruachainn ; 
Gunna  glaiceach  nach  diultadh 
Air  ùdlaich  an  f huarain ; 
Sealgair  buic  air  an  doir'  thu, 
Marbhaich  coilich  air  luath-sgeith, 
Marcaich  sunndach  nan  steud-each, 
Sàr  cheile  mhnath-uaisl'  thu. 

Righ  !  gur  iomadh  bean  uasal, 
Tha  's  an  uair  so  fo  bhròn  dheth, 
Bho  'n  a  chaidh  thu  thar  chuantan, 
Fhleasgaich  uasail  is  bòiche ; 
Teanga  mhilis  a  mhanrain, 
'N  am  tàladh  nan  òg-bhean ; 
Marcaich  àrd  nan  each  srianach, 
Leam  bu  mhiann  'bhi  fo  'd  òrdugh. 


122  THK  MACDONALD  COLLBCTION   OF  GABLIC  POBTBT. 

'S  iomadh  spalparra  òg, 
A  tha  fo  'd  òrdugh  's  an  uair  so, 
Feachd  thrèun  Loch-nan-Eala, 
Eadar  cheathairn  is  uaislean ; 
Leam  gur  duilich  'ur  càradh, 
'Nochd  air  àrd  nan  tonu  uaibhreach; 
'S  bho  'n  a  chaidh  sibh  air  sàile 
Guidheam  sàbhailte  suas  sibh. 

Guidheam  sàbhailt  thar  chuantan, 

Sàr  bhuachail'  nau  ròiseal; 

'S  àrd  cheanuard  air  feachd  thu, 

B'  e  sud  a  cleachd  thu  o  d'  òige  ; 

'Bhi  'gan  stiuireadh  le  riaghailt, 

'Dol  gu  dian  an  uchd  còmhraig, 

Le  'r  n-airm  sgaiteach  chruaidh  stàillinn, 

Ghearradh  chnàmhan  is  feòla. 

'S  fhad  o'n  dh'  fhiosraich  do  naimhdean, 
Cruas  do  lann  anns  a'  chaonaig ; 
'S  minig  a  thanaich  thu  'n  rang  orr', 
'S  iad  'nan  campan  ri  d'  aodan; 
Bhiodh  ratreut  air  na  Frangaich, 
Cunntas  cheann  air  au  raon  dhiubh ; 
'S  bhiodh  buaidh-làrach  aig  Breatunn 
Far  an  seasadh  do  dhaoine. 

'S  ann  is  coltach  do  dhaoine, 

Ri  braon  theine-deallain, 

No  ri  spùt  dhe  'n  an  fhaoileach, 

'Nuair  is  caochlaideach  gaillionu ; 

lad  cho  bras  ri  tonn  uaibhreach, 

Dian  bhualadh  air  carraig, 

'S  mairg  a  dhiiisgeadh  bhur  fearg, 

'N  am  dhuibh  armach  a  tharruing. 

'N  am  dhuibh  armach  a  tharruing, 

'N  am  catha  a  sgaoileadh, 

'S  lionmhor  Guimhneach  's  gearr  frioghan 

Theid  air  mhire  's  a  chaonaig ; 

Cha  bhiodh  ni  dh'  fharmad  ri  d'  nàmhaid 

Rachadh  dàna  ri  'r  u-eudan ; 

'N  am  Torc  'dhol  an  òrdugh 

Fo  sheòladh  an  Leoghainn. 


ORAN'  do'n  choirneal  diiomhnullach.  123 

Leoghainn  gbarg  tha  neo-thiomach, 
'S  nach  gabh  giorrag  'nam  cruadail, 
Gu  ma  slàn  ni  thu  philleadh 
Thar  na  linue  le  d'  uaislean ; 
Is  ma  gheibh  sibh  mo  dhiirachd, 
Cha  teid  'ur  ciuradh  le  luaidhe, 
'S  cha  dean  claidheamh  'ur  rèubadh, 
'S  cha  bhi  èis  oirbh  no  smuairean. 

Cha  bhi  smuairean  air  Gaidheal,  , 

'Dol  an  gàbhadh  no  cunnart, 

'S  beag  do  leith-sgeul  an  dràsd'  air 

'S  do  chuid  àrmuinn  fo  d'  stiuireadh  : 

Is  b'  e  m'  iarrtas  o'n  Ard  Righ 

Thu  thigh'nn  sàbhailt  gu  d'  dhùthaich, 

'S  tu  'bhi  d'  chomhnuidh  'n  Dalchoisinu, 

Innis  thogail  nam  fiuran. 


124  TIJi;   ,M.\(  l'M\_M,i,   (  ()|,|  t  ^..vi;i,i(;   I'OKTIIV. 


ORAN  GAOIL.     Le  Aoughus  DomhnuUach. 

Seisd — Mo  ghaol  a  chuunaic  mi  'n  diugh, 
Gur  luath  leani  a  dhealaich  sinu ; 
Mo  ghràdh  a  chunuaic  mi  'n  diugh, 
Gur  muladach  a  ta  mi. 

Mhairi  anns  a'  Chaolas, 
Gur  mòr  a  thug  mi  ghaol  dhuit ; 
Dh'  aindeoin  cainnt  nan  daoine, 
Cha  chaochail  mi  dhuit  nàdur. 

Gur  tric  os  cinn  mo  chiste  mi 
A'  leughadh  do  chuid  litrichean, 
'S  an  gaol  a  bha  gun  fhios  againn, 
A  nis  tha  fios  aig  càch  air. 

Gur  mise  tha  fo  èislein, 
'S  a'  mhaduinn  an  am  eirigh, 
A'  coimhead  Druim-na-bèisde, 
'Nam  eiginn  's  mi  gun  bhàta. 

'S  e  giuthas  gun  bhuannachd, 
Riun  t'  athair  dhuit-sa  fhuasgladh ; 
Gu'n  chum  e  fada  uam  thu, 
Fo  bhinn  nan  stuagh  a  b'  àirde. 

Gur  toilichte  bhios  in'  inntinn 
'Nuair  bhios  mi  seinu  na  fìdhle, 
*S  'nuair  bhios  tu  'n  ceann  an  ruidhle 
'S  tu  ribhinn  dhonn  nam  blàth  shul, 

'Nuair  'chruinnicheas  a  chlann  oga 
A  steach  a  ghabhail  òran, 
Cha  'n  fhaigh  mi  ni'  inntinn  stòlda, 
Gu  faigh  mi  pòg  o  Mhàiri. 


ORAN    GAOIL. 

Ged  theannainn-sa  ri  d'  dhi-moladh 
Cha  b'  aithne  dhomh  cha  b'  urrainn  mi, 
'S  ann  thug  mi  fhin  an  urram  dhuit, 
O'n  chunnaic  nii  'na  d'  phàisd  thu. 

Ged  thigeadh  orm  gu'm  b'  eiginn 
Bhi  falbh  a  dh'  iarraidh  dèirc'  dhuit, 
Gu'm  b'  fhearr  leam  as  do  lèin'  thu 
'Na  te  'g  am  biodh  crodh  dàrach. 

Cha  'n  'eil  anns  a'  chruinneachadh 
De  bhoirrionaich  's  de  dh'  fhirionnaich, 
Aon  duine  do  'n  do  dh'  innis  mi 
A  nighean  thug  mi  gràdh  dh'  i. 

Gur  mise  tha  gu  brònach, 
'S  i  so  a  bhliadhna  leòn  mi ; 
'S  an  gaol  a  thug  mi  òg  dhuit, 
'S  e  dh'  fhògair  uam  mo  shlàinte. 

Tha  thusa  shliochd  nan  uaislean, 
'S  tha  mise  shliochd  na  tuatha, 
Gu  'n  robh  mi  deanamh  suas  riut, 
Gu  'n  d'  fhuaireadh  ann  a'  sàs  mi. 


125 


126  THK   MACDONAI.D   roi.[,i.;(  i  |f )\    or  GABLIC  POETRT. 


OKAN  MOLAIDH  DO  DH'  UISDEAN  DOMH- 
NULLACH,  Fear  Mhoghustot  's  an  Eilein 
Sgiathanach. 

Deoch-slainte  Mhr  Uisdean, 

Le  dùrachd,  cuir  thairis  i ; 

Cha  sorainn-sa  na  crìiin, 

Chur  le  dùrachd  'ga  ceannach  dhuit; 

Deoch-slàinte  'n  uasail  chliuitich, 

A  dhiult  a'  bhi  aineolach, 

Tha  eireachdas  mac  diuca, 

'Na  d'  ghniiis,  'nuair  a  sheallas  tu. 

Cha  d'  sheas  e  'm  bròig,  air  talamh  feòir, 

Aon  fhleasgach  òg  thug  barrachd  ort; 

Am  blastachd  beòil,  no  maise  neòil, 

Gun  d'  sheas  thu  chòir,  's  cha  b'  annasach; 

Gun  d'  sheas  thu  ris  an  dualchas, 

O'n  fhuair  thu,  gun  cheannach  i ; 

O'n  chraoibh  's  an  deach  do  bhuain, 

As  a'  chuaich  nach  robh  mearachdach. 

Bu  torach  stoc  na  cuaiche, 

O'n  d'  fhuaireadh  an  sloinneadh  ud ; 

Domhnullaich  a'  chruadail, 

Do  'm  bu  dual  'bhi  's  na  h-eileinean  •, 

Bidh  coltas  an  fhuathais, 

O'n  gruaidh  as  an  t-soìlleireachd, 

'S  iad  chuireadh  aodach  ruadh 

Cho  na  ruaige,  nan  toileadh  iad. 

Cridhe  blàth,  bu  mheasail  fàilt', 
O  bhrollach  àrd  nan  tighearnan ; 
*S  cha  'n  'eil  àit'  san  cuir  thu  fàilt', 
Nach  canar  sàr  fhear  cinnidh  riut: 
Coiir  an  àigh  's  an  d'  rinn  thu  fàs, 
Bhios  gu  brath  fo  dhuilleagan ; 
Craobh  eireachdais  a'  gharaidh, 
Nach  gearrta  gun  rahilleadh  i. 


ORAN    MOLAIDH   DO    DIl"    LISDKAX    DOMHNULLACH.  127 

'S  tu  maraiche  nan  tonn, 

'Stiuireadh  long  fo  cuid  chrannagan ; 

'N  tuigse  bha  'ua  d'  chom, 

B'  fhearr  na  compaist  is  glaineachan ; 

Gu'n  toireadh  do  chomaund  i, 

O  ainneart  na  maranan  ; 

Ged  bhiodh  an  stoirm  a'  tòcadh, 

'S  a'  sròiceadh  a  canabhais. 

Gheibhte'  cluaran  air  a  gualainn, 

'S  coltas  gruamach,  carrach  air  ; 

Gheibhte'  gìgean,  gheibhte'  fraoch  ann  ; 

Gheibhte'  craobh  dheth  'n  darach  ann : 

Dreagan,  agus  cuilein  daor, 

'Ga  chumail  taobh  na  mara  dhith ; 

Is  piob  nam  feadan  caola 

Ro  glaodhaich  'sa  charachadh. 

'Nuair  rachadh  tu  do  'n  gharbhlach, 
A  shealg  air  na  h-eilidean, 
Le  paidhir  chon  bhiodh  earb', 
Air  a  tearbadh  le  d'  pheileirean  ; 
Le  gunna  bharail  airgid, 
A  dhearbhadh  's  nach  ceileadh  e ; 
'S  do  ghillean  troma  tarbhach, 
Le  eallachan  's  na  doireachan. 

Bhiodh  mac-an-fheidh,  bu  ghile  bèin, 
A'  sileadh  chreuchd  's  na  fireachan, 
Miolchoin  sheanga  ruith  na  dhèigh, 
Dheanadh  euchd  mu  'n  tilleadh  iad  : 
Spàinteach  ghleusda  's  barrant  bèus, 
Nach  facas  èigin  tein'  orra, 
Bhiodh  sithionn  agus  bein, 
Feadh  an  t-slèibhe  'gan  cruinneachadh. 

'Nuair  rachadh  tu  'nad'  dhiallaid, 

'S  na  ciadan  a'  fantuinn  riut, 

Cha  do  sheall  e  'n  grian, 

Aon  mhac  iarl'  bheireadh  barrachd  ort ; 

Le  fàlairidh  chinn  fhiadhain, 

Air  iorcras  gu  marcrachadh ; 

Mar  dhealanach  na  h-iarmailt, 

'Dol  sios  do  na  batalean. 


128  THE    MACDONALD   COLLBCTION   OF   GAELIC    POETRT. 

Bhiodh  claidheamh  òir,  an  laimh  an  t-seòid, 

An  gairdein  feòl'  nach  taisicheadh, 

An  ealtuinu  ghrinn,  bu  ghuinneach  ruinn, 

Gu  togail  chis  is  chreachanan, 

Sgoltadh  chruachan  agus  dhruim, 

A  pronnadh  chinn  's  an  aslomairt; 

Le  buillean  troma,  cinnteach, 

'S  na  miltean  gun  cairtealan. 


MARBHRANN  DO  SHBUMAS  DOMHNULLACH.         129 


MARBHRANN  DO  SHEUMUS  DOMHNUL- 
LACH,  Fear  Bhaile  RaghnuiU,  an  Uidhist. 
Le  Domhnull  MacGilleain,  an  (!*airinis. 

'S  GUB  a  mise  tha  duìlich, 
'S  mòr  mo  mhulad  's  an  uair  so, 
O  'n  a  chuala  mi  'n  naigheachd 
Nach  mairionn  fear  ra'  fhuasglaidh, 
Gur  e  Fear  Bhaile-Ràghaill 
Tha  mi  'gràdh,  an  sàr  uasal, 
E  bhi  'na  laidhe  's  a'  chaibeal 
Ann  an  cadal  gun  ghluasad. 

Fear  t'  eugaisg  cha  'n  fhaic  mi, 

Ann  am  maise  's  an  uaisle, 

Cha  robh  uireasbhuidh  dealbh  ort 

'S  bu  neo-chearbach  do  ghluasad; 

Ann  a'  sgoltadh  a  cheartais, 

Cò  an  neach  a  fhuair  buaidh  ort 

'S  mòr  an  call  anns  an  tir  so, 

Thu  'bhi  'na  d'  shìneadh  's  an  uair  so. 

Bu  tu  bàilidh  na  tuatha 

Nach  bu  chruaidh  an  am  eigin 

Ann  an  toiseach  a'  ghanntair, 

'S  gun  neach  ann  dheanadh  feum  dhaibh, 

Bha  do  sporran  gun  chruaidh-shnaim, 

'S  rinn  thu  fuasgladh  bha  feumail, 

'S  mur  biodh  tu  's  an  àite 

Gun  do  bhàsaich  na  ceudan. 

Chuid  de  'n  t-sluagh  a  bha  tuigseach, 
'S  a  thuigeadh  an  ceartas, 
Thug  iadsan  mòr  speis  dhuit, 
'S  bu  tu  fein  an  cul-taice  ; 
Ach  luchd  an  droch  ghiulain 
Luchd  an  spùilidh  's  na  braide, 
Theicheadh  iad  do  na  cìiilean 
Ro'  'n  t-suil  a  bha  smachdail. 


130  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   OABLIC   POBTRT. 

Tha  do  mhac  ann   a  d'  àite 

'S  mòr  an  gràdh  thug  thu  fein  da, 

'S  e  mo  ghuidhe  's  mo  dhùrachd 

Ann8  gach  cùis  e  bhi  steidheil, 

E  bhi  rianail  'na  chleachdadh 

'S  e  bhi  smachdail  mar  dh'  fheumas, 

Is  e  chuimhneachadh  tràthail 

Qun  tàr  e  'nad'  dheigh-sa. 

Tha  am  bàs  ri  bhi  teachd  oirnn 
Le  deagh  reachd  air  a  steidheadh, 
'S  cha  'n  fhaodar  a  sheachnadh 
Le  neach  tha  fo  'n  ghrein  so ; 
'Nuair  thig  am  dhuinn  bhi  siubhal 
Air  slighe  na  deuchainn, 
Cha  dean  eolas  no  tuigse, 
No  lighichean,  feum  dhuinn. 

Ciod  am  fath  'bhi  fo  mhulad, 

Cha  dean  tuireadh  dad  feum  dhuinn, 

'S  ann  'tha  aobhar  'bhi  subhach, 

'Nan  tuigeamaid  fein  e, 

B'  e  dearbh  bharail  na  muinntir 

A  bha  dlìith  dhuit  'nuair  dh'  eug  thu, 

Gun  deach  thu  chum  glòire, 

'S  tha  mise  'n  dòchas  nach  breug  sud. 


MARBHRAXN  DO  DH'  AONGHAS  DOMHNULLACH.       131 


MARBHRANN  DO  DH'  AONGHAS  DOMH- 
NULLACH,  Fear  iia  Ceapaich.  Le  Domhnull 
Mac-a-Phearsain  a  bha  'n  Inbhernaidh. 

'S  ciANAiL  duilich  mi  'n  dràsd', 

'S  goirt  an  saighead  tha  sàs  a'  m'  fheòil ; 

Bho  'n  a  chualas  do  bhàs, 

Fhir  a  ghabhadh  ar  pàirt  's  a'  chòir; 

A  sheasadh  gramail  ri  'r  cìil, 

'N  uair  a  bhiodh  luchd  diumb  tigh'nn  oirnn, 

An  diugh  'ga  d'  chàradh  's  an  ùir, 

Ann  an  ciste  chaol  dhuinte  bhòrd. 

'S  lionmhor  aon  de  chlann  daoin', 
A  tha  aimideach  faoin  'nan  dòigh, 
'S  iad  am  barail  gu  'm  faod 
lad  fantuinn  's  an  t-saoghal-s'  beò ; 
Cha  'n  'eil  nithean  ann  daibh 
Ach  mar  bhruadar  no  boilsge  ceò, 
Air  fhad  's  ga  'm  bi  'n  t-sreang 
Gu  'n  giorraich  an  ceann  aic'  oirnn. 

Aonghuis  Oig  a  chùil  rèidh 

Bho  Cheapaich  nan  gèug  's  nan  craobh, 

Dh'  fhàg  thu  sinne  gu  lèir 

Fo  mhiìlad  'na  d'  dhèigh  ri  caoidh  ; 

'S  bho  nach  fhaic  sinn  thu  fein 

'N  ar  cuideachd  mar  b'  èibhinn  leinn ; 

Tha  mo  dhòchas  'm  Mac  Dhè 

Gun  do  choisinn  do  bhèus  dhuit  sìth. 

Sud  bu  mhiann  leat  bho  thiìs, 

'N  uair  a  bha  thu  'na  d'  fhiuran  òg, 

Do  ghillean  dhuit  dlùth 

'N  am  dìreadh  nan  stùc-bheann  mòr; 

Gunna  glaic  'thig  bho  'n  bhiith 

Bhi  'na  d'  achlais  nach  diult  ri  òrd ; 

'N  uair  a  chaogadh  tu  'n  t-sùil, 

Bhiodh  fìadh  nan  eang  dliìth  fo  leòn. 


132  THB   MACDONAIiD  OOLLBCTION   OF  OABLIC  POITRT. 

An  Cillechoirill  nau  cèud, 

Chaidh  an  diubhail  fo  dhion  nam  bòrd, 

Anns  a  chaol  anart  ghrinn, 

'S  nach  èirich  thu  dh'  innse  sgeòil ; 

'Nan  d'  thug  spionnadh  nan  daoin' 

Thu  dh'  ionnsuidh  an  t-saoghail  beò, 

'S  lionmhor  aon  le  'n  toil  fein 

'Bachadh  uUarah  air  ghlèus,  's  cha  bhòsd. 

Bha  na  h-Abraich  gun  sunnd, 

Qnn  aighear  ach  tùrs'  is  bròn, 

Bho  'n  a  dh'  fhalaich  an  ùir 

Fear  t'  aogais,  's  b'  e  'n  diubhail  oirnn ; 

Cha  'n  fhaicear  gu  bràth 

Fear  bu  ghasda  's  a  b'  fhearr  's  gach  dòigh ; 

Cridhe  fialaidh  gun  fhoill, 

Thug  thu  dorchna  na  h-oidhche  oirnn. 

Dh'  fhalbh  an  Samhradh  's  a  ghrian, 
Mar  chitheadh  sibh  grian  nan  speùr, 
'S  i  dol  deiseal  an  iar, 
'S  nach  mùch  i  do  shiantan  brèun ; 
Fhad  's  a  bha  thu  'n'  ar  ceann 
Thu  'g  ar  riaghladh  gach  am  le  rèit ; 
•  S  goirt  an  diugh  oimn  ri  chainnt 
Nach  fhaic  sinn  thu  ann  ri  'r  fèum. 

'8  ged  dh'  fhag  thu  sinne  bochd,  truagh, 
'Gad'  ionndrainn  uainn  's  gach  dòigh ; 
'8  goirt  leam  cridh'  do  mhna-uaisl' 
A  cèile  thoirt  uaith  cho  òg : 
Bu  chuis  fharmaid  do  chàch 
Sibh  le  cheil'  fhad  'sa  bha  thu  beò, 
Ach  rinn  teachdaire  'bhàis 
Sin  a  thionndadh  an  dràsd'  gu  bròn. 

'S  mòr  an  gradh  thug  thu  fein  da, 
Thainig  Geamhradh  nan  siantan 
Sinn  gun  fhasgadh,  gun  dion, 
'S  e  do  bhàs  'chuir  an  deuchuinn  oimn  ; 


MARBHRANN  DO  DH'  AONGHAS  DOMHNULLACH.       133 

Ach  bidh  sinn  uile  gu  lèir, 

A  toirt  taing  do  Mhac  Dhè  na  glòir, 

Gun  d'  fhag  e  'na  dhèigh 

Na  sheasas  an  treud  's  a'  chòir. 

Glacaibh  niisneach  an  dràsd', 

'S  na  bithibh  fo  phràmh,  no  caoidh, 

'S  gur  e  'm  peacadh  aig  Adhamh 

'Choisinn  am  bàs  so  dhuinn ; 

Am  fear  is  faide  gheibh  dàil, 

Ged  bhiodh  e  cho  àrd  ri  righ, 

Thig  crioch  air  a'  là 

Cho  cinnteach  's  a  tha  mi  'g  inns'. 


134  THB   MACDONALD   CX3LLBCTrON   OF   OABLIC   POETRT. 


MARBHRANN  DO  CHOIRNEAL   DOMHNUL- 
LACH,  Iniise.     Leis  a  Ghobha  Bhan. 

Am  sgenl  a  fhuaras  bho  u  Bhraiglie, 

Tha  e  cruaidh  leam  ri  àireamh, 

Guu  thu  'iiieasbuig  biii  làthair; 

'8  goirt  an  call  fhuair  do  chàirdeau, 

'S  lionmhor  cridhe  tha  cràiteach 

Bho  'n  a  chriochuaich  do  laibheau  'ìj  uach  beò. 

'S  mor  au  call  air  au  tir  ud, 

A  chaiU  Còrneiieir  Innse, 

Fhuair  thu  ciiù  thar  ua  miiteau, 

Air  son  naimhdean  a  chiosnach' ; 

'S  iad  do  chàirdean  a  chi  sin, 

Bho  'n  a  chaidh  do  chorp  prìseil  fo  'n  fhòd. 

An  am  togail  do  lice, 

Bu  bhochd  truagh  a  bha  'm  misneachd, 

Bha  'n  sùilean  cho  silteach 

'S  ged  a  sgiuirste  le  cuip  iad ; 

'S  ann  bha  aobhar  an  clisgidh 

Air  a  chàradh  's  a  chistidh  fo  'n  bhòrd. 

Bha  do  chàirdean  làn  èibhneis, 

'Nuair  a  fhuair  iad  an  sgèul  ud, 

Thu  'bhi  a'  d'  chòirneileir  rèis'meid, 

Ann  an  Caisteal  Dhunèidean ; 

Ach,  mo  chreach  !   cha  bu  lèir  dhaibh 

Gu'n  robh  teachdair'  Mhic  Dhè  air  do  thòir. 

'S  cruaidh  an  t-òrdugh  a  fhuair  thu, 

Ach  'se  Dia  a  chuir  uaith  e, 

Bha  t-athair  bochd,  truagh  dheth, 

'8  nach  fac  e  's  an  uair  thu, 

Ach  'bhi  cluinntinn  mu  d'  chruadal, 

'8  nach  b'  urrainn  dhuit  gluasad  gu  Inns'. 


MARBHBANN   DO   CHOIRXEAL   DOMHNULLACH.  135 

Fhuair  thu  cliù  agus  teist'neas, 

Bho  àrd-cheanuardan  Bhreatuinn, 

Air  an  cùl  a'  bhi  seasamh, 

Anns  gach  cùis  bha  thu  dleas'nach; 

B'  e  do  dhurachd  gun  cheisd  e 

Bho  'n  la  thòisich  thu  'n  leisgeul  an  righ. 

Bho  'n  thog  thu  'n  claidheamh  an  àirde, 

Ann  an  aghaidh  a  naimhdean ; 

Bu  tu  rogha  'chomanndair 

'Chuir  as  do  na  Frangaich ; 

'S  iomadh  coinneamh  gu  'n  call-san 

Thug  thu  Bhonipart  thall  anns  gach  tìr. 

Tha  do  shuaicheantas  prìseil, 

Ri  fhaicinn  an  Innse, 

Fhuair  thu  'ghibhte  bho  'n  righ  e ; 

Bha  do  sheirbheis  dha  dìleas, 

'S  tu  nach  deanadh  a  dhiobairt: 

Reultan  dealrach  ro  rìmheach  de  'n  òr. 

Le  làn  òrdugh  an  caitheamh, 

'Measg  uaislean  is  mhaithean; 

B'  e  cruadal  do  lamhan, 

Is  a  bhuaidh  bh'  air  do  chlaidheamh, 

Chuir  an  duais  ud  a'  d'  rathad, 

'S  cha  bu  shuarach  an  leithid  bho  'u  rìgh. 

Tha  Clann  Domhnuill  a'  gearan, 

'S  Morair  Hundaidh  do  charaid, 

Tha  's  na  mìltean  a  bharrachd, 

An  ùir  a  dhol  tharud ; 

'8  tha  mi  'n  dòchas  nach  aithreach, 

Gu'n  d'  thug  Criosda  leis  t'  anam  gu  sìth. 

'S  lionmhor  caraid  tha  truagh  dheth, 

'Bhi  'ga  d'  ionndrainn-sa  uapa, 

An  ti  'n  misneach  is  cruadal; 

Na  maireadh  tu  buan  daibh; 

Dheanadh  t'  fhacal  dhaibh  fuasgladh, 

'S  iomadh  fear  dhiubh  bhiodh  duais  dha  bho  'n  righ. 


136  THB   MACDONALD  OOLLBCTION  OP  OAELIC  POBTKY. 

'Nuair  a  dh'  fhalbh  thu  do  'n  Eiphifc, 

Bha  do  bhean  air  a  lèireadh, 

Chòin !    cha  b'  ioghnadh  dhi  fein  sud 

Ged  a  thìll  thu  na  dheigh  sin; 

Ach,  mo  chreach  !  bho  'n  a  dh'  eug  thu, 

Cha  dean  i  gàir  eibhinn  a  chaoidh. 

'S  cruaidh  'bhi  'g  eisdeachd  a  gearain, 
'S  beag  an  t-ioghnadh  's  i  falamh, 
Chaill  i  roghainn  de  dh'  fhearaibh, 
De  na  dh'  fhagadh  air  thalamh ; 
'Nam  bu  dual  da  bhi  maireann 
'S  e  b'  uachd'ran  air  Baile-na-riogb:ich;I. 

Cha  b'  e  turus  na  buannachd, 

Thug  air  astar  a  suas  thu 

Thaobh  Loch-Lagain  naui  f uar-bheann ; 

'S  goirt  an  acaid  a  bhuail  thu, 

Dh'  fhag  sinn  uile  fo  smuairean 

Chuir  a  chadal  gu  buan  anns  a  chiU. 

An  Cillechoirill  's  a'  Bhràighe, 

Chaidh  an  diubhail  a  chàradh,  . 

An  leabaidh  gun  bhlàs  innt' ; 

Chraobh  a  b'  fhearr  a  bha  fàs  dhuinn, 

'Nuair  a  fhuaras  fo  bhlàth  i 

Chaidh  a  gearradh  's  bu  chaillteach  sud  dhuinu. 

Tha  mo  dhòchas  gu  làidir, 
Anns  an  stoc  a  chaidh  fhàgail, 
Gu  'ra  bheil  sprùtais  a  fàs  as, 
Sheasas  fathasd  do  làrach  ; 
Ma  shìnear  dhaibh  laithean, 
Ghleidheas  urram  is  càirdeas  gun  dìth. 
Tha  mo  dhòchas  's  an  Trianaid 
Thug  dbuit  cuireadh  do  'n  t-siorr'achd, 
Gu  bheil  t'  anam  an  siochaint, 
Air  a  ghleidheadh  an  Criosda : 
Saor  bho  dhòruinn  's  bho  phiantan, 
Anns  na  flaitheas  am  fiannuis  an  Righ. 


ORAK    GAOIL, 


137 


ORAN  GAOIL. 

Leis  an  Urramach  Ruairidh  JJomhnullach,  Ministeir 
na  Hearradh. 

'S  ANN  an  Uidliist  an  eorna 

Tha  'n  cailinu  bòidiieacli  cimn  rèidh, 

Do'n  d'  thug  mi  'n  gaol  falaich 

'S  cha  b'  aithreach  leam  e; 

Nighean  chiallach  chiuin  shocair 

'S  i  tosdach  'na  beus : 

O'n  is  toil  leam  mo  nigh'nag, 

'S  toil  le  m'  nigh'naig  mi  fèin. 

Cha  'n  'eil  aogasg  mo  leannain 
Ach  ainneamh  fo  'n  ghrèin : 
Tha  i  siobhalta  baindidh, 
'S  cha  'n  'eil  meang  innt'  no  beud; 
Aghaidh  fhlathail  gun  ghruaimean 
Binn  mo  bhuaireadh  measg  cheud : 
'S  mar  is  toil  leam  mo  nighnag 
'S  toil  le  m'  nigh'naig  mi  fein. 

Cha  'n  e  bòidhchead  do  phearsa 
Ged  tha  i  maiseach  leam  fein, 
No  ruthadh  do  ghruadhach 
Ged  thug  i  buaidh  air  gach  te, 
Ach  na  ceatainean  àluinn 
A  tha  fàs  riut  's  gach  ceum, 
Chuir  mo  chion  air  a'  nigh'naig 
Thar  gach  nigh'naig  fo  'n  ghrein. 

Gur  e  mis'  tha  gun  cheanal, 
Aig  a'   bhaile  leam  fein; 
Bi  mi  daonnan  fo  mhighean 
O  nach  cluinn  mi  uat  sgeul : 
Nach  faigh  mi  litir  o  m'  leannan 
A  chur  nan  naigheachd  an  ceill ; 
'S  mar  is  toil  leam  an  nigh'nag 
'S  toil  le  m'  nigh'naìg  mi  fein. 


1S8  THB    MACDOXALD   OOLLECTION   OF   OABLIC   POBTBT. 

Gha  'n  e  dh'  fhàgadh  mi  brònach, 

A  bhi  gun  stòras  gun  sprèidh ; 

Ach  nach  faodainn  bhi  pòsda 

Aig  nigh'n  òg  nan  rosg  sèimh  : 

B'  anns'  bhi  'm  bothan  an  fhasaich, 

Is  sinn  a'  mànran  leinn  fein, 

Na  bhi  'n  aitreamh  nan  righrean 

As  aonais  brìodal  do  bheil. 

Ciod  am  fath  dhomh  bhi  brònach, 

Is  nio  dhòchas  cho  treiin, 

Gu  'm  bi  mi  fathast  riut  pòsda 

Le  òrdugh  bho  'n  chleir  : 

Cha  teid  crioch  air  ar  sòlas 

Fhad  's  is  beò  sinn  le  cheil', 

'S  bi  mi  maille  ri  m'  nigh'naig 

'S  bi  mo  nigh'nag  leam  fein. 


ORAK  a'  chlo,  199 


OEAN  A'  CHLO. 

Leis  an  Urramach  Kuairidh  Domhiiuiiach,  Ministeir 
na.JbLeairadii. 

m 

S£iSD — A  bheau  agapiu  fJiiu 

'iS  maith  a  chireas  i  clòimhj 

Ged  a  tha  i  gle  fhìuealt, 

'S  beag  a  th'  innte  dhe  'u  phròis. 

A  bheau  a  tha  u  Sgarastaidh, 
'S  i  ui  'u  t-aodach  ueo-chearbach ; 
Bithidh  dubh  agus  dearg  aun, 
'S  e  bhios  aiumeal  au  clò. 
A  bheau  agam  fhiu,  àc. 

Cha  bhi  lasgair  uo  seaigair, 
Nach  bi  'g  iarraidh  dheth  baragau, 
'N  am  bhi  siubhal  a'  gharbhlaich 
'S  a'  bhi  sealg  damh  uau  cròc. 
A  bheau  agam  fÌLÌu,  àc. 

Ged  a  bhiodh  iad  ag  ialladh, 
'S  a  faibh  air  am  Liiau  leis, 
Cha  tig  toll  air  uo  liabadh ; 
'S  maith  au  suiomh  bh'  air  a'  chlò. 
A  bheau  agam  fhiu,  (tec. 

'Nuair  thig  geamhradh  is  fuachd  oirun 
Theid  mi  dh'  Uidhist  air  chuairt  leis; 
H-uile  h-aon  bi  'g  radh  "  Bhuaiun  e  !" 
Mr.  Ruairidh  le  chlò. 

A  bhean  agam  fhin,  &c. 

'Nuair  thig  Samhradh  is  Cèitein 
Theid  mi  mach  do  Dhuneidean ; 
'S  'uuair  a  chruiuuicheas  a  chlèir 
Gur  mi  ui  'u  fhèill  air  a'  chlò. 
A  bheau  agam  fhin,  &c. 


140  THK    MACDONALl)   COLLECTION    OF   OAELIC   POKTRY. 

'S  'nuair  thilleas  mi  Sgarastaidh, 
'S  i  mo  bhean  a  bhios  foirmeil, 
Leis  gach  riomhadh  a  cheannaichear 
Le  airgiod  a'  chlò ! 

A  bhean  agam  fhin,  &c. 


URAN    GAOIL. 


141 


ORAN  GAOIL.  Leis  an  Urramach  lain  Tormad 
DomhnuUach,  Ministeir  na  Hearradh,  ann  an 
ainm  Ministeir  Uidhist  a'  Chinn-a-Tuath. 

Anns  a'  Mhaduinn  chiuin  Cheitein 
'S  a  ghrian  ag  eirigh  le  deàrrsadh, 
Tilgeadh  lainnir  's  na  speuraibh 
'S  na  neoil  a'  treigsinn  nan  àrd-bheann ; 
'S  aoibhneach  glinn  agus  sleibhtean, 
Gach  aon  chreutair  ri  mànran, 
'S  nadur  ait  'dol  na  h-eideadh, 
'S  i  sior  ghleusadh  a  clàrsaich. 

Chluinn  mi  tòrman  nan  stuadh 

A'  tigh'n  o  chuan  nan  tonn  gàireach, 

A'  luth  mhire  's  a'  cluaineis, 

Air  raona  luaighte'  na  tràghad  ; 

Ceol  is  binne  cha  chuala, 

'S  cha  chluinn  mo  chluasan  gu  bràth  e, 

Na  guth  h-ainnir  a  bhuair  mi, 

Sineag  uasal  nam  blàth-shul. 

Chluinn  mi  'n  uiseag  bheag  cheòlar  ; 
Chluinn  mi  'n  smeorach  le  chèile : 
Chluinn  mi  'n  lach  air  an  lònan, 
'S  na  aighean  òga  ri  geumnaich ; 
Chluinn  mi  bhanarach  bhòidheach, 
A  muigh  ri  fògairt  na  sprèidhe, 
Gach  aon  le  mire  na  h-oige, 
A'  seinn  an  orain  gun  eislein. 

Ach  cia  mar  sheinneas  mis'  òran, 

A'm'  shuidhe  m'  sheomar  's  gun  bhlàths  ann, 

Gun  mhnaoi  gun  nighean  gun  òig-fhear, 

Gun  leanabh  òg  gun  cheol  gàire. 

Cha  robh  riamh  o'n  a  thòisich 

Breith  is  pòsadh  is  bàs  ann, 

Fear  nach  cinneadh  dha  sòlas 

Le  righinn  òig  bheireadh  gràdh  dha. 


142  THB   MACDONALD   OOLLBCTION    OF   OABLIC   POETRT. 

A  Charra-chruim  tha  thu  gòrach 
Threig  an  òige  gu  bràth  thu ; 
Thuit  an  aois  ort  a  dh'  fhògair 
Gach  mais'  is  eolas  is  àgh  uat : 
C'uim  an  truaigh'  nach  do  phòs  thu 
'Nuair  bha  thu  og  ri  Beinn  Mhàgh'ri  ? 
No  ri  Mairibheal  cheòlar 
Le  sliosan  bòidheach  's  le  blàthan  ? 

A  Charra-Chruim  tha  thu  gòrach, 
'S  tha  mise  gòrach  tha  làmh  riut ; 
Ag  amharc  sios  air  Loch  Hòstadh 
Le  cheile  's  brònach  ar  càradh : 
B'  fhearr  leam  fhein  na  mo  chòta, 
Mo  spreidh,  mo  stòras,  is  m'  àirneis, 
Gu  'n  robh  rai  'n  ceangal  a'  phòsaidh 
Ri  Siònaig  Oig  Bhaile-Ràghnuill. 

C'aite  'm  facas  air  fòd 

Ag  imeachd  òg-bheau  a's  àiUe, 

Slios  mar  eal'  aìr  an  lòn 

Is  beul  is  bòiche  ni  gàire ; 

Cha  robh  maise  bh'  air  òigh, 

O'n  bha  Eubha  pòsda  ri  Adhamh, 

Nach  'eil  co-misgte  còmhladh 

An  Siònaig  Oig  Bhaile-Ràghnuill. 

Fios  gu  m'  charaid  's  m'  fhear-eolais, 
Tha  'n  diugh  na  ònar  mar  b'  àbhaist, 
Maighstir  lain  MacDhomhnuill, 
Gur  mòr  a  ghòraich  's  an  t-ànrath, 
Dha  fein  le  cinnt  agus  dhomhsa, 
Bhi  cho  fad  gun  phòsadh  's  a  tha  sinn, 
'S  lionmhor  tubaist  's  droch  còdhail, 
Tha  lorg  ar  seorsa  's  gach  àite. 


CUIDBACHADH   MHAIGHSTIB   UISDBAN.  143 


CUIDEACHADH  MHAIGHSTIR  UISDEAN. 

Leis   an    Urramach    lain  Tormad    MacDhomlinuill, 
Ministeir  na  Hearradh. 

Tapadh  leat  a  Mhaighstir  XJisdean, 
'S  mòr  do  bhiùthas,  's  maith  do  chòir  air, 
Dhùisg  thu  iongantas  's  an  dùthaich, 
O'n  dh'  iiraich  thu  dhuinn  an  t-òran ; 
Meal  do  chiall,  do  rian,  's  do  thiirainn, 
Do  chruit  chiuil,  do  chliù,  's  do  mhòrchuis, 
Dh'  fhàg  thu  na  bàird  air  do  chixlthaobh, 
Na  chaidh  a  nuU,  's  na  bheil  beò  dhiubh. 

Cha  d'  iarr  thu  ban-dia  gu  beirm, 

No  gu  deagh  sheirm  a  chur  ri  d'  òran, 

Dh'  fhoghnadh  conaltradh  an  sgairbh  leat, 

A  chuir  thu  'na  ghairg'  air  fògradh  ; 

Dh'  fhoghnadh  sud  no  còmhrag  tairbh, 

'Nuair  chuir  e  'n  riochd  mairbh  lain  MacDhomhnuill : 

Cha  d'  thiìirling  Spiorad  na  seirbh'  ort, 

Sheinn  thu  gun  cheilg  mar  bu  chòir  dhuit. 

Laidh  an  cumhachd  mòr  ud  diamhair, 

Fad  iomadh  bliadhna,  ann  a'  d'  eanchain, 

Bodhar  balbh  gu  'm  b'  fhada  shios  e, 

Gun  dùil  e  theachd  a  nios  ri  d'  aimsir  ; 

Shaoil  na  h-eileinean  an  lar, 

Nach  gluaiste  gu  siorruidh  le  tarbh  e, 

'S  nach  togte  nuas  e  o'n  iochdar : 

Ach  tha  'n  sgèul  ud  fìor  mar  dhearbhar. 

Mar  a  bha  righ  mòr  na  h-iamiailt, 

A'  dol  a  dh'  iasgach  na  bèiste, 

Cuairteag  an  aigeil  bha  riamh, 

'S  a  chuan  a  dh'  iadh  mu  'n  chruinne-cè-so ; 

Ghlac  e  tarbh  nam  beannta  fìadhaich, 

'S  a  cheann  ìs  iallan  gti  *n  d'  rèub  e, 

Thilg  e  sud  's  a'  chuan  mar  bhiathadh, 

'S  thog  e  bhiasd  a  nios  air  eiginn. 


144  THE    MACDONALD   OOLLECTION    OF   OABLIC   POBTRT. 

Nuair  ghabh  thu  thugad  a  chlàrsach, 

O  ghèugaibh  àrda  na  craoibhe, 

Ri  taobh  thruth  iian  gleanntan  fàsail, 

Far  an  d'  fhàg  na  bàird  a  chaoidh  i ; 

Shìn  thu  teudan  òir  gu  dàna, 

'S  ghleus  thu  ni  b'  fhearr  na  clann  Fhinn  i: 

Chualas  a  f  uaim  anns  gach  àite ; 

Ceòl  a  b'  fhearr  gu  bràth  cha  chluinntear. 

Chualas  a  ceòl  anns  gach  cearn, 

'S  gun  cainte  's  gach  àite  nach  b'  fhaoin  e ; 

'S  ann  a  mach  o  chladach  Bhearnraidh, 

Bu  ghile  tràigh,  's  bu  chaoine, 

Dh'  èirich  an  luinneag  a  b'  àille 

Na  chual'  Adhamh  'measg  nan  craobh, 

'Nuair  sheinn  a  cheòlraidh  bhinn  's  a'  ghàradh, 

Seal  mu  'n  do  bhàsaich  clann  daoine. 

Sguir  gach  òrgan,  sguir  gach  clàrsach, 

Sguir  gach  bàrd,  's  gun  d'  thamh  luchd  theuda, 

Sguir  na  h-eòin  's  na  coilltean  fàsail, 

Sguir  banarach  shàr  na  sprèidhe ; 

Sheas  na  fèidh  air  bheanntan  àrda, 

'S  dh'  amhairc  iad  an  àird  nan  spèuran ; 

'S  na  sgairbh  a  bha  'n  Caolas  Sgàire, 

Theann  iad  na  bu  dàine  dh'  èisdeachd. 

Shaoil  mi  fein  gu'n  robh  mi  'n  uair  sin, 

'S  an  Eilein  Uaine  air  aoidheachd, 

Far  an  ciuine  'm  bi  na  cuantan, 

'S  an  suaimhniche  'm  bi  na  glinntean  ; 

Far  ara  bi  iarmailtean  suairce, 

Gun  neòil  luasganach,  gun  ghaoith  ann : 

Oige  'dearrsadh  air  na  gruaidhean, 

'S  cha  bhi  caochladh  snuadh  a  chaoidh  ann. 

'Sìtheil  na  h-achaidh,  's  na  rèidhlich, 

Na  coiltean  gu  lèìr  ri  òran, 

Ri  taobh  nan  aimhnichean  èibhinn, 

An  òigridh  a  lèum  le  sòlas  : 

An  talla  nan  coinnlean  cèireach,  s 

Tha  fuaim  bìnn  nan  teudan  òrbhuidh ; 

'Nuaìr  'lionar  sligean  na  fèusda, 

Theid  gach  bèul  air  ghlèus  gu  òran. 


CUIDBACHADH  MHAIGHSTIR   UISDEAN.  145 

Is  clann  Kigh  Lochlann,  na  h-òighean, 
Bu  bhòiche  bha  riamh  's  an  tìr  so, 
Bu  bhinne  'n  ceileireadh  sòlais, 
Na  aon  cheòl  bhiodh  ann  an  sìth-bhruth; 
'Nuair  chuireadh  iad  fonn  fo  'n  òran, 
Oidhche  bhòidheach  air  Lochbì  dhuinn, 
Bhiodh  na  glinn,  's  na  tuinn  gu  h-òrdail, 
Comh-fhreagairt  do  'n  ceòl  fad  mhìlltean. 

Ge  geal  air  a  chuan  an  èiteag, 
'S  an  canach  slèibhe  ge  mìn  e, 
Ge  geal  an  sneachd'  o  na  spèuran, 
Gur  gile  'n  lèinntean,  's  gur  mìne ; 
'Nuair  a  chual'  iad  fuaim  nan  tèudan, 
Dh'  fhàg  iad  an  èididhean  riomhach, 
'S  b'  àillidh  an  gniiisean,  's  an  èugaisg, 
Na  aon  sèud  thig  as  na  h-Innsean. 

B'  fhada  faire  na  fir-bhrèige, 

Fo  thoirm  spèur,  's  fo  mharcach-sìthne, 

Thàrladh  a  nis  an  cruth  fèin  dhaibh, 

'S  ann  aca  bha  'n  sgèul  ri  ìnnse ; 

Clach-an-truiseil  b'  àrd  a  dh'  eigh  i, 

Bha  guth  trèun  aca  na  lìnnse, 

C'  àit'  a  bheil  Clach  mhòr  a  Chèidhe? 

'S  mòr  am  bèud  mur  'eil  i  cluinntinn. 

Os  cionn  an  lochain  dhuibh  dhikdlaidh, 
Bu  trom,  's  bu  tiirsach,  's  bu  chianail, 
Cadal  fada  nighean  na  Bùraich, 
Gun  dùil  ri  dùsgadh  gu  siorruidh ; 
A  leanabh  maoth  air  a  cvilthaobh, 
Ged  nach  fac'  a  siiil-se  riamh  e, 
Rinn  an  ceileir  bìnn  a  dùsgadh, 
O  dhiìs-neul  na  mìltean  bliadhna. 

Na  fir  a  bha  air  an  dìinadh 

An  Tomnahiuraich  fad  lìnntean, 

Fo  cheangal,  le  geasan  diìbailt', 

Dh'  fhosgail  an  suil,  dhiiisg  an  innsgin ; 

Chrath  iad  am  falt  air  an  cùlthaobh, 

Dh'  fhalbh  gach  smal,  's  gach  smùr  a  chaoidh  dhiubh : 

Thilg  iad  an  geirahìean  's  na  ciiiltean, 

'S  b'  iad  fèin  na  fiughantaich  aoidheil. 

10 


146  THB   MACDONALD   COLLBOTION   OF   GABLIC   POBTRT. 

Ach  mo  chàs !     a  Mhaighstir  Uisdean, 
Thig  droch  cùmhradh  air  an  rioghachd, 
Ma  sguireas  do  dhàn,  o'n  dhùisg  thu 
Na  diiimhlaich  ud  air  an  uinnlean ; 
Creach,  is  teine,  's  claidhnean  riiisgte, 
Colluinnean  gun  lìiths,  gun  chinn  orr', 
Mort,  is  marbhadh,  luaidhe,  's  fùdar, 
So  an  dùthaich  a  bhios  claoidhte. 

Ach  's  ann  a  bha  'n  liprait,  's  am  fuathas, 
Os  cionn  nan  stuadhan  glas,  èitidh, 
An  Griminis  'nuair  a  luaisgeadh, 
An  cnoc  uaine  nuas  o'n  dh'  èirich; 
Claigionn  Odair  làn  de  spuaicean, 
Le  mhalaidhean  gruamach,  's  le  fhèusaig ; 
Falt  air  dhroch  cìreadh  mu  chluasan, 
Bu  chulaidh  uamhais  gu  lèir  e. 

Bha  dhà  shùil  mar  ghrian  ag  èiridh, 

O  chuan  èitidh  mhaduinn  gheamhraidh, 

Bu  gleodha  'nan  uaigh  a  bhèul, 

Le  ceathach  brèun  a  tigh'nn  le  srann  as ; 

Bha  'n  duslach  a  measg  a  dhèudaich, 

Ri !    bu  dèistinneach  an  samhl'  e, 

Chlisg  an  eunlaith  anns  na  spèuran, 

'B  theich  gach  creutair  as  na  dheannruitb. 

'Nuair  a  chrath  e  'n  ìiir  as  fhiaclan, 
A  chiabhagan  liath,  's  as  fhèusaig, 
Leig  e  sgairt  as,  chrith  an  iarmailt, 
Chrith  an  cuan  an  iar,  's  na  sleibhtean ; 
"  Cà'  'eil  mo  chorp?    grad  thoir  a  nios  e, 
Mur  deach  a  riasladh  as  a  cheile, 
Ged  dh'  ithinn,  's  ged  dh'  òlainn  gu  siorruidh, 
Cha  riaraich  sud  trian  de  m'  èislein." 

Ge  trèun  an  saighdeir  tha  Bhàlaidh, 
'S  anns  na  blàir  ge  neothar  thaingeil, 
Theich  e,  's  bu  mhòr  an  càs  leinn, 
Nach  b'  fhearr  e  na  coilleach  Frangach ; 
Spàrr  e  cheann  fo  chòta  mhàthar, 
'S  chluinnt'  a  ràn  cho  fad  is  Langais; 
'S  ged  a  bha  batraidh  ceart  lamh  ris, 
Cha  d'  fhuiling  e  tàir'  no  ainneart. 


CUIDEACHADH   MHAIGH8T1R   UI8DEAN.  147 

Bha  Fear  Scolpaig  air  a  lèireadh, 

Ghabh  e  'n  ratreuta  na  dheannaibh, 

Cha  tugadh  e  sùil  na  dhèigh, 

Ged  dh'  eighte  dha  Breatunn  fo  bhannaibh; 

Mar  a  ni  ostrich  'na  h-eiginn, 

A  ceann  a  chur  fo  ghèig  a  falach, 

Shàth  e  cheann  's  an  fheamainn-chèirein, 

'S  dh'  fhàg  e  fheamainn  fèin  ri  gealaich. 

Dh'  amhairc  an  claigionn  mu  'n  cuairt  dha, 
'S  mhothaich  e  's  an  uair  da  choluinn, 
Chaidh  e  fo  thrioblaid,  's  fo  thuairgneadh, 
'S  thuirt  e,  "  Leam  a  nuas !"  gu  corrail; 
'S  e  m'  aiteas  bhi  air  do  ghuaillean, 
Ach  mo  thruaighe !    chaidh  mo  ghonadh, 
Tha  do  mheud  air  fàs  cho  suarach, 
'S  nach  lion  do  chruachain  mo  bhonaid. 

Chlisg  Fear  Scolpaig,  leum  e  suas, 

Le  sùrdagan  luath  thug  e  'n  tràigh  air, 

Le  sìiil  ri  dol  as  o  thuasaid, 

Fo  chlaidhimh  cruaidh  Sheumais  Bhàlaidh; 

Dh'  fhòghnadh  sud,  an  ceann  's  na  cluasan, 

A  bh'  air  a  ghuaillean  mar  tha  leis, 

Bu  bheag  a  thoirt  dheth  na  fuamhairean, 

A  fhuaìr  dhiubh  còrr  is  a  b'  fheairrd  iad. 

'S  maith  thu  fèin,  a  Mhaighstir  Uisdean, 
'S  mòr  do  chliii,  's  gur  maith  do  chòir  air, 
Tha  sinn  fo  chomain  as  ùr  dhuit, 
O'n  dh'  èisd  sinn  ri  d'  thùchan  òrain ; 
Glèus  gu'n  robh  air  t'  ional  ciuil, 
Gu  bràth  na  robh  tùchadh  no  bròn  air, 
Cha  'n  'eil  maighdean  òg  's  an  dùi,haich, 
An  diugh  nach  dùraigeadh  pòg  dhuit. 


148  THK  MACDONALD  COLLBCTION  OF  QAXLIO  POXTBT. 


CUMHA  DO  MHACLEOID  DHUNBHEAGAIN. 

Tha  mulad  mòr,  tha  mi-ghean  orm, 
'S  neo-bhinn  ua  bheil  mi  clàistinn, 
Tha  'n  sgeul   tha  daoine  'g  innse  dhomh 
Air  toirt  claoidh  'nam  shlainte; 
Tha  mulad  raòr  gun  teagarah  orra, 
An  t-sion  a  chràidh  's  a  ghreatan  mi ; 
Gur  lionmhor  neach  do'n  leth-trom  e 
Dunbheagain  'bhi  'na  fhàsach. 

Cha  teid  mi  'm  bliadhn'  air  chèilidh  ann, 
'S  neo-eibhin  leam  a  tha  iad, 
Gun  taoiteir  ann,  gun  mhaighstir, 
Ri  'n  dean  mo  chridhe  gàire ; 
Cha  d'  fhuair  mi  ach  na  ònar  e 
Far  'n  do  chleachd  a  mhorchuis  'bhi, 
Fuar,  falamh,  fàs  na  sheomraichibh, 
An  tric  'n  do  dh'  òl  mi  fàilte. 

Ach  's  diumbach  air  an  uair-sa  mi 
Mu  'n  chuairt  sin  thug  am  bàs  duit, 
Gxin  tug  e  'ra  fiuran  suairce  uam 
Cho  uasal  's  'bha  's  a'  chearn  so, 

A  mac  sin  Ruairidh 

A'  d'  dheigh  bha  daoine  galach,  bochd, 
Do  cheile  mhaith  a  sgarradh  uat, 
'S  bha  Alastair  dheth  cràiteach. 

Na  'm  b'  easbhuidh  stòir,  no  feudalach, 

A  b'  aobhar  euslan  dhùinne, 

Bu  lughaid  'bhithte  ag  acain  deth, 

Bhi  t'  fhaicinn  làn  de  churam ; 

'S  e  fàth  mo  bhròin  's  bu  dligheach  e, 

'S  a  ghoimh  iomadh  cridhe  fìr, 

Eadar  erard  agus  li'chead 

Do  nighean  bhi  fo  ghiuras. 


CUMHA   DO   MHACLEOID   DHUNBHEAGAIN.  149 

Gur  iomadh  crioch  ga  thuilleadh  sin, 
Nach  b'  ionann  dhomh  's  do  dhùthaich, 
Bha  daoin'  am  bròn,  gun  aiteas  ann, 
Mu  'n  mhac  sin  dh'  fhag  an  crùnair; 
Bha  deagh  Mhac  Mhic  'ic  Alastair, 
Bha  'n  caiptean  bha  'n  Siol  Ailein  ann; 
Bha  'n  t-ardan  uile  maille  riuth' 
'S  bha  'n  garrach  dubh  o'n  Ghiubhsaich. 

Bha  'nàbuidh  mac  Sir  Domhnull  ann, 

'S  an  cinneadh  mòr  Siol  Uisdein, 

Gun  dearbhainn  gu'n  robh  mulad  orr' 

'Nuair  chuir  iad  anns  an  ìiir  thu ; 

Mac  Fhionaghainn,  sgeul  bu  duilich  leam, 

Clann  Choinnich,  mheud  's  a  chunnaic  mi, 

Do  bhàs  mar  chall  gun  bhuinig 

Do  gach  duine  riamh  ghabh  iuil  ort. 


160  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   GABUC   POBTRY. 


SATH-GHAL  MAIRI  NIGH'N  ALASDAIR 
RUAIDH. 

Marbhrann  do  Mhacleoid  agus  ma's  fhior  guu  robh 
e  marbh. 

Mo  Bhàth-ghal  goirt, 

Mar  a  tà  mi  nochd, 

'S  mi  gun  tàmh  gun  fhois  gun  sùnnd. 

'S  rai  gun  sunnd  air  stàth, 

Gun  mo  dhùil  ri  bhi  slàn, 

Tha  mo  shùgradh  gu  bràth  air  chìil. 

'S  ann  tha  Leòdach  mo  ghaoil, 

'S  an  01  anart  chaol, 

'S  gun  chòmhdach  ri  thaobh  ach  bùird. 

'S  e  bhi  smaointinn  ort, 

A  chràidh  mi  a'  m'  chorp, 

'S  a  chnàmh  na  roisg  bho  m'  shùil. 

Tha  Macleoid  ata  anu, 

Fo  ghruaimean  's  an  am; 

'S  beag  an  t-ioghnadh  's  e  chaiU  an  stiùir. 

Chaill  e  meamhair  air  fèin, 

Nach  bu  chladhair  measg  cheud ; 

'S  duine  thaghadh  na  deagh  chairt  iùil. 

Chaill  e  sealgair  na  frìth, 
Nach  bu  chearbach  dha  'n  rìgh, 
AgUB  seirbhiseach  dileas  a  chrùin. 


SATH-GHAL   MAIRI    NIGh'x    ALASDAIR   RUAIDH.  151 

Thog  na  filidli  ort  sgeul 

Air  na  chunnaic  iad  fèin, 

Gu  'n  robh  eireachdas  ceud  'n  ad  ghnùis. 

Gu  'n  robh  thuigse  'na  d'  ghniomh 

'S  a  thlachd  'na  d'  bhian, 

'N  a  chunnaic  mi  riamh  aig  triùir. 


152  THB  MACDONALD  OOLLSCTIOK  OF   GAKUC  POITRT. 


LE  FEAR  CHILLEBHRIDE  AIR  BAS 
CHROMBAIL.     1658. 

A  RiGH  dhùilich  na  cruinne ! 

Falbhaidh  sirm  uile  mu  dheireadh, 

Cha  'n  ■eii  stàth  dhuinn  strìth  ri  fuireach, 

Cha  'n  'eil  duin'  againn  nach  teirig; 

Falbhaidh  an  lag  's  an  laidir  uaibhreach, 

Falbhaidh  sud  's  au  t-uasal  meaniunach ; 

Falbhaidh  Righ  nan  Coron  buadhach 

Is  anns  an  uaigh  cia  'n  t-uasal  dealbhach  ? 

Ge  laidir  's  ge  neartmhor  Protector  na  rioghachd  gu  leir 

Ceann-uighe  nan  gaisgeach,  's  an  taice  's  an  lòn  da  reir, 

Ge  iomadh  tùr  chaisteal  's  gunna  praise  nan  scal  mu  chre, 

Cha  chumadh  sud  grabadh  air  teachdaire  mear  Mhic  Dhe. 


MARBHRAWN   DO   MHAC   COINNICH.  153 


MAEBHRANN   DO  MHAC  COINNICH,  Triath 
Ghearrloch,  a  chaochail  aiins  a  bhliadhna  1669. 

An  diugh  do  Ghearrloch  cha  teid  mi, 

Air  chuairt,  no  air  chèilidh, 

O'n  a  chualas  gun  dh'  èug  thu, 

Fhir  thug  buaidh  air  na  ceudan, 

Lamh  shuairce  na  f  èile  : 

Fàth  mo  chruaidhchais  nach  d'  fhèud  thu  bhi  beò. 

'N  am  gluasad  air  astar  dhomh, 

Gu  bheil  smaointinean  'laidh  orm, 

'S  mòr  m'  ioghnadh  ri  amharc  air; 

Tha  'n  tigh  gun  aighear  ann, 

Dh'  fhalbh  an  laoch  a  bha  maitheasach, 

Tha  fear  prìseil  na  laidhe 

'N  ciste  chaoil,  's  e  gun  labhairt,  gun  treòir. 

'N  deoch  a  b'  fheàirrde  sinn  againn  i, 

Do  dheoch-slainte-s'  fhir  aigionnaich, 

Ged  a  shnamhadh  ani  bradan  i ; 

'S  ann  an  Gearrloch  a  b'  ait  leinn  a  h-òl : 

An  tigh  mòr  a  chinn  bhaideilich, 

Air  'm  bu  làidir  a  chlachaireachd  òrd. 

Chunnacas  uair  na  do  fhleasgach  thu, 

Air  cheann  sluaigh  gu'm  bu  taitneaich  thu ; 

Bha  cùl  cuachagach  casbhuidh  ort, 

Do  chrios  guaille,  's  do  bhreacan  ort, 

'Dol  a  bhualadh  nan  Sasunnach ; 

B'  e  mo  thruaighe  na  chasadh  ort, 

'Nuair  a  bhuaileadh  an  aisridh  do  shròn. 

Mac  an  athar  nach  gèilleadh, 
Do  chiìis  sgràth,  na  do  dh'  èucoir, 
Anns  gach  puing  bha  thu  trèubhach, 
'S  anns  gach  cainnt  bha  thu  bèurra, 
'S  tu  gun  taing  do  luchd  beurla,  uo  chleòc. 


154  THE    MACDONALD   OOLLECTION    OF   OAKLIC   POXTRY. 

Bu  tusa  'u  t-uachdaran  urramach, 

B'  fheàrr  a  chuala  no  chunnaic  mi, 

Do  cheanu  tuath,  agus  cumanda ; 

Do  dhaoin'  uaisle  bha  muladach  : 

larraibh  gràsan  do  'n  duine  sin, 

Tha  agaibh  'n  àite  na  chunna'  sibh  falbh. 

Kigh  !  gu'm  b'  fhoirmeil  am  baile  sin, 

'Nuair  a  sheirmeadh  do  thallachan ; 

Bhiodh  piob  ghleadhrach  ga  sprangadh  ann, 

Sèis  bhinn  uan  dos  meallach, 

'S  a  bhrùth  dhionach  gun  aibheis, 

'S  am  faighte  fion,  agus  onoir,  is  ceòl, 

'8  lionmhor  òigeir  fo  iomadan, 
Osna  throm  far  nach  cluinnear  i, 
Agus  sùil  tha  ri  silleadh  ann, 
Mu  'n  fhear  chùramach  fhinealta; 
Thug  a  shùgradh  o  iomadh  fear; 
Thu  bhi  'n  crùisde,  's  nach  sirear  thu, 
'S  e  dh'  fhàg  ciuirte  do  ghiUean,  a  sheòid. 


CUMHA   lAIN   GHAIRBH.  155 


CUMHA  lAIN  GHAIRBH.     Le  Phiuthair. 

Tha  do  mhiolchoin  air  iallan, 
'S  cha  triall  iad  do  'n  nahunadh, 
Gu  fireach  na  seilge, 
No  garbhlach  a'  Chuilinn. 

Sèisd — Hi-il  iu  ro  bha  hò, 
Hi-il  iu  ro  bha  hò, 
Hi-il  iu  ro  bha  hò, 
Hi-il  ò  ro  bha  èile. 

Gu  fireach  na  seilge, 

No  garbhlach  a  Chuillinn, 

Mar  ri  luchd  nau  cùl  steud-bhuidh', 

'S  iad  gun  ghlèus  air  an  gunna. 

Mar  ri  luchd  nan  cùl  steud-bhuidh', 
'S  iad  gun  ghleus  air  an  gunna; 
'S  tha  'n  saighdeir  MacDhomhnuiU 
'Nochd  'na  sheòmar  fo  mhulad. 

Tha  'n  saighdeir  MacDhomhnuill 
'Nochd  'na  sheòmar  fo  mhulad; 
Gun  fhidhill,  gun  chlàrsaich, 
Gun  tàileasg  ri  iomairt. 

Gun  fhidhill,  gun  chlàrsaich, 
Gun  tàileasg  ri  iomairt; 
MacDhomhnuill  nan  geur-lann, 
'S  lòdach,  dèurach,  an  nochd  e. 

MacDhomhnuill  nan  geur-lann, 
'S  lòdach,  dèurach,  an  nochd  e; 
'S  mìse  'm  shuidh'  air  an  fhaojlinn, 
Gun  fhaoilte,  gun  fhuran. 


156  THB  MACDONALD  COLLBCTION   OF  OAEUC  POKTRT. 


MARBHKANN  DO  CHAIPTEAN  MAC 
COINNICH,  iSuidhe,  a  mharbhadh  an  cath 
ua  Maoileruaidhe,  1688.  Leis  a  Bhaid 
Assinnteach. 

Tha  mulad  tlia  sgios  orm, 

Tha  luigheau,  tha  gruaim, 

Mu  'n  a  chaidh  dheth  'n  fhuil  dhirich 

Ri  m'  thim  anns  an  uaigh; 

Gur  i  naigheachd  so  dh'  innseadh, 

Dh'  Ihàg  mi  ciunteach  Diluain; 

Gu  bheil  m'  àilleagan  prìseil 

'Gam  dhìth  air  an  uair. 

Sud  an  uair  is  mòr  eislein, 

Dhuibh  fèin  is  do  chàch, 

'N  ti  chobh'readh  'nar  feum  sinn 

Thug  an  t-eug  uainn  gun  dàil ; 

Soilleir  dha  'n  leir  e 

Nach  i  bhreug  tha  mi  'g  radh, 

Dh'  fhalbh  sgàthan  mo  shòlais 

'S  e  fo  'n  fhòd  anns  a  charn. 

Tha  mi  'g  radh  bhrigh  m'  eòlais, 

Ni  dh'  fhag  leòn  air  mo  thaobh, 

Do  chur  fo  na  bòrdaibh 

Dh'  fhag  mo  sheòrs'  air  an  claoith ; 

'M  feadh  's  a  bha  thu  na  d'  bheò-shlaint, 

Cha  robh  bròn  oimn  a'  d'  thaobh ; 

Bha  thu  smachdail,  le  mòrchuis, 

Breac  eòlach  gach  taobh. 

Cha  robh  saobh  ort  an  gealtachd, 

Fhir  ghasda  mo  rùin, 

No  cron  a  dh'  fhaoidt'  fhaicinn, 

Bu  mheasa  na  clixi ; 

'Nuair  a  rachadh  tu  Shasuinn, 

'S  tu  sgapadh  na  crùin ; 

Tha  do  chèile  gun  aiteas 

O'n  là  thaisg  iad  thu  'n  ùir. 


MARBHRANN    DO   CHAIPTBAN    MAC   COINNIOH.  157 

Anns  an  ùir  a  tha  tuineadh, 
Gach  aon  duine  bha  beò ; 
Cha  dean  tùirse  dhuinn  bviinig, 
Theid  sinn  uil'  air  do  lorg; 
A  Righ,  saor  sinn  o  chunnart, 
'S  o  gach  tuil  tha  tigh'nn  oirnn ; 
Cha  'n  'eil  an  saoghal  dhuinn  uile 
Ach  mar  là  diomain  an  ceò. 

'S  aon  cheò  dhuinn  an  saoghal, 
A  tha  daonan  mu  'n  cuairt ; 
'S  gearr  còmhnuidh  nan  daoine, 
Cha  'n  fhaod  iad  bhi  buan ; 
'Nuair  a  ghairmeas  a  maor  sibh, 
Cha  'n  fhaod  sibh  'bhi  uaith ; 
Dh'  aindeoin  òige  thig  aois  oirbh 
Glacaidh  'n  t-aog  sibh  gu  uaigh. 

'S  ann  'san  uaigh  chaidh  an  caiptean, 

B'  fhearr  mais'  e  air  sluagh, 

Agus  ceannard  nam  feachdan, 

A  b'  fhearr  bh'  ac'  's  an  Taobh-tuath ; 

'Nuair  a  racha'  tu  Shasuinn 

Cha  robh  aca  do  luach, 

No  's  an  Fhraing,  ged  b'  fhad  as  i, 

Gu  'm  bu  leat  orra  buaidh. 

Buaidh  Chaptein  Mhic  Choinnich 
Nach  sloinnear  gu  bràth, 
Ann  an  oifigeachd  eile, 
No  'n  eireachdas  blàir; 
Cha  robh  Màidseir,  no  Caiptean, 
Riamh  ac'  thug  ort  bàrr : 
'Laoich  threin  a  bha  gasda, 
'S  tu  gleacadh  an  sbàirn. 

Cha  bu  sbàirn  ort  mar  dhuine, 
Aon  ni  b'  urrainn  ann  càch ; 
Bha  do  threubhantas  uile 
Mar  churraidh  gun  sgàth ; 
'Laoich  thrèin  nan  arm  guineach 
'S  ann  leam  is  duilich  do  bhàs ; 
'S  mòr  an  call  e  do  'n  rioghachd 
Nach  do  thill  thu  o'n  bhlàr. 


158  THB   MACDONALD  COLLBCTION   OF  OABLIC  POETRT. 

'8  e  do  bhàs  is  inòr  iargain 

O'n  là  thriall  thu  gu  ùir, 

O'n  a  dh'  fhàs  thu  cho  sgiamhach 

'S  cho  fiachar  an  cùirt; 

Gun  deach'  t'  ainin  as  na  criochan, 

Aig  'meud  's  fhuair  thu  chliiì, 

Gu  la  bhràth  cha  teid  di-chuimhn 

Air  iarmad  mo  rùin. 

'8  tu  chrùnadh,  's  tu  dhearbhadh, 
'S  neo-chearbach  do  chìiis, 
Tha  do  mheas  ann  an  Alba 
Cho  ainmeil  ri  diuc ; 
Bu  tu  ceannard  na  h-armailt, 
'S  mòr  do  shealbh  air  a  cùl, 
Sguiridh  mise  dheth  t-iomradh, 
Phir  a  b'  inbhaiche  gnùis. 


MABBHBANX  DO  DHUIN'  UASAL.  159 


MARBHRANN  DO  DHUIN'  UASAL. 

Thoib  an  t-soiridh  no  dhà  bhuam, 

A  null  mar  a  b'  àill  leam, 

Gu  teaghlach  an  àrmuinn, 

Gu  Aird  an  t-raic ; 

Far  an  robh  mi  'n  tùs  m'  òige, 

Ma'  ri  do  mhòrachd, 

'N  am  shuidhe  mu  'n  bhòrd, 

Gun  leom  gun  airc; 

Mhic  Moire  na  dàlach, 

Cuir  piseach  air  àlach, 

Le  beannachd  an  Ard-Righ 

'G  an  àrach  gun  neart : 

'S  e  sin  am  meas  àluinn, 

'G  a  chur  's  an  deagh  eàrlaid, 

Aig  leomhan  na  h-Airceadh, 

'S  e  'g  an  àrach  ma  seach. 

Mhic  an  fhir  a  bha  ceutach, 

'S  a  fhuair  urram  bho  cheudan  ; 

Och  !  och  !  mo  chreach  leir, 

'S  e  'n  t-eug  rinn  do  leòn ; 

'Nuair  a  chaill  thu  bhean  cheutach, 

An  robh  tuigs'  agus  reuson, 

Dhe  na  chunnaic  mi  fein, 

Am  measg  Ghaidheal  no  Ghall : 

Bha  uaisle  gun  àrdan, 

Anns  an  ribhinn  a  b'  àiUe, 

Bha  mais'  le  fiamh  gàire ; 

Deud  bàn  is  rosg  mall : 

'S  e  mo  chiìirradh  an  t-aiseag, 

Leis  an  deach'  thu  do  'n  chlachan, 

Nach  d'  thainig  thu  dhachaigh, 

'S  nach  faicear  thu  thall. 


160  THB   MACDONALD  OOLLECTION   OF  OABLIC  POBTRT. 

'S  e  deireadh  gach  duine 

Bho  'n  a  rinneadh  ar  gineadh, 

'Bhi  triall  chum  na  cille 

Le  iomadaidh  sluaigh ; 

Bi  an  dùlan  gu  tilleadh 

Ri  urlar  a'  ghlinne, 

'Nuair  a  thionndas  a  mhin-shuil, 

'S  e  ar  n-ionad  an  uaigh ; 

Tha  an  t-eug  oirnn  cho  gionach, 

E  daonnan  'g  ar  sireadh, 

Gur  a  mòr  e  gun  tiomadh,  > 

Ri  duine,  gun  truas; 

Ach  tha  m'  earbs'  as  an  Athair, 

Tha  shuas  air  a'  chathair, 

Gur  e  d'  àiU'  agus  d'  aighear, 

A'  bhi  'm  Flaitheanas  buan. 

A  chinn  uidhe  nan  deòiridh 

Righ  na  f aic  rai  ort  dòlas ! 

B'  e  d'  fhasan  o  d'  òige 

A'  bhi  malairt  nan  crùn. 

Bha  mi  lag  air  do  làraich 

Gus  'n  do  rinn  thu  mi  làidir, 

Righ  gu'm  faic  mise  d'  àlach 

Dol  an  àirde  le  cliii : 

Le  furan  le  fàilte, 

Le  òl  air  stuth  làidir, 

Gun  fhaighneachd  co  phàigheas, 

Ann  an  àros  a'  chiuil : 

Is  nighean  an  àrmuinn 

A'  bhi  'n  ionad  a  màthar, 

Mhic  Muire  dean  gràs 

Air  na  dh'  fhàgadh  'na  d'  luirg ! 

Gu  faic  mise  Coinneach 
A'  suidheachadh  fearainn, 
Am  bann  's  an  ceangal 
'S  am  bail'  aige  fhèin; 
Mac  larla  no  barain, 
A  bhi  'g  iarraidh  gu  Anna, 
Bho  dhuchas  a  seanar, 
Air  a  ceangal  o'n  chlèir; 


MAJRBHRANN    DO    DHUIM'   WASAfc.  1$1 

Bi  fìr  ùr  air  do  bhanais^ 
Cur  an  fhiidair  'na  dheannamh, 
Gun  chùmhnadh  air  drama, 
Ach  'ga  bhaileachadh  siòs ; 
Bi  fonn  air  luchd  ealaiu 
Chi  uachdar  do  thalla 
Bi  bonn  aig  a'  cheannaich 
Bho  thalla  nan  cliar. 


11 


162  THl    MAODOHALD   COLLBCTION   OP   OASUG   POBTRY. 


MARBHRANN  DO  DHUIN'  UASAL. 

Ged  tha  mi  dall, 

Gur  leir  dhomh  'n  call 

A  rug  air  mo  ghnàth  mhuinntir; 

'S  e  triall  bho  thuath, 

A  liath  mo  ghruag, 

'G  ad  chur  ann  am  bruaich  tunga, 

Ann  an  eaglais  nan  ceud, 

Far  an  cruinnich  an  treud, 

'S  e  sin  an  sgeul  ìirghlan ; 

Dh'  imich  e  uainn, 

Air  imrich  an  t-sluaigh  ; 

Ceann-cinnidh  nam  buadh  cliùiteach. 

Ged  tha  mi  a'  m'  thosd, 

Gur  ann  de  m'  olc, 

Mar  tha  do  chorp  cràiteach ; 

Gun  cheirein  lèigh, 

A  dol  gu  feum, 

Dha  do  chre  àluinn : 

Is  e  do  cheum 

A  b'  fhearr  gleus 

Air  gach  gne  ànlaimh  : 

Is  i  do  shìiil 

A  b'  fhearr  tiir, 

Ann  am  frith  nan  stiìc  àrda. 

Chunnaic  mi  uair 

Bu  lùthor  luath, 

Do  chas  air  cruas  fàsaich ; 

Na  tri  chaoil, 

Nach  robh  claon, 

Snaidht'  o'n  taobh  ràmh  bhuidh' ; 

Ma'  ri  meall 

Nach  robh  gann, 

Mar  chailc  ann  an  ceann  sgàrlaid 

Gruaidh  mar  chaor, 

Snuadh  mar  aol, 

'S  uaibhreach  craobh  àrdain. 


MARBHBANN    DO    DHUIN'   UA8AL.  163 

'N  uair  thogadh  tu  bùth 

'S  a  leagadh  tu  siùil, 

Ann  an  toiseach  tùs  falbha 

'N  uair  a  shealladh  tu  suas 

Air  an  iunnrais  mu  'n  cuairt, 

Feuch  an  robh  tuar  tàmh  orr' ; 

'N  am  biodh  i  cho  tlàth 

'S  gu  sgaoilte  ràmh, 

'S  tu  d'  shuidh'  air  cheann  tràghad ; 

Bu  bhinn  do  dhuan 

A'  sior  chur  suas, 

'S  ann  leamsa  bu  chruaidh  d'  fhàgail. 

Bu  sgiobair  thu  'n  am 

Bhristeadh  nam  ball, 

Bu  chlisgeanta  liìths  d'  èirigh, 

Bu  chèillidh  ciiìin 

Do  bheum  air  stiùir, 

Tuaireap  o  thaobh  beic  orr' : 

Cha  shineadh  suas, 

An  sgòd  fo  cluais, 

'S  tu  mhealladh  an  cuan  foilleil 

'N  am  gabhail  gu  tìr 

'S  na  rathaidean-rìgh ; 

Mac  samhuilt  an  fhior  ghuide  thu. 

Mìne  gun  cheist, 

Cinnteach  an  treis, 

Mar  righ  ann  an  deas  mhanntoil ; 

Thigeadh  gairge  gu  leòr 

Ann  am  feirge  mhòir, 

'S  na  h-airm  ann  an  dorn  cheannard : 

Thigeadh  gunna  bheoil  chaoil  ort, 

Claidheamh  faraon, 

Piostal  fo  sgaoth  làmhaich ; 

Fo  'n  ìsnich  gheur  chruaidh 

Ghorm  liòbhaidh  dhe  'n  chruaidh, 

Sniomhain  is  duail  mheanbh  orr'. 

Chunnaic  mi  uair 

An  teas  do  chuaich, 

Ann  am  braise  luath  mheamna, 

A'  foghlum  sluaigh, 


164  THE   MACDOKALD   OOLLBOTION    OP   OAILIC   POBTBT. 

'G  an  togail  suas, 

'S  tu  gun  ghruaim  anntlachd ; 

Ma'  ri  fear  an  fhuilt  rèidh 

Dha  'n  robh  faicinn  nan  ceud 

Bachlagach,  gle  ainhluidh 

Fàs  mar  stoc ; 

Maraileach  lochd 

'S  àillidh  am  folt  camalub. 

Tha  falt  mar  theud 

Ort  cha  bhreug, 

Gaisge  cein  àrbhuidh; 

Aon  Mhac  Dhe, 

Chruthaich  e, 

Cruth  na  chre  thalmhaidh : 

O  losa  gle 

Dion  gun  bheud, 

Cìs  o'n  eug  mharbhtach. 


CUMHA   OIG-FHIB,  166 


CUMHA  OIG-FHIR  'GAN  D'FHUAIR  A  LEAN- 
NAN  BAS  AIK  LA  AM  BAINNSE. 

'S  FADA  shiubhal  mi  'n  oidiiche 
Chum  na  maighdinne  bòidhich, 
'S  'nuair  a  rainig  mi  'n  baile 
Cha  robh  aighear  no  ceòl  ann. 

'S  ann  bha  mnathan  ri  fuaigheal, 
'S  cuid  de  ghruagaichean  brònach; 
'S  ann  a  bha  mo  gheug  fhion-fhuil 
Air  a  sìneadh  fo  bhòradibh. 

Ann  a'  leine  chaoil  anairt, 

'S  ni  'n  cluinneadh  mo  chòmhradh, 

Tha  d'  fhalt  mar  an  sìoda, 

Och  mo  dhìth  bhi  cur  fòd  ort, 

Re  am  cur  na  h-ìiir  ort, 
Theann  mo  shuilean  ri  dòrtadh ; 
A  ghaoir  a  chaidh  o  mo  leth  cheann, 
Cha  teid  i  'm  feasda  ri  m'  bheò  as. 


166  THE   MACDONALD  COLLECTION   OP  GABLIC   POETRT. 


CUMHA  DO  DH'  FHEAR  NAN  DRUIMINEAN. 

Is  ann  do  m'  lochd  'bhi  cho  fad'  ain  thosd, 
Mo  chreach  do  chorp  cràiteach, 
Gun  cheirein  lèigh  a  dol  am  feum  dhuit 
A  chre  àluinn. 

Is  e  do  cheum  a  b'  fhearr  bèus, 
Anns  gach  gnè  thalmhainn ; 
Sud  an  t-suil  a  b'  fhearr  tùr 
Air  feidh  nan  stùc  àrda. 

Fhuair  mi  sgeul  mu  'n  tìm  so  'n  de, 
Cha  'n  fhaod  mi  fèin  bhi  'm  thàmh  dheth, 
Ailein  Oig  nach  'eil  thu  beò, 
Mo  chreach  an  comhlan  àluinn. 

A  Chlann  Ghilleoin  nam  piob  's  nan  eròl, 
'S  nam  pios  's  nan  còrn,  's  nan  goibleid; 
A  Righ  nam  feart  is  treuna  neart 
Thug  uainn  gach  neach  a  b'  fheàrr  dhiubh. 

An  fhinne  phrìseil,  làidir,  rioghail, 
'Leagadh  sios  bhur  meanmna, 
Bha  neart  dhaoine  gar  sior  chlaonadh, 
'S  gu'n  robh  'n  t-aog  gar  cealgadh. 

Cha  robh  leigh  a  bha  fo  'n  ghrèin 
Dheanadh  feum  's  an  am  ud ; 
An  ciste  dhliith  an  deis  a  dxinadh 
'Ta  mo  rùn  's  an  teampull. 

'S  iomadh  tional  truagh,  gun  bhlagh,  gun  bhuaidh, 
A  tha  's  an  uair  so  'n  Aros. 
Tha  mnai  fo  bhròn,  's  beag  ioghnadh  dhoibh, 
Gu'n  d'  chaill  iad  sògh  is  slàinte. 

Mu  dheagh  Mhac  Eoin  a  chur  fo  'n  fhòd, 
An  ciste  nam  bòrd  clàrach ; 
Bha  mais'  is  ciataibh,  's  moran  riaghailt, 
Bh»  sud  riamh  a  fàs  riut. 


CUMHA  DO  DH'  FHEAR  NAN  DRUIMINBAN.         167 

'S  ma  tha  mi  'n  dhall,  's  ma  's  leir  dhomh  'u  call, 

A  rug  air  do  rann  mhuinutir; 

'Ur  triall  mu  thuath  so  liath  mo  ghruag 

Ga  d'  chur  fo  bhruaich  an  tunga. 

'N  am  sgaoileadh  nan  sguab,  mu  bhìie  uam  bruach, 
Bh'  air  fineadh  nam  buadh  cliùteach, 
Flathas  gach  uair,  mathasach  buan, 
Flathas  bu  dual  duibhse. 

Cha  'n  'eil  litir  thionail  an  drasda  'gar  sireadh, 
'S  dh'  fhag  sud  do  chinneadh-sa  tùrsach ; 
Cha  'n  ioghnadh  dhaibh,  bu  mhòr  an  call, 
Bu  mhaith  an  ceannard  dìithch'  thu. 

A  mharcaich  ghleusd',  bu  ghasda  ceum, 
An  ruith,  's  an  leum,  's  an  lùth-chleas ; 
Mac-aigne  cha  robh  aig  neach  ort 
Riamh  am  facas  dhiubh-san. 

'S  iomadh  gruagach,  's  sàr  bhean  uasal, 
Ghread,  's  a  ghuail,  's  a  chràidh  thu; 
Bu  mhòr  an  dìth  do  bhàs  air  tìr 
An  am  dol  sios  gu  t-fhàrdaich. 

Sìiil  au  fhìreoin,  's  bàrr  an  righ-fhuil, 
Snuagh  an  fhir  o'u  d'  fhàs  thu; 
Sud  'ur  gniomh,  an  ceann  gach  mios, 
A  bhi  's  a  chìll  gar  fàgail. 

'S  mìn  leam  an  treibh,  's  cinnteach  gun  cheist, 
Mar  ribhinn  nan  rosg  mall ; 

Gheibhte  feirge  mu  d'  bhord,  'u  am  t-fheirge  mhòr, 
'Nuair  bhiodh  t-airm  ann  a'  d'  dhorn  teann  ort. 

Claidheamh  fo  dhorn,  's  gunna  bheoil  chaoil, 
'S  piostal  mu  'n  sgaoil  làmhach ; 
Slisneach  gheur,  chruaidh,  liomhta  o'n  ghual, 
'S  liomhain  o'n  stuaidh  mheanail. 

Bu  sgiobair  thu  nam  bristeadh  buill, 
Bu  chlisgeanta  lùs  t-eiridh ; 
Bu  shàmhach  ciuiu  do  làmh  air  stiuir, 
Ga  mealladh  a  lùnn  beucaidh. 


168  THB   MACDONALD   COLLBOTION   OF   GABLIC   POBTRY. 

O  sgòid  gu  cluais,  ga  mealleadh  le  cluain, 
Caitbeadh  mu  'n  cuairt  fàill  orra; 
Nam  gabhail  mu  thìr,  rau  ròd  an  righ, 
'8  b'  athail  am  fior  ghuide  thu. 

'S  mairg  ribhinn  òg  a  thug  ro  ghràdh, 
Nach  d'  fhuair  ort  òrdugh  pòsaidh ; 
Nach  d'  fhuair  a  fear  raar  bu  chòir  dhith, 
'S  ann  tha  bhròn  sud  dhuinne. 

A  charaid  Ailein,  nan  steud  mearra, 
'S  nan  each  ceann-ard  cruidheach; 
A  chaidh  a  Cholla,  a  ghlac  an  loingeas, 
A  chum  a  choinneamh  air  an  Rùta. 


MARBHRANN    FIR    THAIASGAIR.  169 


MAEBHRANN    FIR   THALASGAIR 
Le  Eoin  MacAilein.     1733. 

'S  E  'n  sgeula  bochd  truagh  so  thaiuig  o  thuath, 
A  mheudaich  dhomh  fuachd  is  allaban ; 
Mas  a  fada  no  geàrr  gun  tig  e  an  àird, 
'S  i  aiceid  mo  bhàis  gu  deimhin  i. 

'S  beag  mise  ri  luaidh  aun  an  àireamh  nan  sluagh, 
Dh'  fhag  an  sgeuls'  auns  gach  cluuain  gu  gearanach, 
'S  iomadh  cridhe  'ga  chràdh  aig  a  bheil  mar  cheann  fàth, 
Gun  do  bhuinig  am  bàs  Fear  Thalasgair. 

Gun  mhasl'  thoirt  do  chàch,  do  dh'  iosal  no  àrd, 
'N  a  shubhailcean  gnàths  b'  fhear  ainneamh  e; 
Bha  e  iosal  is  àrd,  bha  e  fuar  agus  blàth, 
Bha  e  prìseil,  gràdhach,  carranach. 

'S  nan  eireadh  strìth,  cha  b'  e  caiseineach  crion, 
'S  ann  a  dhearbhadh  e  gniomh  le  fearralachd ; 
Ach  an  saoghal  bochd  truaghs'  a  tha  mealladh  an 

t-sluaigh, 
Meud  's  a  ghabh  dheth  cuairt  's  a  dh'  aithnich  e. 

Cha  'n  fhac  e  do  fheum  ann  an  anabarr  do  sprèidh, 

Ach  a  dhicladh  gu  f eum  nan  ainniseach ; 

'S  iomadh  bochd  ann  an  càs  gheibheadh  fuasgladh  gun 

dàil, 
'Nuair  a  thogadh  e  màl  nan  tenandan. 

Ghabh  e  tlachd  agus  miann  de  thigh  flathasach  fial, 
Am  biodh  tathaich  nan  ceud,  's  cha  b'  ainneamh  sin, 
Bhiodh  bord  fosgailt'  a  chlàir  ro  uaislibh  's  ro  dhaimh, 
'S  do  na  h-ìslibh  b'  e  'n  àiridh  bheannachd  e. 


170  THB   MACDONALD   COLLECTION    OF   GAELIO  POBTBT. 

Bu  tric  meoghail  an  òil,  agus  gleadhar  nan  stòp, 
Air  aghaigh  nam  bòrd  nach  b'  ainniseach, 
Lamh  sgapadh  nan  crùu  air  luchd  ealain  is  ciuil 
'S  e  choisin  an  cliuth  's  a  b'  airidh  air. 

Thug  e  'n  ciste  nan  clàr  na  gibhtean  a  b'  fheàrr, 
O  se  fein  a  thug  gràdh  mar  leannan  daibh, 
Mar  bha  gliocas  is  daimh  agus  fèil'  agus  gràdh, 
Cha  bu  leir  dhaibh  co  chàch  ga  fanadh  iad. 

Fada  m'  fhuireach  am  pèin,  ann  an  talla  nan  dèur, 
Cha  'n  fhaic  mi  na  dhèigh  fear  aithris  air; 
Ged  tha  so  na  chall  mòr  do  Thormad  MacLeoid, 
Cha  'n  fhasa  leam  bròn  Shir  Alastair. 

So  a  bhràthair  's  gach  tùrn  dheanadh  àit'  air  a  chul, 
'S  nach  coisneadh  le  ghiulan  sgaiuuir  dha; 
Tha  Lobhat  na  h-Aird  gu  dubhach  mu  bhàs, 
B'  e  chompanach  gràidh  's  a  charaid  e. 

Mheud  's  a  dh'  fhuirich  suas  do  Shliochd  Ghilleoin  nan 

tuagh, 
Dh'  fhag  e  àilleachd  an  gruaidh  gu  smalanach, 
'S  truagh  Eachann  na  dheigh  o  Charpach  nan  ceud 
Dh'  fhàg  e  saighead  na  chre  nach  dealaich  ris. 

Tha  cheile  fo  ghruaim,  's  i  air  caochladh  a  snuadh, 
Rinn  i  malairt  's  an  uair  's  is  aithreach  leth ; 
Thug  i  iomairt  is  òl,  agus  meoghail  is  ceòl, 
Air  tùrsa  's  air  bròn  gu  gearanach. 

Thug  i  aoibhneas  a  pòg,  ni  gle  mhor  ga  sògh, 
Bhi  gan  ionndrain  ri  beò  's  nach  faigh  i  iad ; 
'S  ann  air  Ruairidh  o'n  Diin  a  chinnich  am  flùr, 
'S  chunnaic  mise  le  m'  shiiilibh  ceathrar  dhiubh. 

Sir  Ruairidh  bha  còir,  agus  Eoin  nan  òs, 

Ged  bu  mhaith  iad,  thug  Domhnull  barrachd  dhiubh; 

Gach  fàillean  is  geug  a  shiolaich  da  threibh, 

lad  a  direadh  ri  beus  an  aralachd. 


MARBHRANN   FIR   tHÀLASGAlR.  ITl 

Mar  sin  daibh  mar  nòs  fhad  's  a  dh'  fhanas  iad  beò 
Gu  ruig  's  an  t-Eoin  Og-sa  's  leanabh  dhuinn ; 
Ma  leannas  e  'n  gnàths  bh'  aig  athair  's  gach  càs, 
Gu  deaibh  's  duine  ta  ghnàth  so  aithnicht'  e. 

Ma  chumhnas  e  gnàth  a  ròd,  tuil,  agus  tràigh, 
Mar  reothart  a  fàs  gu  barraicht  e ; 
Mas  a  ceadaicht  an  tùrn,  tha  mi  guidhe  gu  dùr, 
Saoghal  fada  le  cliti  's  le  alla  dha. 


172  THE    MACDONALD   COLLBCTION    OF   GABLIC   POBTHT. 


CUMHA  PEATHAR. 

Hù  òro  laù  ò, 
Hòro  hù  o  hì  ò, 
Hù  òro  hù  ò. 

QuB  e  mis'  tha  fo  mhulad, 
Tha  lionn  dubh  air  mo  ghruaidh. 
Hù  òro. 

'S  cha  b'  e  cumha  mo  leannain, 
Ged  a  dh'  fhanadh  e  bhuam. 
Hù  òro. 

Ach  cumha  mo  bhràithreau, 
A'  cnàmh  anns  a'  chuan. 
Hù  òro. 

Cumha  Eachainn  is  Lachluinn, 
Dh'  fhag  tana  mo  ghruag. 
Hù  òro. 

'S  goirt  leam  diol  ar  cùl  chiannaich, 
Auns  an  fheamain  'ga  luaidh. 
Hix  òro. 

'S  tric  mo  shùil  air  an  Rudha, 
Fo  'n  a'  bhruthach  ud  shuas. 
Hii  òro. 

Feuch  am  faic  mi  seòl  brèid-gheal, 
Latha  grèine  's  a'  chuan. 
Hù  òro. 

Cha  'n  'eil  long  thig  on  Rudha, 
Nach  toir  snidh'  air  mo  ghruaidh. 
Hù  òro. 

Cha  'n  'eil  bàt'  thig  's  a'  chaola*, 
Nach  caochail  mo  shnuadh. 
Hù  òro. 


CUHHA    PBATHAR.  173 


Cha  dirich  mi  bruthach, 
'S  cha  shiubhail  mi  uair. 
Hiì  òro. 

Cha  dean  mi  ceum  idir, 
Gus  au  d'  thig  na  bheil  bhuam. 
Hù  òro. 

Cha  chaidil  mi  stòlda, 
A  Dhòmhnaich  no  Luain. 
Hù  òro. 

Tha  bhur  leaba  na  h-ònar, 
Anns  an  t-seòmar  ud  shuas. 
Hù  òro. 

'S  cha  teid  mi  'g  a  càradh 
'Sibhse  ghràidh  cho  fad  bhuam. 
Hiì  òro. 

Gur  e  mis'  tha  fo  mhulad, 
Air  an  tulaich  luim  fhuair. 
Hù  òro. 


174  THE   MACDONALD  COLLBCTION   OP   GABLIC    POITBY. 


CUMHA  DO  MHINISTEIR  A  CHAIDH  A 
BHATHADH.      Le  phiuthair. 

Hù  òro,  hù  ò, 
Chal  o  hì  o  hì  ò, 
Hù  òro,  hù  ò. 

Mhuire  's  niis'  tha  fo  mhulad, 
Air  an  tulaich  luim  fhuar. 

Cha  'u  'eil  bàt'  thig  o'n  chaolas, 
Nach  caochail  mi  snuagh. 

Na  eithir  fo  rudha, 

Nach  sruthail  mo  ghruaidh. 

'S  e  mo  ghràdh  do  chùl  clannach, 
Anns  an  fheamainn  ga  luadh. 

Cha  'n  e  cumha  mo  leannain, 
Ged  a  dh'  fhanadh  e  uam. 

Ach  cumha  mo  bhràthar, 
Cùl  fàineach  nan  dual. 

Cha  dìrich  mi  'n  t-achadh, 
Na  machaire  cruaidh. 

Tha  do  leaba  gun  dòigh  orr', 
Anns  an  t-seomar  ud  shuas. 

Cha  teid  mi  'g  a'  càradh, 
Tha  thu  ghràidh  cho  fad'  uam. 

Tha  do  phresent  'n  am  chistidh 
Ni  bu  mhisde  mi  uam. 


CATH   CHUILODAIB.  175 


CATH  CHUILODAIR. 

Le  Lachlainn  Dubh  MacLachlaiun. 

GuR  goirt  a'  naigheachd  a  fhuair  sinn, 

O  bhlàr  dosgaidh  na  truaighe, 

Mheud  's  a  thuit  ann  dheth  'r  n'  uaislean, 

Thainig  trùpa  mu'n  cuairt  oirnn, 

Fhuair  le  buidseachd  bhi  'n  uachdar  oirnn  beò. 

Sgeul  is  cràiteach  le  m'  chridhe, 

Na  bheil  's  an  àrfhaich  mar  shithinn, 

Na  cuirp  àluinn  'gan  ruitheadh, 

'S  iad  fo  ghàirich  nam  fitheach, 

Gun  an  càirdean  a  tighinn, 

'G  an  càradh  gu  dligheach, 

'S  geard  de  'n  nàmhaid  nan  suidhe  nan  còir. 

B'  ann  diubh  'n  Còirneal  MacLachlainn, 

Cridhe  mòr  nach  robh  gealtach, 

Rìgh  bu  bhòidheach  air  each  e, 

'Dol  an  còmhail  gach  caiptean, 

Thoirt  òrdugh  mu  seach  dhòibh, 

Seal  mu  'n  thòisich  am  batal, 

Fhuair  iad  seòl  air  cur  as  da,  mo  leòn  ! 

Lamh  sgapadh  an  airgid, 

Anns  na  bailteacha  margaidh, 

'S  cian  's  gur  fada  chaidh  ainm  ort, 

Eadar  Sasunn  is  Albainn  ; 

Nach  do  phill  thu  ri  d'  leanabaibh 

'S  gun  chùl  taic  ris  an  earbar  iad  beò. 

Thuit  Diighall  's  an  àrfhaich, 

Duine  misneachail,  dàicheil, 

Bha  thu  urramach,  dàna, 

'Dol  an  coinneamh  an  nàmhaid ; 

Ceann  ar  finne  fhuair  cràdh  nach  bu  leòr. 


176  THJC    MACDONALD   COLLBCTTON   OF   OAXUC    POBTRY. 

'S  goirt  leam  càradh  nan  Abrach, 

lad  nan  sìneadh  's  na  claisean, 

Nach  diiisg  piob  iad,  no  bratach, 

No  f  oirm  creiche  dol  seachad  ; 

'S  mu'n  caochail  sibh  aigne 

'S  mòr  mo  bharail  nach  faigh  sibh  a  chòir. 

'S  iomadh  òganach  treubhach, 

Sunndach,  aigionnach,  eutrom, 

Nach  bu  tais  an  am  feuma, 

Thoirt  a  mach  an  ratreuta ; 

'Nam  b'  e  còthrom  na  Feinne, 

So  bhiodh  aca  le  cheile, 

Nach  tig  dhachaidb  'gan  eigheach  air  mòd. 


OKAN  DO  MHACLEOID  DHUNBHEAGAIX.  177 


ORAN  DO  MHACLEOID  DHUNBHEAGAIN. 

Bha  mì  m'  dhùsgadh  's  am  chaithrìs 
Ag  iarraidh  cùirt  dheth  d'  chuid  leinibh  ; 
'S  e  do  thùr  a  th'  air  m'  aire, 
'Nuair  a  spriutas  an  t-fhaillean ; 
Eiridh  sùrd  air  a  chaillich : 
Fàth  mo  thùrsa  's  mo  ghalair, 
Bha  rai  'n  cuirt  do  dhà  Sheannar, 
Nach  biodh  buirt'  air  mo  ghearain, 
Am  faic  thu  chiucharag  shalach 
'na  tràill. 

Sin,  's  a  bhaintighearna  nàrach, 
O  chaidrimh  na  tràghad, 
Rinn  duitsa  na  càirdean, 
'S  i  piuthar  nam  bràithrean, 
De  bhrod  uile  nan  Gaidheal ; 
Dh'  eug  Uilleam  air  Ghalltachd, 
Mhic  na  mna  thu  a  Aros 

bu  leom. 

Càirdeas  fear  o  Ghleanngaradh, 
'S  e  do  mheanmna  th'  air  m'  aire, 
A  lùb  threubhach  nan  geal-lamh, 
Chaidh  an  de  do  na  beannaibh, 
Riut  a  chròic  agus  eangaibh, 
*S  e  'na  bhòcan  ri  langan; 
Gheibh  e  hiaidhe  chruinn  mheallach 

na  deann. 


12 


178  THE   MACDONALD  COLLBCTION   OF  OABLIC  POKTRT. 


RANN  AIR  GRIOGAR  ODHAR  ARD,  Mac 
Dhonuachaidh  nan  Gleann,  bràthair  do  Mhac 
Ghriogair  Ghlinn  Sreatha. 

An  saoil  sibh  fèin  nach  foghainnteach, 

'S  e  Griogar  Odhar  Ard, 

Gu'n  d'  aithnich  mi  sgairt  diùlaich  ort 

'S  tu  dìreadh  ris  an  allt; 

Gu'n  d'  leagadh  Mac-an-Aba  leat, 

Os  cionn  na  glaic  ud  thall ; 

Gu'n  robh  fear  de  Chlauna  Chamshroin  ann, 

Is  dealg  'na  bhrot  gu  teann ; 

Gu'n  robh  lain  Og  Mac  Chailein  ann, 

'S  cha  b'  fhallain  e  fo  d'  laimh. 

Gu  'n  gleidheadh  an  righ  o  dhòruinn, 

Am  f  ear  mòr  a  bhrist  am  f  ang ; 

Cha  b'  ann  de  Chlanna  Chatain  thu, 

No  luchd  nam  plaide  bàn ; 

No  idir  do  Chlann  Domhnuill  thu, 

No  luchd  nan  ròiseol  àrd ; 

Ach  Griogarach  gu  dìreach  thu, 

Chuir  dìth  air  clann  nan  Gall. 


ORAN    DO'n    KIDIRE    DONNCHADH    CAIMBBUL,  179 


ORAN  DO'N  RIDIRE  DONNCHADH 
CAIMBEUL,  ris  an  cainte  Donnachadh  Dubh 
a'  Churraic,  le  Nighinn  dha,  nuair  a  chuir  e'n 
ceann  dheth  'n  duin'  aice — Griogar  Ghlinn 
Sreatha. 

A  RiGH  !  gur  mòr  mo  chuid  mulaid, 
O'n  cheud  la  thruimich  do  bhròn  mi; 
O'n  cheud  la  ghabh  mi  iuil  ort, 
Cha  dviraiginn  pòsadh. 

Gun  logh  an  Righ  sin  do  m'  athair, 
Gur  caol  a  sgait  e  m'  fheòil  diom ; 
Thug  e  bh'  uamsa  m'  fhear-tighe, 
Gu'm  bu  sgafanta  roimh  thòir  e. 

'S  lionmhor  iad  de  mo  chinneach, 

De  'n  gheàrr  thu  muineal  mu  'n  chòta, 

Agus  Guineach  mòr  prìseil, 

Dhe  'n  tug  thu  'n  sìoda  's  na  bòtan. 

Chum  thusa  'n  cuid  aodaich, 
Ge  bu  dìleas  iad  dhomhsa 


Mar  bhi  dhomh  daingneach  a'  chaisteil, 

'S  nan  geatachan  mòra, 

Agus  cuingead  nan  glasan, 

Nach  fhaighinn  seachad  gun  seòladh. 

'S  truagh  nach  robh  mi  'nam'  fhaoilinn, 
No  cho  caol  ris  an  fheòraig, 
'S  gun  snàmhainn  am  buinne, 
Cha  chumadh  an  t-òr  mi. 


180  THB   MACDONALD   COLLBCTION    OP   aABLIS    POBTRT. 


ORAN. 

Le  Bean  Lusglntir,  's  na  Hearradh. 

Dh'  fhalbh  na  gillean  grinn 
Fo  'n  cuid  armaibh, 
'S  ann  leam  fhin  a's  bòidheach, 
Thig  an  còta  dearg  dhoibh. 

Saoil  sibh  fein  nach  bòidheach 
H-uile  latha  Dòmhnaich, 
H-uile  fear  cho  spòrsail, 
Ite  's  còta  dearg  air. 

Saoil  sibh  fein  nach  èibhinn 
H-uile  latha  fèille, 
Osan  gearr  fo  'n  fhèileadh, 
An  t-èideadh  neo  chearbach. 

Gur  a  h-ann  an  Sasuinn, 
Fhuair  iad  òrdugh  batail, 
Thog  na  gillean  gasda, 
Cas  mu  seach  gu'n  d'  fhalbh  iad. 

'S  iad  a  fhuair  an  t-urram, 
Gilleau  Rois  is  Mhuile, 
H-uile  fear  cho  ullamh, 
Le  'n  gunnaichean  gorma. 

'S  ann  an  diugh  tha  'm  blàr 
Aig  saighdearan  na  Spàinne  ; 
Bheir  beannachd  a  mhàthar 
As  mo  ghràdh  gun  deargadh. 

'Nuair  dh'  fhalbhas  a  phacaid, 
'S  a  thilleas  i  dhachaigh, 
Bi  dùil  leam  ri  parcel, 
O  mo  ghasan  dealbhach. 

M'  ulaidh,  m'  aighear,  m'  eudail, 
Fear  leigheas  nan  creuchdan, 
Bheireadh  do  dhil-dèirce 
Rud  gun  fheich  gun  airgiod. 


ORAN    MOLAIDH    DO    DHOMHNULI,    MAC-LEOID.  181 


ORAN    MOLAIDH   DO    DHOMHNULL    MAC- 
LEOID,  Fear  a'  Chlaiginn. 

Le  Domhnull  Macleoid. 

riocH  's  mi  'g  eiridh  's  a'  mhaduinu, 
Ni  'n  aidmheil,  's  e  chòir  e, 
Mu  Dhomhnull  Og,  Fear  a'  Chlaiginn, 
Ni  luchd  aimbeairt  a  chòmhnadh ; 
Gu  bheil  uaisl'  anns  a'  ghille, 
Tha  de  chinneadh  nan  Leodach, 
Ciuin,  suairc',  ann  am  bruidhinn, 
'S  gun  d'  fhuair  thu  'n  t-urram  thar  mhòran, 
Mo  rìin  geal  òg. 

Pearsa  's  deis'  theid  an  còmhdach, 
Tigh'nn  o  mheòirean  an  tàilleir, 
Troidh  shocair  am  bròig  thu, 
'S  ann  am  bòtainn  nan  sàiltean  : 
Cha  'n  innis  teanga  mo  bheòil, 
A  h-uile  eòlas  a  dh'  fhàs  ort, 
'S  lionmhor  maise  th'  air  Domhnull, 
Ged  nach  treòraich  mo  chàils'  e, 
Mo  rùn  geal  òg. 

Ged  thigeadh  Parlamaid  Lunnain, 
'S  iad  uile  fo  'n  armailt, 
Cha  'n  'eil  barr  aig  mac  duin'  ort, 
Ann  an  cumadh  no  'n  dealbhachd  : 


'S  gur  a  righ  'nam  measg  uil'  thu, 
'S  gu'n  tug  na  chunnaic  thu  'n  t-ainm  dhuit, 
Mo  rìin  geal  òcr. 

Bu  tusa  'n  laochan  's  an  la  ud, 
'Cur  a  chatha  'na  d'  aonar, 
Sgoilt  thu  'n  fheill  gach  aon  rathad, 
'S  tu  gu  'n  caitheadh  le  saothair; 


lb'2  THB   MACDONALD   COLLBCTION    OF   GABLIC   POKTRY. 

Gu  bheii  dion  air  do  bkrollach, 
Chuireadh  collaid  air  daoiue, 
'S  ged  chaidh  stad  air  rno  labhairt 
Gur  mòr  dheth  fhathaed  ri  fhaotainn, 
Mo  rùn  geal  òg. 

Tha  do  bhlaths  mar  an  ceitein, 
Maduinn  ghreine  a's  t-samhradh, 
Tha  d'  fhoighidean  gle  mhaith, 
Ge  b'  e  leughadh  a  ceannsgal ; 
Bu  tu  beannachd  gach  creutair, 
Gach  diol-deirc  agus  banntraich, 
'S  i  'n  fhuil  àrd  tha  comh-streup  riut, 
'S  tu  nach  leughadh  an  gann  daibh, 
Mo  riin  geal  òg. 

'Nuair  a  racha'  tu  mharcachd, 
Air  each  bras  nan  ceum  meanmnach, 
'S  e  gu  sinnteagach,  fad-cheumnach, 
Ard  bheachdaidh  'na  eanachail; 
'S  tu  nach  iarradh  a  thiUeadh, 
'Nuair  bu  mhire  chum  falbh  e, 
Chite  dearrsadh  a  theine, 
'S  e  'cur  a  spioraid  gu  ainmein. 
Mo  rùn  geal  òg. 


% 


ORAN    MHIC    NAOIMHBIX.  183 


UKAN  MHIC  NAOIMHEIN. 
Le  Padruig  Mac-a-Phearsoin. 

Aghaidh  fhlatliail  na  sìthe, 
Ris  an  can  iad  Mac  Naoimhein, 
Sàr  mharcaich  each  cruidheach, 
'S  i  t'  inntinn  bhiodh  suas. 

'N  am  suidhe  's  tigh-thàirne, 
Ann  am  fochar  do  chàirdean, 
Cha  b'  e  'm  botul  bu  ghnàth  leat, 
'Cur  deoch-slàinte  mu  'n  cuairt. 

Cha  b'  e  'm  botul  ach  gallain, 
'Gan  lionadh  gu  h-ealamh, 
Anns  na  cupaichean  geala, 
Bu  ghlan  sealladh  is  snuadh. 

'S  iad  do  chàirdean  bhiodh  suundach, 
'S  cha  b'  urr'  iad  'gan  driighadh; 
Gheibhte  'n  sin  it'  an  t-siàlair, 
'S  dheanta  'n  cumhnanta  suas. 

'S  ciod  am  feum  dhuinn  'bhi  gearain, 
Air  gainnead  an  fhearainn, 
'S  an  cumhradh  cho  fallainn, 
Gu  dealachadh  uaibh. 

'Nuair  a  chi  sinn  air  fàireadh, 
Long  mhòr  nan  crann  àrda, 
'S  i  gabhail  mu  thamh, 
Far  an  samhaich  'm  bi  cuan. 

'S  ann  a  b'  airidh  Mac  Naoimhein, 
Air  pension  mòr  bhar  na  rìoghachd; 
Aig  'na  chuir  e  gu  ìre, 
De  dhaoine  gun  fheum. 


1«4  THB   MACDONALD   COLLECTION    OF    GAELIC   POKTRT. 

Gun  aìrgiod,  gun  aodach, 
'Freasdal  bheathaichean  caola, 
'S  iomadh  neach  a  bha  smaointinn, 
Gun  caochladh  tu  beus. 

Tha  Pàdruig  's  a  chàirdean, 
A  cheile,  's  a  phàisdean, 
Eadar  athair  is  màthair, 
'Dol  gu  sàile  gu  luath. 

Gu  dìithaich  an  àigh, 
Far  'eil  coiltichean  àrda, 
'S  bidh  Pàdruig  gun  dàil, 
Le  beagan  àisig  ga  'm  buain. 


ORAN    GAOIL.  185 


ORAN  GAOiL. 

AiR  leaba  chaoiu  chlèithe  ri  m'  shliog, 
Cha  chaidil  mi  oidhche  gu  là, 
A'  cumhadh  an  fhleasgaich  chaoin  iiir, 
A  dh'  fhag  le  thriall  mi  dlùth  do  'n  bhàs. 

Ib  dorn-gheal  mo  leannan  a  muigh ; 
Is  bòidheach  's  is  caoingheal  a  chruth  ; 
Sìiil  ghorm  fo  chaol  mhala  chorruich ; 
Gur  ro-mhaith  a  shnuadh  's  cha  diombuain. 

Is  binn  a  ghuth  ia  griun  a  mheòir; 
Is  aluiuu  a  shlios  taobh  ri  taobh : 
Cha  mhise  thug  fuath  do  mo  ghràdh, 
Ach  nach  b'  àill  leis  tighinn  do  m'  ghaol. 

A  nighean  òg  a'  chuil  dhrimneich; 
D'  fhalt  mar  an  lion  thig  a  Flanras; 
Do  shlios  mar  shneachda  air  aonach, 
'S  e  folaichte  fo  shioda  àilleach. 

Is  ann  's  an  Fhearrachan  so  shios, 
Tha  bhean  is  meachair  mìn  cruth, 
Deud  mar  a  chailc  'na  beul ; 
Is  binne  na  teud  ciuii  a  guth. 

Is  luaineach  mo  chadal  a  nochd : 
Ge  beò  mi  cha  bheò  mi  le  tlachd ; 
Mo  chridhe  air  sgaradh  'nam  uchd, 
Mar  ghuailin  air  dubhadh  gu  beachd. 

Ur  shlat  àill  mar  fhaillean  fann; 
Do  bhàrr  tha  mar  aiteal  de  'n  òr : 
Tha  do  ghruaidh  mar  an  caoran  dearg, 
Is  air  lasadh  air  dhealbh  nan  ròs. 

Beul  dait'  ort  mar  dhreach  nan  sùgh ; 
Ruisg  èibhinn  air  gorm-shuilean  glan : 
Is  ionmhuinn  mo  sheud  tha  gun  smal 
Donn  mhala  chaol  's  i  gun  chron. 


186  THB  MACDONALD  COLLBCTION   OF  GABLIC  POBTRT. 

D'  uchd  geai  tha  mar  Bhueaclid  air  a'  gheig; 
Tha  blas  na  meala  air  do  phòg : 
Gu'n  d'  fhuair  an  t-urram  air  cheudaibh, 
An  seud  is  neo-mheamnaich  glòir. 

Mar  ghrainean  mullaich  na  deise; 

Mar  chruinneachd  an  deigh  bhi  'g  a  fhàsg'  3 

Mar  a  ghrian  a'  folach  nan  reul ; 

Cha  leir  dhomh  bean  eil'  air  do  sgàth. 

Cha  dirich  mi  bruthach  no  gleann, 
Tha  mo  cheanu  air  lagadh  gu  mòr ; 
Mo  chridh'  air  a  lot  le  d'  ghràdh; 
Is  truime  no  bàs  air  mo  chùl. 


ORAN    GAOIL.  187 


ORAN  GAOIL. 

'S  BiNN  an  smeorach  air  na  crannaibh; 
'S  binn  an  eala  air  an  lòn; 
'S  binne  na  sin  beul  mo  leannainn, 
'Nuair  a  theannadh  i  ri  ceòl. 

'Nuair  a  theid  thu  do  'n  a  bhuaile, 
'S  ann  gu  buaidheach  theid  thu  ann, 
Buarach  's  gogan  air  do  ghuallainn, 
'S  d'  fhalt  na  dhualaibh  air  do  cheann. 

G«d  a  bhithinn  anns  a  leabaidh, 
O  chionn  seachduinn  's  mi  fo  phràmh, 
'N  an  tigeadh  tu  dh'  ionnsuidh  mo  leapa, 
Dh'  eirinn  suas  is  bhithinn  slàn. 

'Nuair  a  theid  thu  dhan  an  t-sithean, 
'S  ann  gu  rìomhach  theid  thu  ann, 
Bi  do  leadan  air  a  chìreadh, 
'S  do  shùil  mhiògach  ann  a  d'  cheann. 

'S  geal  an  tarmaich  air  an  leachduinn; 
'S  geal  an  sneachda  air  an  t-sliabh, 
'S  gile  na  sin  lag  a  bràghad, 
'S  ciochan  bàna  air  a  cliamh. 

'S  e  'm  ball  seirce  tha  'n  clàr  d'  aodainn, 
Dh'  fhàg  na  fir  an  gaol  ort  riamh ; 
Mheud  's  a  thug  mi  fein  de  m'  ghaol  duit, 
Dh'  fhàg  cho  aotrom  mi  'nam  chial. 


188  THB    MACDONALD   COLLBCTION   OF   GABLIC   POBTRT. 


ORAN  GAOIL  eadar  fear  agus  a  leannan. 

Emn. 
MiSE  'n  80  's  mi  'nam  luidhe 
'N  ciste  chumhainn  chaoil  chlàraich ; 
Tha  mo  cheann  air  a  lionadh 
Le  fiabhras  mi  ghnàthaicht' ; 
Cha  'u  fhuachd  e  's  cha  teas  e, 
'8  cha  'n  'eil  fhios  ciod  is  fàth  dha, 
Ach  's  e  thog  dhoinh  mo  ghalair 
Gaol  na  h-ainnir  a  dh'  fhag  mi. 

Ged  a  bha  mi  's  an  leabaidh 
Cha  'n  e  cadal  bu  tàmh  dhomh, 
Ach  a'  smaointinn  mu  'n  ainnir, 
Bean  'nam  meal-shuilean  blàtha : 
'Nam  dhomh  tighinn  dh'  an  t-seòlaid, 
Làn  sòlais  mar  b'  àbhaist, 
'S  e  naigheachd  do  phòsaidh, 
A  leòn  chon  a'  bhàis  mi. 

Gur  e  mis'  tha  gu  brònach 

Mu  mhnaoi  òig  a'  chuil  duinn ; 

'8  tu  gu  'n  deanadh  dhomh  slàinte, 

Ged  a  bha  mi  gu  tinn : 

Tha  do  ghruaidh  mar  na  caoran ; 

Do  shlios  mar  fhaoilinn  air  tuinn ; 

'S  e  bhi  ag  amharc  a'  d'  aodann 

Gniomh  a  b'  aobhaiche  leam. 

'8  truagh  gun  mise  's  mo  leannan 
An  lagan  falaich  an  uaigneas ; 
'Sinn  a  muigh  's  a  bhad  coille 
Far  an  goireadh  na  cuachan, 
Thu  bhi  lùbte  'na  m'  bhreacan, 
Dlùth  taisgte  mu  'n  cuairt  oirnn ; 
'8  gu  faighinn  do  phògan 
Le  deoin,  'b  leam  nach  b'  fhuathach  ! 


ORAN    ttAOIL  189 

Itt. 

Th«  mo  chion  air  an  fhleasgach, 

Dhonn,  leadanach,  bhòidheach  ; 

Thu  dhe  'n  fhinne  nach  striòcadh, 

Tha  thu  dh'  fhior  fhuil  Chlann  Dòmhnuill : 

'S  ann  a  ghabh  nii  mo  chead  dhiot, 

Aig  an  eaglais  Di-Dòmhnaich ; 

'S  ged  nach  d'  fhuair  mi  bhi  cainnt  riut, 

Gu  'n  robh  shannt  ni  bu  l.^r  orm. 

Ged  a  chaidh  mi  a  phòsadh, 
Cha  bu  deònach  mi  fèin  air, 
'Nuair  a  sheall  mi  'nam  dheaghaidh 
*S  e  mo  roghainn  a  thrèig  mi, 
Fiuran  iir  a'  chuil  chleachdaich ; 
Bu  tu  mo  thlachd  air  son  cèile ; 
'S  truagh  a  Righ  !  's  gun  mi  ma'  riut 
Fo  sparradh  na  deile. 


190  THE    MAODONALD   COU.ECTION   OF   GABLIC    POBTRT. 


ORAN  GAOIL  a  riim  te  d'  a  leaniiau. 

RiQH  gur  mòr  mo  chuid  mulaid, 

'S  mi  air  uilinu  an  fhuarain; 

Mi  ag  amharc  na  coiUe, 

Ob  cionn  Dair'  a'  Bhuig  luachraich, 

'S  mi  a'  faicinn  nan  reultan, 

'S  nan  eun  beaga  mu  'n  cuairt  domh : 

Tha  mulad  air  m'  inntinn, 

'S  cha  'n  innsinn  air  luach  e. 

Tha  gruaim  air  mo  chridhe 

'Dh'  fhag  snidh  air  mo  ghruaidhean, 

Mu  do  dheaghainn  a  fhleasgaich, 

Ghabh  do  chead  moch  di-Luain  dhiom ; 

Gur  gil'  thu  fo  d'  anart 

Na  'n  eal'  air  na  cuantaibh; 

Suil  ghorm  fo  d'  chaol  mhala; 

Beul  nach  aithriseadh  gruaimean. 

ìieuì  o'n  tairise  mànran, 

Fiamh  a'  ghàir  anns  gach  uair  ort, 

Sgeul  nach  misd'  thu  ri  chlàistinn 

Tha  mi  '  ràitinn  's  an  uair  so : 

'N  am  gabhail  air  aghaidh, 

'S  leat  taghadh  a'  chruadail; 

Uasal,  àrdanach,  ascoir, 

Lamh  nach  tais  ann  am  bualadh. 

Tha  do  shlios  mar  dhreach  cailce, 
No  mar  shneachd  air  bharr  gèige, 
No  mar  chanach  a'  chaire, 
Bhios  a'  fàs  anns  a'  chèitein : 
Troidh  chruinn  am  broig  chumhainn, 
Dhireadh  bruthach  gu  h-eutrom ; 
'S  maith  thig  dag  nam  ball  airgid, 
Air  slios  àrmuinn  nan  geur  lann. 


ORAN    OAOIL.  191 

Claìdlieamh  cuil  a'  chiun  aisnicli, 
Sgiath  bhreac  an  t-sar  chòmhdaich, 
Air  an  ògau  ghlau  chliùiteach 
Liib  iir  an  f  huilt  bhòidhich  : 
'S  6  mheud  's  a  thug  mi  dhe  m'  riìn  duit, 
Chuir  mo  shiigradh  gu  fòirneart; 
'Nuair  a  thionndaidh  mo  chùl  riut, 
Chaidh  mo  shiiilean  gu  dòrtadh. 

'Nuair  thig  am  dol  ri  bruthach, 

Bu  ghlan  rudha  do  ghruadhach, 

Le  do  bhreacan  caol  daite, 

'M  feileadh  preasach  mu  'n  cuairt  duit; 

Ma'  ri  d'  ghunna  bheoil  thana, 

Nach  mearachdach  bualadh ; 

'Nuair  a  chaogadh  tu  'n  t-siiil  ris, 

Bhiodh  fuil  air  ùlaich  an  fhuarain. 

Beairt  is  misd'  mi  ri  luaidh  rium 
A  mheud  's  a  fhuair  mi  de  m'  àilghios ; 
Mheud  's  a  thug  mi  de  m'  rùn  duit 
'S  nach  innsinn  do  chàch  e : 
'8  truagh  nach  robh  mi  an  Eirinn 
Mu  'n  do  thrèig  mi  mo  chàirdean, 
Mu  'n  do  ghabh  mi  cheud  eòlas. 
Air  an  òganach  dhàicheil. 


192  THK    .MACOONAIJ)    COLLKCTION    OF    GABLIC    POETnY. 


AM  BUACHAILE  BAN. 

A  Bhuachaille  Bhàin,  ma  's  àill  leat  labhairt  air  thÙB, 
Gur  leatsa  gun  dàil  ino  làmh,  ma  thig  thu  le  mùirn ; 
Gur  truagh  mar  a  ta  nach  do  thàrladh  mis'  agus  thu, 
Ann  an  eilein  gun  tràigh,  gun  ràmh,  gun  choite,  gun  stiuir. 

Ma  theid  thu  air  sàil,  a  ghràidh  biodh  ginidh  a'd'  phòc', 
Is  òl  mo  dheoch  slàint'  gach  àit'  an  suidh  thu  mu'n  bhòrd, 
Le  d'  chridhe  geal,  eutrom,  eibhneach,  aighearach,  òg; 
Gur  toil  leam  ara  beul  o  'm  bìnn  a  thigeadh  an  ceòl. 

Gur  toigh  leam  an  deud,  's  am  beul  nach  labhradh  le  sgraing, 
Bhi  sinnte  ri  m'  thaobh,  a  ghaoil  nan  tigeadh  tu  ann ; 
Mur  bhiodh  luchd  nam  breug  bha  m'  eudail  's  mise  gun  taing 
Le  òrdugh  na  clèir  le  cheile  'n  ceangal  gu  teann. 

A  Mhuire  's  a  Righ  !  gur  tìnn  an  galair  an  gràdh, 
Cha  bhi  neach  air  am  bi  nach  saoil  gur  seachdain  gach  là; 
Gu  'n  bhrist  e  mo  chridh',  's  gu  'n  sgaoil  e  cuisle  mo  làmh, 
Bhi  'g  amharc  a'  d'  dhèigh,  a  ghèug,  a  bhrollaich  ghil,  bhàin. 

'Nam  faiceadh  sibh  'ghèug,  's  i  'g  eiridh  maduinn  chiuin  cheò, 

'8  a  pearsa  da  rèir  a  mhealladh  nan  ceudan  slòigh  ; 

Gur  binne  do  bheul  na  fiodhal  nan  tèud  ri  ceòl ; 

Nach  truagh  leat  mi  'd'  dhèigh  air  chnocan  leam  fèin  ri  bròn. 

Do  chtil  donn,  dualach,  cuachach,  bachlagach,  bàigh, 
Dh'  fhàg  mise  fo  ghruaim  gu  buan  gu  latha  mo  bhàis ; 
Nan  tigeadh  tu  nuas  air  chuairt  do  'n  bhaile-sa  thamh, 
Ged  thuiteadh  mo  ghruag  a  rìs  bu  dual  di  fàs. 

Oganaich  uasail  o'n  d'  fhuaras  masl'  agus  guth, 
O  mhaduinn  Diluain  nach  truagh  leat  mise  's  mi  gul, 
Mo  chairdean  a  luaidh  nach  buan  do  cbomunn-sa  dhomh  ; 
Gus  an  teid  mi  's  an  uaigh  na  gluaisibh  mis'  as  a'  so. 


ORAN    GAOIL.  193 


ORAN  GAOIL  le  Og  mhnaoil  uasail. 

Slan  gu  'n  till  na  chaidh  o'n  bhaile ; 
Fhir  chuil  dualaich  nan  siil  meallach ; 
'S  goirid  o'n  chaochail  thu  barail, 
Mar  a  leannan  dhomhs'  thu. 

Haoiri  ri  o  raill  ò, 

Raill  ò  ho  raill  ò, 

Haoiri  ri  o  raill  ò, 

'S  e  'n  gille  donn  is  bòidhche. 

Dh'  eirich  mi  gu  moch  Di-r-daoin, 
Chuir  mi  m'  aghaidh  air  a'  chaol ; 
Co  chunnaic  mi  ach  mo  ghaol, 
A'  tigh'n  bho  thaobh  nam  mòr  bheann. 

Gur  e  mise  tha  gu  tinn ; 
;ha  d'  fhuair  mi  'n  cadal  an  raoir ; 
Bha  mi  smaointeachadh  fo  m'  shuim, 
'Na  fhuair  mi  loinn  an  òig-fhir. 

Oganaich  a  dh'  fhalbh  an  dè, 
'S  aotrom  a  ghearras  tu  leum ; 
'S  mor  bha  riut  dhe  'n  uaisle  streup, 
'S  cha  'n  'eil  do  bheusan  gòrach. 

'S  boidheach  sgiobalt'  thu  measg  chàich ; 
Do  shlios  mar  eal'  air  an  t-snàmh ; 
'Suil  chorrach  ghorm  's  aghaidh  bhlàth; 
Gu  'n  d'  thug  mi  gràdh  's  mi  òg  dhuit. 

Fhuair  mi  litir  tràth  Diluain, 
Thainig  thxigam  far  a  chuain ; 
Prine  brollaich  bho  mo  luaidh, 
Is  failbheag  chluais  de  'n  òr  aiik 


13 


194  THK    MACDONAl.T)    COLLECTION    OF   OAKLIC    POBTRY. 


ORAN  GAOIL. 

Hil-o-ro  ro  bha  ho, 
Hu  ru  rithill  iu  riu-a-ro  hi  rithill  iu, 
Rithill-o  ro-a-ro  hi  rithill  ith'll-o, 
Hithill-an  beag  cha  la  o  hithill  iu  ro  bho. 

Thug  mi  gaol  dhuit,  thug  mi  gradh  dhuit, 
HithiU-an  beag,  &c. 

Nach  tug  piuthar  riamh  da  bràthair, 
Hu  ru  rithill,  &c. 

Nach  tug  bean  da  ciochran  tàlaidh, 
Hithill-an  beag,  &c. 

Nach  tug  bò  da  laogh  air  àiridh, 
Hu  ru  rithill,  &c. 

An  gaol  a  thug  mi  do  shaor  an  t-sàbhaìdh, 
Hithill-an  beag,  &c. 

Saor  nan  lochdrach  's  nan  òrd  àrda, 
Hu  ru  rithill,  &c. 

'S  truagh  nach  mise  's  tusa  ghràidhein, 
Hithill-an  beag,  &c. 

Bh'  air  eilein  mara  nach  dean  tràghadh, 
Hu  ru  rithill,  &c. 

Nach  d'  readh  curaidh  ann  no  bàta, 
Hithill-an  beag,  &c. 

Ach  coite  bheag  is  da  ràmh  orr', 
Hu  ru  rithill,  &c. 

Sinn  a  gheibheadh  an  cadal  sàmhach, 
Hithill-an  beag,  &c. 


ORAN    GAOIL.  196 


Cùl  do  chinn  air  bac  mo  laimhe, 
Hu  ru  rithill,  &c. 

Gus  an  eireadh  grian  a  màireach, 
Hithill-an  beag,  &c. 


196  THK    MACDONALD   OOLLBCTION    OF   OABLIC   POBTBT. 


lORRAM  le  te  d'  a  leannan  's  e'n  dei^h  te  eile 
phosadh. 

'S  E  mo  rùn  do  chùl  bòidheach, 
Leam  bu  deonach  bhi  t-fhaicinn. 

Cas  a  dhìreadh  a'  munadh, 
Is  do  ghunna  fo  t'  achlais. 

Bhiodh  am  boc  as  an  fhireach, 
Air  do  ghille  tigh'nn  dachaidh. 

Bhiodh  an  ruadhag  's  a  ghlaodhaich, 
Aig  mo  ghaol-sa  fo  bhreacan. 

'S  maith  thig  boineid  mhaith  dhubh-ghorm, 
Dhuit  air  cìil  an  fhuilt  chleachdaich. 

Gur  a  maith  thig  dhuit  leine, 
Fo  dheagh  fheile  de  'n  bhreacan. 

Is  bròg  bhilleach  gun  chuaig, 
'S  cha  bu  shuarach  a  baltan. 

Agus  gartanan  riomhach, 

B'  e  mo  mhiann  'bhi  ga  'm  pasgadh. 

'S  i  do  ghruaidh  bu  ghlan  ruthadh, 
Dearg  mar  ubhal  na  slaite. 

'S  e  do  dheud  a  b'  fhearr  snaidheadh, 
Bu  mhac-samhuilt  de  'n  chailc  i. 

Bha  do  chàirdeas  gu  dìreach 
Ris  na  righrean  'bha  'n  Sasunn. 

An  fhine  rioghail,  Clann  Domhnuill, 
Luchd  nan  ròiseal  's  nam  bratach. 

'S  tha  do  chàirdeas  ri  MacDhughaiII, 
Da  bheil  tùr  nan  clach  snaighte. 


lORRAM.  197 


Tha  do  chàirdeas  ri  MacGoinnich, 
Bho  na  h-eileinean  farsuing. 

Sguiridh  mise  dheth  d'  sloinneadh, 
Leam  is  coma  mar  thachair. 

Bho  'n  la  sheachainn  thu  'n  fhaodhail, 
'S  nach  do  thaghail  thu  'm  fhaicinn. 

Bho  'n  la  chuir  thu  do  chùl  rium, 
Tha  fuil  bhrùite  fo  'm  aisne. 

Bho  'n  la  chuir  thu  snaim  rithinn 
Gur  tric  snigh'  air  mo  rasgaibh. 

'S  e  mo  rvin  do  chùl  bòidheach 
Leam  bu  deònach  bhi  t'  fhaicinn. 


198  THE   HACDONALD   CX)LL£CriON    OF   GABLIC   POBTKY. 


ORAN  GAOIL. 

Tha  cùl  tiugh  's  e  dualach, 
Tha  troni,  trom,  dualach ; 
Tha  cùl  tiugh  's  e  dualach, 
Mu  ghuailean  mo  leannain-sa. 

GuE  mis'  tha  'n  diugh  fo  ghruaman, 
'S  mi  direadh  uchd  a  chrualaich, 
Mo  smaointean  air  a  ghruagaich, 
A  bhuair  mi  le  geanalachd. 

Dh'  aithnichinn  a  measg  cheud  thu, 
Do  dhreach,  do  mhais,  is  t'  eugais, 
Gruaidh  mar  lasair  cheireach, 
Ceum  eutrom  neo-aindeonach. 

M'  ulaidh  is  mo  chiall  thu, 
M'  aighear  is  mo  rian  thu ; 
Rinn  thu  le  d'  ghaol  mo  lionadh, 
Mo  dhiobhail !  mur  faigh  mi  thu. 

B'  anns  a  'bhi  'ga'  d'  eisdeachd 
Na  smeoraichean  an  t-slèibhe, 
An  doire  dhlùth  nan  gèugan 
Toirt  sgèula  mu  'n  chamhanaich. 

Ged  nach  inns'  mi  chàch  e, 
'S  e  riaraicheadh  mo  chàileachd, 
Mo  nighean  donn  nam  blàth-shul, 
A  ghnàth  a  bhi  maille  rium. 

'S  na  labhradh  tu  rium  caoimhueil, 
Cha  bhithinns'  ann  a  foill  dhuit; 
'S  gu  'n  siubhlainn  fein  an  oidhche 
Troimh  choilltean  a  bharraich  leat. 

Gun  siubhlainn  fad'  a'  d'  chodhail, 
Ged  bhiodh  an  oidhche  reòta  ; 
Nan  dùraigeadh  tu  dhomhsa 
Do  phòg  anns  an  dealachadh. 


ORAN    GAUIL.  199 


Tha  mise  'dol  do  dh'  Eirinn, 
'S  tha  thusa  'dol  do  Shleibhte  : 
Gur  fada  sinn  o  cheile ; 
Ach  's  feudar  dhuinn  dealachadh. 

'N  cuimhneach  lea'csa  Dhomhnuill, 
'Nuair  thug  thu  gealladh  dhomhsa, 
Nach  treigeadh  tu  ri  d'  bheò 
Dha  do  dheòin  no  dha  d'  aindeoin  nii. 


200  THB    MACDONALD    COLLECTION    OF    GAELIC    POITRT. 


ORAN  A  MHAIIAICHE. 

Hò  's  ann  tha  mo  rùnsa  thall, 

Fo  dhubhar  nan  craobh  's  nam  beann ; 

Sgiobair  thu  air  luiug  nam  ball, 

'S  ann  tha  m'  annsachd  air  a'  mharaich' 

'S  £  mo  cheist  an  gille  donn, 
Theid  do  chrannagaibh  nan  long; 
Dh'  fhag  thu  nio  chridhe-sa  trom 
Mar  chloich  ann  an  gleann  nach  caraich. 

Mo  cheist  air  sealgair  a  gheòidh, 
'S  na  h-eala  an  cois  an  lòin; 
'S  lui  nach  iarradh  leat  an  stòr, 
Ged  a  bhiodh  mo  phòca  falamh. 

Cha  'n  iarruinn  airgiod  no  sprèidh, 
No  ni  eile  tha  fo  'n  ghrèin, 
Ach  mi  dh'  fhaighinn  mo  thoil  fein ; 
Shiubhlainn  rèidh  le  m'  chèile-falaich, 

Mo  cheist  air  sgiobair  a  chuain, 
Cheangladh  reeft  's  an  la  fhuar; 
'S  tu  gu  'n  stiuireadh  i  'n  an-uair, 
Ged  a  bhiodh  an  cuan  'na  ghleannan. 

Gur  a  mise  bhios  fo  ghruaim, 
'Nuair  chi  mi  chlann-nigheau  uam ; 
Cnot  de  ribein  air  an  gruaig, 
'S  mise  cumail  suas  a  bharrain. 

Dì-Dònuich  a  gheall  thu  ghaoil, 

Mo  choinneachadh  anns  an  f  hraoch  ; 

'S  ann  dhomhsa  bha  'n  gealladh  nd  laoin, 

Thug  thu  'n  gaol  's  cha  'n  ann  do  dh'  Anna. 

Gur  a  raise  tha  gu  tìnn, 
Gach  oidhche  luidhe  leam  f  hin ; 
Tha  do  leth-trom  fo  mo  chìch, 
Is  mi  gabhail  sgios  'ga  fhalach. 


ORAK    A    MHARAICHE.  201 

Cha  ghabhainn  sgios  dheth  gu  bràth, 
'Ga  ghiulau  raithe  no  dhà; 
Gus  an  tig  mo  chrios  an  àird, 
Gus  an  toireadh  càch  an  aire. 

Cha  do  chreid  mi  fein  an  raoir, 
Gu'n  robh  thu  dhomh  ann  am  foiU ; 
'S  mi  gun  siubhladh  leat  tro'  'n  choill, 
Gun  a  dhol  a  dh'  fhaighneachd  caraid. 

Cha  do  chreid  mi  mar  a  h-aon, 
Gu'n  robh  t'  aigne  dhomh  cho  faoin, 
No  gu  'n  tilgeadh  tu  mi  thaobh, 
Mar  gu  'n  tilgeadh  craobh  a  barrach. 


2Ul'  XHB   MACDONALD   COLLBCll'  AliLlC   rOBTBl. 


OKAISI  GAOIL. 

E  o  nigheau,  ao  o  nigliean, 

E  o  nigiiean,  rinn  tliu  m'  fhàgail, 

'S  duilicli  leam  gu'n  d'  tiiug  iad  uam  thu, 

'S  càcii  a  blii  'ga  d'  luaidli  gach  là  ri;im. 

Dh'  EiBiCH  mi  moch  maduinn  cheitein, 
S  thug  mi  ceum  ri  braighe  'n  fhàsaich; 
'S  cò  thachair  rium  ach  mo  leannau, 
'S  cha  b'  ann  'g  am  leantuinn  a  bha  i. 

'S  mairg  a  bheireadh  feairt  air  nighinn, 
Ged  bhiodh  i  'ua  suidhe  laimh  riut ; 
Ged  a  bhiodh  a  beul  'ga  d'  bhuaireadh, 
Bhiodh  a  cridhe  fuar  'ga  d'  fJiàgail. 

'Nuair  a  dh'  fhalbhas  uainn  an  Samhradh, 
Thig  an  Geamhradh  am  nam  bàiltean; 
Bidh  fear  eile  le  mo  ghruagaich, 
'S  mis'  air  bhàxr  nan  cuantan  àrda. 

Faodaidh  iad  a  bhi  gu  h-ualiach, 
Air  feadh  thighean  luaigh  is  bhàiltean; 
Bidh  mise  thall  a  buinig  òir, 
No  bi  mi  'giulan  còta  màdair. 

Beul  na  fìrinn  labhradh  siobhalt, 
Dà  shuil  mhiogach,  's  iad  gle  uàrach ; 
Gruaidh  mar  chaoireau,  slios  mar  fhaoilean, 
Malla  chaol  fo  'n  aodan  àluinn. 

'S  iomadh  là  bheagan  cixraim, 
Ghabh  mi  null  ri  lagan  Arneal, 
Far  an  robh  na  fir  's  a'  bhrùchda, 
'S  a  muir  dubh-ghorm  's  a  ghàirich. 


ORAN    GAOIL.  203 

Ged  a  leughte  dliomh  gach  cruadal, 
A  fhuair  mi  o  bha  m'  phàisde ; 
Air  leam  fhiu  gur  leòr  a  chruaidhead, 
Gaol  thoirt  uam  is  fuath  'ga  phàigheadh. 

Ach  a  uigheau  thog  au  alla, 

Bha  ga  ailis  anns  gach  àite. 

'S  a  Righ  !  nar  chluinntear  do  bhauais, 

Gu  'm  bi  do  leanabh  a  rànaich. 


204  THE    MACDONALD   COLLBCTION    OF   GABLIC   POETRT. 


OKAN  GAOIL. 

'S  toigh  leam  cruinneag  dhonn  nam  bò, 
Shiubhlainn  leat  tro'  choill  nan  cnò, 
'S  toigh  leam  cruinneag  dhonn  nam  bò. 

'S  ToiGH  leam  cruinneag  dhonn  nan  caorach, 
Mala  chaol  mar  ite  'n  eoin. 

'S  toigh  leam  cruinneag  dhoun  na  buaile, 
Aig  am  bi  bhuarach  na  dorn. 

Cruinneag  a  bhleothnadh  am  bainne, 
Dh'  fhaodadh  an  righ  bloigh  dheth  òl. 

'S  toigh  leam  cruinneag  dhonn  an  t-siigraidh, 
B'  e  mo  dhùrachd  bhi  'na  còir. 

'S  toigh  leam  cruinneag  Bhailelocha, 
Maigdean  shocair  's  i  ro  chòir. 

'S  toigh  leam  nighean  na  deagh  mhàthar, 
Aig  a  bheil  a'  nàdur  còir. 

'S  toigh  leam  cruinneag  dhonn  na  beirts, 
Chuireadh  i  snas  air  a  chlò. 

'S  toigh  leam  cruinneag  an  tigh-sheinnse, 
Do  'n  tug  mi  mo  loinn  's  mi  òg. 

Ged  a  bhiodh  iad  oirnn  a  bruidhinn, 
Dheanainn  suidhe  leat  mu  'n  bhòrd. 

Faodaidh  iadsan  a  bhi  bruidhinn, 
'S  cumaidh  sinn'  ar  cridhe  beò. 

Tha  mo  chàirdean  rium  an  gruaim, 
A  chionn  'bhi  buiis  ri  cruinneig  òig. 


ORAN    6JL01L. 


205 


ORAN  GAOIL. 

Hù  òro  hù  ò, 
E-o  o  hì  o  liì  ò, 
Hù  òro  hù  ò. 

Gu  bheil  mise  gu  brònach, 

'S  tric  na  deòir  air  mo  ghruaidh. 

'S  mi  'g  ionndrainn  na  cailinn, 
Baindidh,  ceanalta,  suairc'. 

Gur  a  h-òg  thug  mi  riin, 
Do  'n  te  's  ùr-ghile  snuadh. 

Le  ro  mheud  's  thug  mi  rìin  dith, 
Tha  mi  tùrsach  's  an  uair. 

Gur  e  mheud  's  thug  mi  ghràdh  dhith, 
A  dh'  fhàg  mi  fo  ghruaim. 

Fhir  a  thaoghlas  an  Sollas, 
Thoir  mo  shoiridh  gu  'm'  luaidh. 

Thoir  mo  shoiridh  gu  'm'  chailinn, 
'S  thoir  mo  bheannachd  dhith  uam. 

Thoir  mo  bheannachd  do  nìonaig, 
Rinn  mo  chridh'-sa  ghoid  uam. 

Ged  a  dh'  fhàg  thu  mi  brònach, 
Chaoidh  cha  toir  mi  dhuit  fuath. 

Gur  tu  dheanainn  a  thaghadh, 
'S  tu  mo  roghainn,  's  mo  luaidh. 

'S  bòidheach  t'  fhiamhachd,  's  do  chruthachd, 
'S  bòidheach  ruthadh  do  ghruaidh. 

Gur  a  bòidheach  a  dh'  fhas 
Do  chiil  fàinneach  na  dhuail. 


206  THE    MACUONALD   OOLLBCTION    OF   GAKLIC    POBTRT. 

Ach  ma  chuir  thu  do  chùl  rium, 
Faigh  fear  ìir  bheir  dhuit  luaidh. 

Faigh  a  nis  dhuit  do  roghainn, 
'S  dean  a  thaghadh  gu  luath. 

Ged  a  tha  thu  gun  diù  dhiom, 
Bidh  mo  rùnsa  dhuit  buan. 


CRUINNEAG    NA    BUAILE.  207 


CRUINNEAG  NA  BUAILE. 

Bho  'n  dhealaich  mi  'n  de  riut 

Tha  mi  f ein  fo  throm  uallach  : 

'S  e  bhi  tric  ort  a  meòrach 

Dh'  fhàg  na  deòir  air  mo  ghruaidhean. 

Thug  mi  gaol  air  bheag  eòlais, 
Do  nionaig  òig  a  chuil-dualaich, 
Nach  fannaich  's  nach  dìbir 
Chaoidh  gu  'n  sinnear  's  an  uaigh  mi. 

Air  leam  'n  raoir  air  mo  leabaidh, 
Gu'n  robh  mi  'n  caidribh  na  gruagaich ; 
Anns  a  mhaduinn  'nuair  dhùisg  mi 
Cha  robh  'nam  shùgradh  ach  bruadar. 

'S  truagh  nach  robh  mi  's  mo  nionag, 
An  gleann  leinn  fhin  air  bheag  uallaich ; 
'S  mi  gun  lùbadh  fo  'm  achlais 
Thu  'nam  bhreacan  glas  guaile. 

Chuir  nàdur  le  aoibhneas, 
Mòr  loinn  air  do  bhuadhan ; 
Aghaidh  fhlathail,  chiuin,  shiobhalt, 
Foinnidh,  fìnealt,  gun  ghruaman. 

Gruaidh  dhearg  mar  an  caoirean, 

Muineal  caoin-gheal,  glan,  suairce, 

Slios  mar  chanach  an  aonaich, 

Mar  shneachd'  aon-oidhch'  nam  fuar-bheann. 

Ge  binn  an  uiseag  's  an  smeòrach, 
'N  doire  cheòthar  nam  bruachan ; 
'S  mòr  gur  binne  's  gur  caoine 
Guth-gaoil,  ciuin,  na  gruagaich. 


208  THE    MACDONAJ.D    CJOLLKCTION    OF   GAILIC    POBTRT. 

Beul  raeachair  nach  mùthach, 
Anail  chìibhraidh  gun  truailleadh ; 
B'  annsa  leam  'bhi  'ga  'd'  phògadh 
Na  fion  'ga  òl  as  na  cuachan. 

Thoir  mo  shoiridh  le  dùrachd 
Bhuam  a  dh'  ionnsuidh  na  gruagaich, 
Agus  aithris  mo  sgeula 
Nach  toir  mi  fein  a  chaoidh  fuatb  dhith. 


ORAN    GAOIL.  209 


ORAN  GAOIL. 

Hù  hòro  hù  ò, 

Gur  tu  mo  nigh'n  donn  bhòidheach, 

Hù  hòro  hù  ò. 

'S  MiSE  ta  gu  muladach, 

Air  m'  uilean  anns  an  t-seòmar. 

Chuala  mi  o  dh'  èirich  mi, 
An  sgèula  nach  do  chòrd  rium. 

Sgèula  nach  bu  mhaith  leam, 
Air  mo  leannan  a'  bhi  pòsadh. 

Mise  muigh  air  chùl  na  tota, 
'S  tusa  stigh  a  còrdadh. 

'G  eisdeachd  ris  na  diucanan, 
A  cur  do  chliìi  an  òrdugh. 

'G  eisdeachd  ris  na  h-iarlachan, 
Ag  iarraidh  cho  'n  do  phòsaidh. 

'G  eisdeachd  ris  na  tighearnan, 
'G  iarraidh  ceart  is  còir  ort. 

Nighean  bhàn  is  àille  dreach, 

Mo  chreach  mur  faigh  mi  còir  ort. 

Shiubhlainn  leat  an  saoghal, 

A  ghaoil,  na  'm  biodh  tu  deònach. 

Shiubhlainn  leat  an  ear  's  an  iar, 
Gun  each,  gun  strian,  gun  bhòtuinn. 

Shiubhlainn  a  Dhuneidean  leat, 
Gu  sràid  nan  ceuman  còmhnard. 

'S  rachainn  leat  a  dh'  Eirinn, 
'Nam  biodh  tu  fein  leam  deònach. 


U 


210  THB   MAODONALD   OOLLBCTION    OP   GAELIC   POBTRY. 

Rachainn  leat  a  dh'  Uidhist, 
Far  am  buidhe  'm  bi  an  t-eòrna. 

Rachainn  leat  do  Shleibhte, 
'S  ge  b'  eadar  e  do  'n  Olaint, 

Rachainn  fada,  fada,  leat, 
Cho  fad'  's  a  rachadh  m'  eòlas. 

'S  bochd  an  sgeul  a  fhuair  mi  ort, 
Diluain  an  deigh  Didonuich. 


MO   OHAILINN    DONN    OG.  211 


MO  CHAILIN.;  DONN  OG. 

Mo  chailinn  donn  òg,  's  mo  nighean  donn  thogarrach, 
Thogainn  ort  fonn,  's  neo-throm  gu'n  togainn ; 
Mo  chailinn  deas,  dìleas,  gu'n  innsinn,  's  cha  'n  obainn, 
Mar  mheall  thu  os  iosal  mo  chridh'-sa  gu  h-obann. 

Tha  mise  leam  fhin  gu  neo-aoibhinn  's  an  talla, 
Ri  sgriobhadh,  's  ri  leughadh,  's  mo  reusan  ga  sgaradh ; 
Tha  gach  ni  orm  a  dh'  èis,  's  mi  as  eugmhais  na  cailinn, 
Chuireadh  fonn  fo  mo  chèill,  agus  gleusadh  air  m'  ealdhain. 

'Nam  biodh  agam  long  ghleusda,  le  h'  eideadh  mar  chanacb, 
Gu  h-aigionnach  eutrom,  dol  a  reubadh  na  mara ; 
Na  tonnaibh  gorm  beucach  gun  geilleadh  fo  darach, 
'S  gu'n  stiuirinn  a  ceuman  a  reir  Poll-na-h-Eala. 

Bu  bhinne  do  sgeul  leam  na  teuda  fo  ealdhain, 

Bu  ghile  do  dheud  leam  na  leudag  a  chanaich ; 

Do  shùil  mar  an  reul,  no  mar  sheud  bu  ghlan  sealladh, 

'S  b'  e  sòlas  ri  m'  rè  leam  mo  bheul  'bhi  ri  t'  anail. 

Tha  thu  baindidh  'na  d'  cheum,  's  tu  steidheil  a'  d'  bhallaibh, 
Tha  thu  milis  a'  d'  bheul,  's  tu  gle-ghlan  a'  d'  shealladh ; 
Gu  bheil  mais'  ann  a'  d'  eudan  mar  fhiath  grein  ri  la  earraich, 
'S  mar  fhiadh  dheanainn  leum  'nam  b'  leam  fein  do  cheann- 
falaich. 

Mo  chadal  neo-eibhinn,  mo  leirsinn  'ga  dalladh, 

A  ghrian  anns  na  speuran  a  treigsinn  mo  sheallaidh ; 

A  ghealach  's  na  reultan,  cha  leur  dhomh  's  cha  'n  aithne, 

'S  do  ghaol  air  mo  leireadh  's  nach  geill  thu  dhomh  gealladh. 

Tha  mi  m'  luidhe,  's  cha  'n  eirich  ged  a  b'  eibhinn  leam 

tarruing, 
Gu  iomachd  an  t-sleibh'  ri  la  greine  no  gaillinn ; 
Gur  e  gaol  na  te  leir  mi  bheireadh  reidh  mi  o  m'  eallach, 
Chuireadh   oiteag  fo  m'   sgeith  chum   's  gun  leumainn  o'n 

talamh. 


212  THK   MACDONALD  ,COLLBC!TION    OP   OABLIO   POBTBT. 

Bu  chùirteir  air  feill  thu,  bu  reul  a  measg  bhau  thu, 

Bu  lionmhor  do  cheutaibh,  rinu  na  ceudan  a  mhealladh ; 

Cò  'n  ainnir  fo  'n  ghrein  dhuit  nach  geilleadh  a  maise  ? 

Cò  riarah  a  f  huair  beum  dhuit,  gun  bhreig  a  fhuair  aithn'  ort  ? 

Fhir  astair  a  sheòlas  gu  m'  eòlas  's  na  beannaibh, 
Far  am  binne  'm  bi  ceòl  o  bheul  òighean  's  an  talla ; 
Thoir  mo  sgeul  chum  na  h-òigh,  nighean  òg  a's  glan  sealladh, 
Gaol  nach  caochail  gun  sòradh  fhad  is  beò  mi  air  thalamh. 


ORAN    QAOIL.  213 


OEAN  GAOIL. 

Horò  mo  nigh'n  donn  bhòidheach, 
Ho  ri  mo  nigh'n  donn  bhòidheach, 
Mo  chaileag  laghach,  bhòidheach, 
Cha  phòs  mi  ach  thu. 

'S  GUB  i  mo  ghaol  a  ghruagach, 
'Ghabh  aiseag  moch  Diluain  uainn, 
Gur  gann  nach  dean  mi  duanag, 
Chur  suas  orra  cliù. 

Mo  chàirdean  dhomh  ag  innse, 
Gu  'm  faigh  iad  te  's  an  tìr  dhomh ; 
Ach  b'   annsa  leam  a'  nionag, 
Do  'n  innsinn  mo  riin. 

Tha  stoc  an  iomadh  àite, 

Is  crois  na  suidhe  laimh  ris, 

Mo  raghainn,  thaghainn,  's  dh'  fhàgainn, 

Te  dh'  àireadh  na  crùin. 

Cha  tugainn  gaol  do  nionaig, 
Ged  chunnte  dhith  na  mìltean, 
Mur  taghadh  i  mi-fhin, 
Ged  nach  diobrainn  dhith  crim. 

Do  nàdur  leam  cho  dearbha, 
Do  phearsa  leam  cho  dealbhach; 
'S  gun  siubhlainn  fad'  air  falbh  leat, 
Gun  fharmad  ri  diuc. 

Do  mhuineal  mìn  cho  àille, 
'S  an  siod'  air  ann  an  càramh ; 
Gur  buidhe  dh'  fhear  tha  'n  dàn, 
A  bhi  laimh  ri  mo  rùn. 


214  THK    MACDONALD    (X)LLECTION    OK    GAELIC    POETKV. 

Mi  direadh  ris  ua  beauutau 

'S  mi  tearuadh  ris  na  gleanntanj 

'8  mo  smaointinu  fein  air  m'  annsachd 

'N  te  mhalld'  'n  chuir  mi  iiidh. 

Gu  bheil  mo  ghaol  cho  buan  dhuit, 
Ri  biìrn  a  ruith  a  fuaran, 
'S  gun  d'  rinn  thu  mise  bhuaireadh 
Le  suaircead  do  shùl. 


lORRAK.  215 


lOEEAM. 

NocHD  gur  trom  a  ta  m'  eire, 
'S  mi  'n  eilein  a  chaoil. 

'S  truagh  nacli  mise  bha  thall  ud, 
'N  gleannan  falaich  mo  ghaoil. 

Far  an  d'  fhàg  mi  'n  t-òg  uasal, 
'S  e  na  shuainn  air  an  fhraoch. 

Ri !  nach  cluinninn  deagh  sgeul  ort, 
Do  thigh'nn  air  eigin  o  'n  aog. 

Do  thigh'nn  gu  fearann  Mhic  Ailein, 
No  gu  talla  'n  fhir  ghaoil. 

'S  truagh  ma  bhios  do  chorp  gle-gheal 
Fo  dhlùth-reubadh  nan  daol. 

Bu  tu  sealgair  na  h-eala, 
Bhiodh  neul  fal'  air  a  taobh. 

Agus  sealgair  a  chathaìn 
Theid  's  an  athar  le  sgaoim. 

Nàmhaid  òg  thu  'n  ròin  mheiUich 
Thig  o  sgeirean  a  chaoil. 

Bu  tu  sealgair  an  fhìr-eoin 
'S  eoin  chrion  nan  sgiath  caol. 

Bu  tu  sealgair  a  choilich, 

'S  moch  a  ghaireadh  air  craoibh. 

Is  na  circeige  duinne 
Bheireadh  gur  as  an  fhraoch. 

Bu  tu  sealgair  na  h-eilid, 
'Nuair  a  roinne'  tu  ghaoth. 


216  TUB   JIACDONALD   CX}LLBCTIOM    OF   OABLIC   POBTRY. 

Mar  sud  's  a  bhruic  bhioraich, 
Thig  bho  fhireach  nan  craobh. 

Ri !  gur  iomadh  bean  bheul-dheirg, 
Bhios  gu  deurach  mu  d'  ghaol. 

Eadar  Ile  nan  stuaghan, 
Mach  o'n  chuan,  gus  an  caol. 

Agus  Uidhist  bheag  riabhach, 
'M  bi  na  biataichean  saor. 


ORAN   GAOIL.  217 


ORAN  GAOIL. 

Hò  mo  leannan,  hè  mo  leannan, 
'S  e  mo  leannan  am  fear  ùr, 
Hò  mo  leannan,  hè  mo  leannan. 

Dh'  eirich  mise  'm  beul  an  latha, 
Srath-na-h-amhuinn  ghabh  mi  null. 

Cò  chunnaic  mi  ach  mo  leannan, 
Oganach  gun  smal,  gun  smùr. 

'S  e  mo  leannan  am  fear  bòidheach, 
Cainnt  a  bheòil  a  chòrdadh  rium. 

'S  e  mo  leannan-sa  'm  fear  laghach, 
A  bheir  taghal  air  an  liunn. 

Marbhaich  a  choilich  's  an  fhàsach, 
'S  na  h-eala  bhain  a  shnàmhas  bùrn. 

Marbhaich  a  choillich  's  an  fhàsach, 
'S  au  eala  bhàn  a  shnàmhas  bùrn. 

'S  diumbach  mis'  air  bean  an  leadain, 
A  thug  uam  do  bheadradh  ciuin. 

Dh'  fhalbh  an  gaol  is  threig  an  comunn, 
'S  tha  mise  coma  co-dhiu. 

Faodaidh  mise  sin  'chur  suarach, 
Cha  robh  mi  'n  uaigneas  as  tu. 

Thilgeil  aotrom  bhar  mo  ghuaille, 
0  na  fhuair  mi  leannan  ùr. 

Air  fheabhas  gan  cuirear  suas  thu, 
Cha  taobh  mac  duin'  uasail  thu. 

Ach  's  e  thuiteas  ort  mu  dheireadh 
Fear  beag  geinneach  theid  'na  bhrùchd. 


218  THE   MACDONALD   COLLBCTION   OP   GABLIC   POETRY. 


ORAN  GAOIL.     Le  Mac-a-Lighich. 

Na  faigbinn  gille  gun  dàil, 
Phàighinn  dha  bàids'  as  mo  phòc', 
Ghiulaineadh  mo  bheannachd  tràth, 
Dh'  ionusuidh  Mairi  Bhàn  Nic  Leoid; 
Caileag  a  fhuair  meas  thar  chàch, 
Do  'n  tug  mi  mo  ghràdh  's  mi  òg; 
'S  cha  cheil  mi  air  aon  gu  bràth 
Nach  tu  b'  fhearr  leam  a  tha  beò. 

Bheir  mi  teisteanas  no  dhà 
Dhiubh  air  Mairi  mar  bu  chòir; 
Suidhichte,  le  cridhe  blàth, 
Mar  a  dh'  fhàs  o  aois  a  h-òig ; 
Calpa  cruinn  fo  'n  stocain  bhàn 
Nach  cuir  car  le  sàil  's  a  bhròig ; 
'S  mi  gu  'n  cuireadh  ort  mo  làmh, 
Ged  a  ghearrta  dhiom  an  dòrn. 

'S  diachaineach  an  rud  an  gaol, 
Thig  e  air  daoine  gun  fhios; 
Mhealladh  mise  leis  cho  faoin, 
'S  gur  luasganach  mo  smaointinn  tric; 
Cha  'n  'eil  mo  chadal  ach  faoin, 
'S  coltach  mi  ri  aon  neo-ghlic; 
'S  mur  a  faigh  mi  'n  ribhinn  òg 
Càirear  mi  le  bròn  fo  'n  lic. 

Righinn  is  clannaiche  ciìl, 

Dha  'n  tug  mi  mo  rùn  thar  cheud ; 

Dh'  fhàs  gu  baindidh,  banail,  ciuin, 

Gun  àrdan,  gun  smiir,  gun  bheum; 

'S  leat  urram  an  cainnt,  's  an  cliù, 

Fhuair  thu  chùirt  sin  thar  gach  te; 

'S  gus  an  cuirear  mi  'san  iiir 

Bidh  mo  dhùrachd  dhuit  's  gach  ceum. 


OKAN    GAOIL,  219 

Dh'  innsinn  dhuibh  a  h-ainm  gu  beachd, 

A  dealbh,  a  dreach,  's  a  maise  neòil ; 

Geal  is  dearg  a  dol  mu  seach, 

Do  bhian  mar  chailc  's  mar  shneachd'  an  lòin ; 

Siiil  ghorm  air  nach  luaineach  rasg, 

Tha  do  ghruaidh  le  mais'  mar  ròs ; 

Tha  gach  buaidh  ort  fein  mu  seach 

Gu  buadhanan  do  ghlac  's  do  dhòrn. 

'S  tu  mo  roghainn  as  gach  sealg, 
Bha  riamh  an  garbhlach  nam  beanu ; 
Thaghainn  thu  a  iasg  na  fairg', 
'S  as  gach  ian  tha  falbh  's  a  choill ; 
'S  e  do  mhacnus  nach  biodh  searbh, 
Bhiodh  do  ghruaim  a  falbh  le  loinn; 
'S  mar  a  faigh  mi  'n  ribhinn  òg 
'S  feudar  dhomh  'bhi  beò  na  marbh. 

'S  ged  bu  chaiptin  mi  air  luing, 

Le  tri  chroinn,  's  le  fichead  seòl ; 

Ged  a  dh'  eighte  mi  'nam  righ, 

'S  ged  a  gheibhinn  crùn  Righ  Deòrs'. 

Cha  diobrainn  thusa  mar  mhnaoi, 

'S  bhiodh  mo  smaointinn  ort  gach  lò; 

'S  'nuair  threigsinn  an  cinne-daon', 

'S  tusa  bhiodh  ri  'm  thaobh  mu'n  bhòrd. 


220  THE   MACDONALD   OOLLSOTION    OF   GAKLIC   POBTRT. 


ORAN  LE  SEOLADAIR. 

Dheauaiun  sùgradh  ris  an  nigh'nn  duibh, 
Agus  eiridh  moch  's  a  mhaduinn ; 
Dheanainn  sùgradh  ris  a  nigh'nn  duibh. 

Dheanàinn  sùgradh  ri  Catriona, 
Leam  bu  mhiannach  i  bhì  agam. 

'S  bòidheach  leam  cumadh  do  chalpa, 
'S  bòidhche  na  sin  t'  fhalbh  is  t'  astar. 

Gu  'm  bi  ball  nach  feum  a  spliceadh, 
Ri  mo  mhaighdinn-sa  tigh'nn  dachaidh. 

Dheanainn  sùgradh,  mire,  's  mùirn, 
An  am  na  siuil  a  bhi  'gam  pasgadh. 

Dheanainn  sùgradh  air  bheag  gruamain, 
Ri  nigh'nn  donn  a  chuailein  chleachdaich. 

Dheanainn  sùgradh  ris  a  mhaighdinn, 
'N  am  nan  coinnlean  'bhi  'g  a'  lasadh. 

Gur  bòidheach  leam  thufo  'd'  eideadh, 
Gaoth  a  seideadh  's  an  la  frasach. 

Dheanainn  siigradh  ri  Catriona, 
Treis  mu  'm  fiachainn  an  cadal. 

Reef  's  a  ghaf,  is  reef  's  an  fhòrsail, 
'S  ceann  a  bhòm  an  deigh  a  shlashadh. 


ORAN    A    BHATA.  221 


ORAN  A  BHATA. 

Moch  Diluain  ghabh  i  'n  cuan, 
Te  bhòidheach  nan  guaillean  geala 
Moch  Diluain  ghabh  i  'n  cuan. 

MocH  Diluain  a  rinn  i  seòladh, 
A  moch  gu  Sòaidh  a  bharraich. 

Moch  Diluain  a  dh'  fhalbh  am  bàta, 
Dimàirt  cha  d'  rainig  i  calla. 

Moch  Diluain  a  dh'  fhalbh  a  bhirlinn, 
Thog  i  h-aodach  ri  cruinn  gheala. 

Tha  mo  "  Lily  "  fhin  cho  bòidheach, 
Ri  Bantighearn  Og  Mhic  'ic  Ailein. 

'Nuair  chaidh  'n  "  Lily  Bhàn  "  fo  h-eideadh, 
Chuir  i  'n  rudha  reidh  gun  ghainne. 

Bha  dithis  no  triuir  ghillean  òga, 
Sparradh  a  cuid  seòl  ri  crannaibh. 

'Nuair  a  chuir  iad  rithe  h-aodach, 
Chìte  'n  caol  na  chaoirean  geala. 

'Nuair  a  chuir  iad  i  an  òrdugh, 

Mar  mhaighdinn  òig  falbh  o'n  bhaile. 

A  dol  seachad  Eilein  Diarmain, 
Bha  i  'n  iar  le  tràghadh  mara. 

'S  a  dol  timchioll  Eilein  Diura 
Thainig  smùid  le  clachan-meallain. 


222  THE    MACPOV.M.T)    ror.I.ECTION    OF   OAELIC    POETRT. 


ORAN  GAOIL. 

A  FHLEASGAiOH  òig  as  ceanalta, 
'S  tu  leannan  nan  deas  ghruagach ; 
Do  ghaol  a  rinn  mo  shàruchadh, 
'S  tha  bhlàth  sud  air  mo  ghruaidh-sa. 

Gur  e  mo  ghaol-s'  an  t-Alastair, 

Nach  ainneamh  leam  a  luaidh  rium, 

Dha  'm  bheil  braigh  a  Gharaidh  dùthchasach, 

Ged  thog  e  chìirsa  uaithe. 

Dh'  fhàgainn-sa  mo  dhaoine  leat, 
Air  long  's  a  h-aodach  suas  rith' ; 
Cho  fad  's  gan  seòl  a  ghaoth  sinn, 
Rachainn  leat,  a  ghaoil,  thar  chuantan. 

B'  fhearr  leam  as  do  leine  thu, 
Bho  'n  thug  mi  fein  mo  luaidh  dhuit, 
Na  fear,  cha  ghabhaìnn  ceud  dhiubh, 
Ged  a  bhiodh  a  sprèidh  air  bhuailtean. 

Cha  phòiteir,  's  cha'n  fhear-daoraich  thu, 
Tha  doannan  a  measg  buairidh, 
Sàr  chompanach  mu  'n  bhotul  thu, 
'S  cha  'n  fhaicear  sprochd,  no  gruaim  ort. 

Gur  tric  a  leag  an  DomhnuIIach, 
Deas  òigeir  a  chuil  duallaich, 
An  damh  fiadhaich,  stròineasach, 
Nach  tig  an  còir  na  buaile. 

Sgiobair  air  a  bhàt'  thu, 
Ga  tearnadh  o  gach  cruadal, 
'S  tu  bheir  gu  cala  sàbhailt'  i, 
Bho  ghàirich  nan  tonn  uaine. 


ORAN    GAOIL. 


223 


OEAN  GAOIL. 

Hìthilein  u,  hillein  ì, 

Hìthilein  u,  hillein  ì, 

Fàill  il  eile  hòro  hì, 

Gur  truagh  tha  mi  's  nach  faigh  mi  thu. 

'S  E  mo  cheist  an  gille  donn, 
Theid  do  chrannagaibh  nan  long, 
Phòsainn  thu  gun  ni  gun  fhonn, 
A'  d'  leine  lom  gun  gabhainn  thu. 

'S  e  mo  cheist  an  gille  bàn, 
Nach  leigeadh  a  leannan  le  càch : 
Teann  a  nall  is  far  do  làmh, 
'S  cha  leig  sinn  dàil  nis  fhaide  dha. 

Alastair,  o'n  tha  thu  òg, 
Dean  thusa  mar  rinn  do  sheòrs' ; 
'S  cha  chan  duine  ri  do  bheò 
Gun  robh  thu  gòrach,  aimideach. 

Cha'n  e  airgiod,  's  cha'n  e  òr, 

Cha  'n  e  sin  a  rinn  mo  leòn ; 

Ach  mo  ghaol  'cur  suas  nan  seòl, 

'S  a  chaoidh  ri  'm  bheò  nach  faic  mi  e. 

Cha  ghabh  mi  gobha,  no  saor, 

Na  idir  fear  f earainn  shaoir ; 

'S  mor  gu'm  b'  annsa  leam  mo  ghaol, 

Le  triubhsair  caol  de  'n  chanavas. 

Tha  mi  'n  so  mar  dhruid  an  crann, 
An  deigh  a  cuid  eun  a  chall ; 
Seacharan  air  dol  a'  m'  cheann, 
'S  nuair  thig  an  t-am  cha  chaidil  mi. 

Gur  e  mise  tha  fo  sprochd, 

'S  tric  mi  ghaoil  a  smaointinn  ort; 

'S  e  thu  bhi  sud  is  mi  bhi  so 

A  dh'  fhag  a  nochd  gun  aighear  mi. 


224  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   OAELIC   POBTRY. 

Nis  o'n  chuir  thu  mi  o  fheum, 

'S  nach  gabh  fear  eile  mi  a'  d'  dheigh ; 

Tha  mi  'n  dùil  gun  toir  thu  fein 

A  mach  dheth  feill  nan  aighean  mi. 

Ach  ma  chuir  thu  rium  do  chùl, 
Tha  mise  coma  co-dhiu; 
'S  iomadh  iasg  a  tha  's  a'  ghrunnd, 
'S  bi  dùil  agam  ri  fear-eigin. 


ORAN    AN   T-SBALGAIR.  225 


ORAN  AN  T-SEALGAIR. 

Air  fàilirinn  ìlirinn  ochirinn  ù, 
Air  fàilirinn  ìlirinn  ù  horò  hì  o, 
Air  fàilirinn  ìlirinn  ochirinn  li. 

'S  TROM  mo  cheum  's  gun  mi  fallainn, 
O  thoiseach  an  Earraich  ; 
'S  na  bha  shiigradh  air  m'  aire, 
Chaidh  e  tamull  air  chùl. 

Tha  mo  cheist  air  an  t-sealgair, 

Dh'  fhalbhas  moch  's  a  thig  anamoch, 

Leis  a  ghunna  chaol  ghorm, 

'S  do  lamh  dhearbht'  air  a  chiìl. 

'S  deas  a  dhire'  tu  'm  bearradh, 
'S  a  thearnadh  tu  'n  gleannan ; 
Mac-an-fheidh  cha  teid  fallainn 
O  shealladh  do  shùl. 

'S  deas  a  dhireas  tu  'n  cruadhlach, 
'S  do  ghunn'  air  do  ghuallainn ; 
Feile-beag  ann  an  cuaich  ort, 
'S  ciudhe  duallach,  trom,  dluth. 

Fhir  a  shiubhlas  an  garbhlach, 
'S  a  thig  dhachaidh  's  an  anamoch ; 
'S  boidheach,  deas,  tha  mo  shealgair, 
Domh'll  MacFhearchair  air  thùs. 

Tha  mo  cheist  air  a  ghrèidheir, 
Fear  is  moiche  ni  eiridh ; 
Theid  a  dh'  amharc  na  spreidhe, 
Maduinn  cheitein  ri  driuchd. 


15 


226  THB   MACDONALD  OOLLKCTION   OF   GAILIC  POBTRT. 

Phir  nan  calpanan  troma, 

'8  na  miog-shuilean  donna, 

'S  tric  a  chum  mi  riut  coinneamh, 

'S  cha  b'  aindeoineach  leam. 

'8  mi  gun  aighear,  gun  sòlas; 

Gur  a  mise  tha  brònach, 

'S  mi  'g  a'  d'  fhaicinn  tro'  'n  chòmhlaidh 

Toirt  an  òir  bhar  a  bhùird. 

'S  truagh  a  Ri  nach  b'  i  nochd  i, 
'N  oidhche  laithamaid  socair; 
'S  mi  gu  'n  ceannaicheadh  am  botul, 
Ged  a  chosgadh  e  crùn. 

'S  truagh  a  Ri  nach  b'  e  màireach, 
Ged  nach  f  aicinn  gu  bràth  thu ; 
Ragha  ceile  'bhi  làimh  riut, 
An  te  bhàn  far  an  Dùin. 


ORAN    LUAIDH.  227 


ORAN  LUAIDH. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 
Ho  ao  'si  mo  ghaol  an  Anna, 
Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Bean  a  chuailein,  chuachaich,  chlannaich. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Bean  nan  sulghorm  's  nan  rosg  mealla. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

C'àite  am  faigh  mi  's  tìr  dhuit  leannan  ? 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Mur  gabh  thu  Macleoid  na  Hearradh. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Mur  gabh  thu  MacNìl  a  Barraidh. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Aon  Mhac  Nigh'n  Raonuill  'ic  Ailein. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Bho  'n  sann  aig  tha  'n  caisteal  daingionn. 

Hò  'si  mo  ghaol  an  Anna, 

Le  chruachan,  's  le  thighean  gealla. 

Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 
Ho  ao  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 
Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 

'Se  mo  ghaol  air  fhios  's  gun  fhios  thu. 

Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 
Ho  ao  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 
Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 

Dh'  fhalbh  mo  ghaol  do  lonnarnis  uam. 

Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 

Ceannaichideir  mo  stìom,  's  mo  chrios  thu. 


228 


THE   IIACDONALD   OOLLBCTION   OF   OASUO   POITRT. 

Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 

A'  sporrain  dhuinn  nan  iallan  liosach. 

Hò  'se  mo  ghaol  a  nis  thu, 

Cha  bhi  mi  slàn  gus  an  tig  thu. 

Hò  'se  mo  chion  's  mo  ghràdh  thu, 
Hò  ao  'se  mo  chion  's  mo  ghràdh  thu, 
Hò  'se  mo  chion  's  mo  ghràdh  thu, 

'S  ann  a'  Chlann  Domhnuill  a  tha  thu. 

Hò  'se  mo  chion  's  mo  ghràdh  thu, 
Mo  rùn  lamh  stiuradh  a  bhàta. 

Hò  'se  mo  chion  's  mo  ghràdh  thu, 

'S  deas  air  each  thu  's  deas  air  làr  thu. 

Hò  'se  mo  chion  's  mo  ghràdh  thu, 

Air  each  cruidheach  nan  ceum  stàtail. 

Hò  'se  mo  luaidh  's  mo  roghainn  thu, 
Ho  ao  'se  mo  luaidh  's  mo  roghainn  thu, 
Hò  'se  mo  luaidh  's  mo  roghainn  thu, 

Theid  thu  'na  bheinn  am  bi  'n  fhaoghaide. 

Hò  'se  mo  luaidh  's  mo  roghainn  thu, 
Bheir  thu  fiadh  far  thiis  na  greighe. 

Hò  'se  mo  luaidh  's  mo  roghainn  thu, 
Le  gunna  caol  a  bheoil  as  laghaiche. 

Hò  'se  mo  luaidh  's  mo  roghainn  thu, 
Le  gille  's  le  cù  'n  'd  dheigh. 

Hò  'se  mo  chion  an  ciìirteir, 
Ho  ao  'se  mo  chion  an  cùirteir, 
Hò  'se  mo  chion  an  cùirteir, 

Theid  'na  bheinn  's  am  bi  smùdan. 

Hò  'se  mo  chion  an  ciiirteir, 

Leagar  fiadh  nan  cabar  dlùth  leat. 


ORAN    LUAIDH.  229 

Hò  'se  mo  chion  an  cùirteir, 

'S  an  ròn  liath  o  bheul  na  tiiirra. 

Hò  'se  mo  chion  an  cùirteir, 

'S  earba  bheag  nan  casan  lìithmhor. 

Hò  'se  mo  chion  an  ciiirteir, 

'S  eala  bhàn  is  binne  tùchan. 


Ì'ÒO  TUB    MACUONALU    UjLl.hLiiU^    ul     >,Ai;i.lf    rOKTin'. 


A  ISPAlDAiiiEACHD  BHARliACH. 

Faill  ù  otho, 
Faill  ù  otho, 

Moire  's  e  mo, 

Faill  ù  otho, 

Ghràdhsa  'n  gille, 

O  hi  ri  abho,  i  ibho  hu  abho, 
Faill  ù  otho, 

Ghràdhsa  'n  gille, 

Faill  ù  otho, 

Dha  'm  bheil  deirge, 

O  hì  ri  abho,  etc., 

Dha  'm  bheil  deirge, 

Faill  ù  otho. 

Gille  dhoinnead, 

O  hì  ri  ibho, 

Gille  dhoinnead, 

Faill  ù  otho. 

Theid  thu  'n  tigh  mhòr, 

O  hìri  ibho,  etc., 

Theid  thu  'n  tigh  mhòr, 

Faill  thu  otho ; 

'S  do   'n  a'  chitsin, 

O  hi  ri  ibho,  etc., 

'S  do   'n  a'   chitsin, 

Faill  ù  otho. 

Dalta  nan  dàn, 


A   8PAIDAIREACHD    BHARRACH.  231 

O  hì  ri  ibho,  etc., 
Dalta  nan  dàn, 

Faill  ìi  otho ; 

Is  nam  filidh  thu, 

O  hì  ri  ibho,  etc., 
Is  na  filidh  thu, 

Faill  iì  otho ; 

Bheireadh  air, 

0  hì  ri  ibho,  etc., 
Bheireadh  air, 

Faill  ii  otho, 

'N  togsaid  sileadh, 

0  hì  ri  ibho,  etc., 

'N  togsaid  sileadh, 

Faill  iì  otho; 

Cha  'n  ann  le  biirn, 

O  hì  ri  ibho,  etc, 

Cha  'n  ann  le  bìirn, 

Faill  ii  otho, 

Fuar  na  linne, 

O  hì  ri  ibho,  etc., 
Fuar  na  linne, 

Faill  ù  otho. 

Le  fion  thèidear, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 
Le  fion  thèidear, 

Faill  VI  otho, 

Cian  ga  iarraidh, 

Ho  hi  ri  ibho,  etc, 
Cian  'ga  shireadh. 


232  THE   MACDONALD   OOLLKCTION    OF   UABLIC  POKTRT. 

Faill  ù  otho. 

Ciod  a  ni  mis', 

O  hì  ri  ibho,  etc., 
Ciod  a  ni  mis', 

Faill  ù  otho. 

C'  àit'  an  d'  fhag  thu, 

Hi  ri  ibho,  etc., 

C'  àit'  an  d'  fhag  thu, 

Faill  ù  otho. 

Ruairidh  'n  tartair, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Ruairidh  'n  tartair, 

Faill  ù  otho, 

As  Nial  Glun-dubh, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc, 

Is  Nial  Glun-dubh, 

FaiU  ù  otho, 

Is  Nial  Frasach, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 
Is  Nial  Frasach, 

Faill  ù  otho ; 

Gilleoghanan, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Mòr  an  gaisgeach. 

Faill  ù  otho ; 

Bheireadh  am  fion, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Do  na  h-eachaibh, 

Faill  iì  otho ; 

Air  ghaol  uisge. 


A   8FAIDAIREACHD   BHARBACH.  233 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Lòin  a  sheachuadh, 

Paill  ù  otho ; 

Chuireadh  am  flùr, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Anns  an  fhrasaich, 

Faill  ù  otho ; 

Chuireadh  cruidhean, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 
Oir  fo  'n  casan, 

Faill  ù  otho ; 

Chuireadh  srianan, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc, 

'N  airgid  ghlais  riu, 

Faill  ù  otho. 

(A  bhean  eile  a  freagairt) 

Faill  ii  otho, 
Faill  ù  otho, 

Bhradag  dhubh  bheag, 
FaiU  iì  otho, 

Bhris  na  glasan, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc. 

Bhris  na  glasan, 
Faill  ù  otho. 

Fàgamaidh  mi  ort, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Fàgamaidh  mi  ort, 
Faill  iì  otho. 

'S  tu  'n  dubh  chapull, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 


234  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   GABLIC   POBTBY. 

'8  tu  'n  dubh  chapull, 
Faill  ù  otho. 

'8  tu  'n  dubh  chaile, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

'S  tu  'n  dubh  chaile, 
Faill  ù  otho ; 

Nach  d'  fhuaras  riamh, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Nach  d'  fhuaras  riamh, 
Faill  ù  otho; 

Staoileadh  agaibh, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Staoileadh  agaibh, 
Faill  ù  otho ; 

Ach  Barraidh  bheag, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Ach  Barraidh  bheag, 
Faill  ù  otho, 

Chrion-dubh,  chla<;hach, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Chrion-dubh,  chlachach, 
Faill  ù  otho, 

Eilein  fiadhaich, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Eileìn  fìadhaich, 
Faill  ù  otho ; 

'M  bi  na  fachaich, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

'M  bi  na  fachaich, 
Faill  ìi  otho ; 


A   SPAIDAIREACHD    BHARRACH.  235 

'S  e  air  fleòdradh, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

'S  e  air  fleòdradh, 
Faill  ìi  otho ; 

Leis  na  sgaitibh, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Leis  na  sgaitibh, 
Faill  iì  otho ; 

Dèirc'  a  fhuair  sibh, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Dèirc'  a  fhuair  sibh, 
Faill  ù  otho, 

Bh'  uainn  a  nasgaidh, 
Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

Bh'  uainn  a  nasgaidh, 
Faill  ù  otho. 

'Nuair  a  chunnaic, 

Hi  ri  ri  ibho,  etc., 

'Nuair  a  chunnaic, 
Faill  iì  otho, 

Dia  n'  ur  n'  airc  sibh, 
0  hì  ri  ibho,  i  ibho  hu  abho, 
Faill  ii  otho. 


236  THE    MACDONALD   COLLBCTION   OF   OABLIC   POBTRY. 


ORAN  LUAIDH. 

Hòireann,  hòireann,  hòireann,  hòireann, 
Hogi  hò  na  hòro  hù  o. 

'S  Mi  'm  aonar  air  rudha  'n  aisig, 
Snigh'  air  mo  rasgaibh  a'  dòrtadh. 

'S  nach  faic  mi  bàta,  no  curaidh, 
O  thìr  a'  mhurain  a  seòladh. 

O  dhùthaich  nan  daoine  fialaidh, 
'S  lionmhor  biatach  innte  's  pòiteir. 

Fir  ùra  le  'm  breacain  dhaìte, 
Rachadh  na  chlachan  Didònuich. 

Mo  riin  mo  chomhalta  prìseil, 
Fear  fìnealta  'labhradh  eòlach. 

Ann  an  cruinneachadh  na  tìre, 

'S  nach  tigeadh  air  iomas  còmhraidh. 

Ann  an  cruineachadh  na  tìre, 

B'  ursann  a  dhìth  tigh  a  mhòid  thu. 

Bhiodh  gach  fear  a  suidhe  laimh  riut, 
'S  tusa  a  phaigheadh,  càch  a  dh'  òladh. 

Cha  'n  ioghnadh  leam  sud  a  thachairt, 
'S  nach  tu  'm  breac  a  bh'  air  an  lònan. 

Fiuran  a  uisge  na  frìthe, 

'S  lionmhor  tir  am  bi  do  thrògbhail. 

Gur  maith  thig  an  targaid  bhreac  ort, 
Claidheamh  geur,  sgaiteach,  de  'n  t-seorsa. 

Huile  taobh  an  dean  thu  tionndadh, 
Air  do  dhùbladh  an  Clann  DomhnuiU. 


ORAN    LUAIDH.  237 

'S  càirdeach  thu  Mhac  Raonuill  'ic  Ailein, 
A  bha  thallad  air  a  Mhòrthir. 

'S  càirdeach  thu  Mhac  lain  'ic  Sheumais, 
Lamh  bu  trèin'  an  dèigh  na  tòrachd. 

'S  càirdeach  thu  Mhac  lain  o'n  luraich, 
Ged  a  rùisgeadh  anns  a  chòir  e. 

Cha  chan  mi  breugan  a  rithist, 

'S  càirdeach  thu  Thighearna  Chnòideart. 

'S  aotrom  a  dh'  fhalbhas  an  t-sailtheach, 
'S  tric  a  shealg  thu  i  na  h-ònar. 

Cha  mhinic  a  chinnich  fiadhach, 
Le  fear  gun  mhiolchu,  gun  stòras. 


238  THB   MACDONALD   CX)LLECTION   OF   OABLIC   POBTHT. 


ORAN  LUAIDH. 

E  ho  libh  ò,  rò  hoireann  ò, 
E  ho  libhò,  hòro  ghealladh. 

Tha  mulad,  tha  fadachd,  tha  cnàmh,  orm, 
Cha  mhire  tha  'n  dràsd  air  m'  aire. 

Mo  banarach  na  buaile, 

Leam  nach  b'  fhuathach  a  bhi  mar  riut. 

Banarach  a  chruidh,  's  gan  uallach, 
'S  gan  cur  suas  a  bhraigh  a  ghleannain. 

'S  tric  a  rinn  mi  'n  cadal  samhach, 
Leat  am  bàthach  a  chruidh-bhaine. 

'S  tric  a  rinn  mi  'n  cadal  diamhair, 
Le  òigeir  na'  miogshùl  meallach. 

Rinn  mi  'n  cadal  beag  a  raoir  leat, 

B'  e  sud  an  caoimhneas  bu  mhaith  leam. 

Mo  lamh  fo  d'  cheann,  's  mi  riut  sinnte, 
'S  an  t'  èil'  air  do  chiochaibh  gealla. 

Ghabh  thu  seachad  orm  Didònuich, 
'S  chuir  sud  dòltrumachd  air  m'  aire. 

Shaoil  leam  nach  robh  thu  cho  gòrach, 
'S  gun  creideadh  tu  còmhradh  falaich. 

Cha  tug  Ì8  cha  toir  mi  fuath  dhuit, 
Gus  a  fuaighear  m  i's  an  anart. 

Gu'n  cuirear  's  a  chiste  chaoil  mi, 
'N  deigh  na  saoir  a  bhi  ga  barradh, 

Gu'n  cuirear  a  null  air  sàl  mi, 
Bi  siuil  bhàna  ri  croinn  gheala. 


ORAN   LUAIDH.  239 

Gus  am  bi  na  fìr  gam  ghìulau, 
Gu  eaglais  nan  tùraibh  geala. 

Ciamar  a  ni  mi  an  t-òran, 

'S  gun  mi  eòlach  mu  d'  dha  sheannair? 

Bha  thu  'd  charaid  do  Chlann  Domhnuill, 
Ràinig  thu  Macleòid  's  na  Hearradh. 

Dh'  èireadh  MacCoinnich  o  Thuath  leat, 
Le  chòmhlan  dhaoin'  uaisle  mar  ris. 

Dh'  èireadh  Maclain  o'n  Chlèith  leat, 
'S  ann  leis  a  dh'  èireadh  na  fearaibh. 

Calpa  solta,  socair,  còmhnard, 

Troidh  shocair  am  bròig  bhuinn  thana. 

Calpa  cruinn  an  t-siubhail  eutrom, 
Cha  lùbadh  tu  fein  an  gaineamh. 


240  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   OAKLIC   POBTRT. 


ORAN  LUAIDH. 

Hì  rì  ri  rì  hò, 
Rò  hò  hao  hò. 

Tha  mulad,  tha  mulad, 
Gu  bheil  mulad  orm  fein. 

Tha  mi-ghean  air  m'  aire, 
Ni  nach  aidich  mo  bheul. 

'N  nid  nach  innsinn  da  m'  phiuthair, 
Meud  mo  chumh'  as  do  dheigh. 

Na  do  'n  mhàthair  a  rug  mi, 
Chuir  sud  cudthrom  nam  cheum. 

'G  eisdeachd  piob  air  a  binnead, 
Bidh  mi  sileadh  nan  deur. 

'S  e  mo  ghaol-sa  mo  leannan, 
'N  t-òg  nach  aineolach  bèus. 

Ort  a  dh'  fhàe  an  cùl  duallach, 
'S  e  na  chuachanan  rèidh. 

'S  e  sios  mu  d'  dha  shlinnein, 
Mar  inneal  nan  teud. 

'S  e  mo  ghràdh  an  t-òg  uasal, 
A  chaidh  suas  an  so  'n  dè. 

Le  ghunn'  air  a  ghuallain, 
'Dol  gu  buaile  Mhic  Neil. 

'Dol  a  dh'  iarraidh  na  h-inghinn, 
'S  gaol  a  cridh'  aice  fèin. 

'Dol  a  dh'  iarraidh  na  gruagaich, 
Leis  am  buannaich  thu  sprèidh. 


ORAN    LUAIDH.  241 


Gur  a  mairg  a  thug  gealladh, 
Dh'  aon  fhear  tha  fo  'n  ghrèin. 

Bhiodh  a  phòg  mar  bhlas  mealla, 
Blas  a  ghabhaidh  'na  dèigh. 

Bhiodh  a  phòg  mar  bhlas  siucair, 
Buinidh  cùise  dhaibh  fèin. 

Tha  mulad,  tha  mulad, 
Tha  mulad  orm  fèin. 


16 


242  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   OABLIC   POETRT. 


ORAN  LUAIDH. 

A  hì  otho  nàillibh, 
'S  na  hò  hò  lail  ò. 

'S  MULADACH  mi  'n  diugh  's  mi  'g  èiridh. 

Ni  Mhic  Ailein  na  bi  'n  èud  rium. 

Cha  'n  'eil  mi  'n  tòir  air  do  chèile. 

Tha  mi  teisteil  air  na  dhèigh  sin. 

Kachainn  leat  tro'  chuan  na  h-Eirionn. 

Far  an  seòladh  luingeas  ghleusda. 

'S  far  am  biodh  muir  àrd  ag  èiridh. 

Mucan,  is  turcan,  is  bèistean. 

'S  creagan  a  freagairt  a  chèile. 

Kachainn  leat  air  ciil  tigh  chùmhnaidh. 

Far  a  faighinn  modh  is  mùirn  anu. 

'S  daoin'  uaisle  mu  bhordaibh  dùmhail. 

Ruidhle  gu  tric  air  an  ùrlar. 

Le  piob  mhòr  nam  feadan  siubhlach. 

'S  le  fiodhal  bhinn  nan  teudan  ciuine. 

Rachainn  leat  do  'n  Chaisteal  Thioram. 

Far  am  bi  'n  togsaid  a  sileadh. 

Ochan  nan  och !  mar  tha  sinne. 

Tha  ar  dùthaich  gun  cheann  fine. 


ORAN    LUAIDH.  243 

'Freasdal  làn  an  dùirn  de  ghiollan. 

Mhnathan,  nach  tog  sibh  le  m'  èubha. 

Cha  tog  mise,  togaibh  fèin  i. 

'S  ann  domh  fèin  bu  chòir  a  h-èigheach. 

A  mhnathan  a  chruidh,  'n  crodh  a  gèumnaich. 

Gaoir  nan  creach  gan  cur  o  chèile, 

'S  tìm  dhuinn  a  ghaoil  a  bhi  tilleadh. 

Chaidh  na  Leathanaich  tro'  'n  linnidh. 

Camaronaich  o'n  ghormin  bhioraich. 

'S  Domhnullach  nach  leugh  an  giorag. 

Chuireadh  Siol  Leoid  air  an  uillinn. 

Nan  druideadh  gach  eun  ri  fhine. 

Dh'  èireadh  na  Domhnullaich  leinne. 

B'  eòl  dhomh  fèin  a  chùirt  a  leanainn. 

Cuirt  a  Ghruamaich,  cùirt  a  Ghallaich. 

Cuirt  an  Domhnuill  Ghuirm  nach  mairionn. 


244  THB   MACDONALD   COLLBCTION    OP   GABUO   POBTBY, 


ORAN  LUAIDH. 

'      'N  BAOIR  a  chunnaic  mi  'n  aisling, 
Hò  iri  ri  hò, 
Hò  èileadh  hò  rotho, 
Hò  iri  ri  hò. 

^       'N  am  dusgadh  cha  b  'cheart  i, 
Hò  iri,  etc. 

Thusa  ghràidh  a  thigh  'n  dhachaigh, 
Hò  iri,  etc. 

^       A  Sheumais  na  brataich, 
Hò  iri,  etc. 

'S  tu  bhi  eadar  mo  ghlacaibh ; 
Hò  iri,  etc. 

Rinn  mi  m'  achanaich  feasgar, 
Hò  iri,  etc. 

Gaoth  an  lar  a  thigh  'n  deiseal, 
Hò  iri,  etc. 

\'     Gu'n  tigeadh  na  fleasgaich, 
Hò  iri,  etc. 

Is  boidhche  'nan  deise, 
Hò  iri,  etc. 

Di-Dumhnaich  's  an  eaglais ; 
Hò  iri,  etc. 

'8  gu'n  tigeadh  na  h-àxmuinn, 
Hò  iri,  etc. 

Fear  Bhorreraidh  's  fear  Bhàlaidh, 
Hò  iri,  etc. 


OKAN    LUAIDH.  245 


'S  fear  Ghriminis  làmh  riu, 
Hò  iri,  etc. 

Fear  Bhannta  cha  'n  fhàg  mi, 
Hò  iri,  etc. 

Fir  òg  Thigh-a-Gheàrraidh, 
Hò  iri,  etc. 

l'ear  Heiscer  an  t-sàile, 
Hò  iri,  etc. 

Agus  fear  Bhaile-Ràghail ; 
Hò  iri,  etc. 

'S  ma  's  e  deireadh  mo  dhàin  thu, 
Hò  iri,  etc. 

Cha  bu  dheireach  air  chàch  thu : 
Hò  iri,  etc. 

'S  e  do  bhuideal  nach  tràghadh, 
Hò  iri,  etc. 

Togsaid  mhor  air  a  h-eàrradh ; 
Hò  iri,  etc. 

Fir  Uidhist  a  mach  leat; 
Hò  iri,  etc. 

Fir  Throtairneis  dhachaigh. 
Hò  iri,  etc. 


246  THB   MACDONALD   COLLBCTION    OF   OAELIC   POKTRY. 


OBAN  LUAIDH. 

'Chailin  Oig  an  stiuir  thu  mi  ? 
'Chailin  Oig,  o  hurabhotho. 

Latha  dhomh  's  mi  falbh  na  sràide, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Thachair  orm  an  donn  bhean  dàna, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Thug  i  do  'n  eaglais  air  laimh  mi, 
'Chailin  Oig,  etc. 

'S  thug  i  mionan  mòr  an  là  sin, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Nach  gabhadh  i  fear  na'm'  àite, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Laidh  mis'  anns  an  fhiabhrus  ghràineil, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Thug  mi  bliadhna  mhòr  is  raith'  ann, 
'Chailin  Oig,  etc. 

'S  thainig  an  cailin  donn,  dàna, 
'Chailin  Oig,  etc. 

'S  dhìrich  i  'n  uinneag  a  b'  àirde, 
'Chailin  Oig,  etc. 

'llle  sin  shuas,  Ciamar  tha  thu? 
'Chailin  Oig,  etc. 

Olc  le  m'  charaid,  's  maith  le  m'  nàmhaid, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Dh'  eirich  mise  la  'r-na-mhàireach, 
'Chailin  Oie,  etc. 


ORAN    LUAIDH.  247 


'S  ghabh  mi  ceum  beag  cho  na  sràide, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Chuir  mi  leth  na  cluic  air  Manus, 
'Chailin  Oig,  etc. 

'S  an  leth  eil'  air  Righ  na  Spàine, 
-    'Chailin  Oig,  etc. 

Chailin  cuimhnich  buachaile  linn'  thu, 
"Chailin  Oig,  etc. 

'S  feairde  banachaig  buachail'  aice, 
'Chailin  Oig,  etc. 

Chuireadh  an  crodh  laoigh  gu  fasgadh, 
'Chailin  Oig,  etc. 


248  THK    MACDONALD   CX)LLBCT10N    OF    GAKLIC    l'OKTKY. 


ORAN  LUAIDH. 

Cùm  ua  ghealladh  e, 
Gheall  e  dhomhs'  e, 
Cùm  na  ghealladh  e. 

Gheall  mo  leanuan  dhomh      .     .  Cùm  na  ghealladh  e 

Fàine  de  'n  òr Cùm  na  ghealladh  e 

Còta  de  'n  t-sròl Cùm  ua  ghealladh  e 

'Mhealladh  ua  seòid Cùm  na  ghealladh  e 

Gheall  e  dhomhs'  e 
Cùm  na  ghealladh  e 

'S  e  nach  gealladh  e? Ciim  na  ghealladh  e 

Ni  nach  cumadh  e  ? Cùm  na  ghealladh  e 

Chumadh  e,  ghearradh  e      .     .     .     .     Ciim  na  ghealladh  e 

Gheall  e  dhomhs'  e 
Cùm  na  ghealladh  e 

'Nighean  ud  thall Ciìm  na  ghealladh  e 

Bi  na  'd  fhaireachadh Cùm  na  ghealladh  e 

Seall  a  mach Cùm  na  ghealladh  e 

Bheil  a  ghealach  ann  ? Ciìm  na  ghealladh  e 

Na  bheil  a  ghaoth Ciìm  na  ghealladh  e 

'N  iar  a  carachadh  ? Ciim  na  ghealladh  e 

Faod  a  bhirlinu Ciim  na  ghealladh  e 

'S  buill  'gan  teannachadh    ....     Ciim  na  ghealladh  e 
Chum  's  gun  tarruing  sinn  ....     Cùm  na  ghealladh  e 

Gu  tìr  aineolach Ciim  na  ghealladh  e 

'S  an  gealladh  a  choimlionadh  Gheall  e  dhomhs'  e 


ORAN    LUAIDH.  249 


OEAN  LUAIDH. 

'S  A  Mhairi  Bhàn  a  bhroillich  ghle-ghil, 
Hi  ri  ri  ri  ri  ibhò. 

'S  muladach  mi  's  a  Chaol-Rònach. 
Hò  rò  ohi  oho, 
Urabhi  uo  rotho. 

Cha  'n  ioghnadh  e  's  gun  mi  fallain, 
Hi  ri,  etc. 

M'eudail  mhòr  Macleoid  na  Hearradh, 
Hò  rò,  etc. 

'S  breugach  mo  bheul,  tha  mi  mearachd, 
Hi  ri,  etc. 

'S  e  m'eudail  mhòr  Mac  'ic  Ailein. 
Hò  rò,  etc. 

Ged  a  chuir  thu  mi  as  m'  fhearann. 
Hi  ri,  etc. 

Thug  thu  fearann  saor  dha  m'  sheannair. 
Hò  rò,  etc. 

B'  fhearr  dhuit  mi  no  Nic  a  Bhanich. 
Hi  ri,  etc. 

Na  tha  beò    de  shliochd  a  seannar. 
Hò  rò,  etc. 

Siol  na  brùide  mòire,  mosaich. 

Hi  ri,  etc. 

Eisd !  a  chaile,  sguir  dheth  d'  sgeòdail, 
Hò  rò,  etc. 

'N  cuimhneach  leat  gur  a  beò  mi? 
Hi  ri,  etc. 


250  THB   MACDONALD   COLLBCTION   OF   QABLIO   POBTBY. 

Am  chrùbadan  ri  cùl  na  còmhla, 
Hò  rò,  etc. 

Tha  mo  theanga  fallain  còmhnard. 
Hi  ri,  etc. 

Chaidh  i  ri  cloich  air  a  bhò-raoir, 
Hò  rò,  etc. 

Tha  tri  ruinn  is  faobhar  gleòis  orr'. 
Hi  ri,  etc. 

A  bhradag  nan  obag  's  nan  òthan, 
Hò  rò,  etc. 

A  bheireadh  air  na  luingeas  seòladh. 
Hi  ri,  etc. 

Air  aodan  uam  beanntan  mòra. 

Hò  rò,  etc. 

A  chuireadh  na  cuirp  mharbha'  chòmhrag. 
Hi  ri,  etc. 

'S  muladach  mi  's  mi  air  aineoil. 
Hò  rò,  etc. 

A  ooimhead  uam  air  cuan  na  Hearradh. 
Hi  ri,  etc. 

Cha  'n  fhaic  mi  tighinn  mo  leannan. 
Hò  rò,  etc. 

Geugaire  ciuin,  foinnidh,  fearail. 
Hi  ri,  etc. 

Gruaidh  mar  chaorrunn  's  caoine  sealladh. 
Hò  rò,  etc. 

Breagha,  bàn,  mar  bhàrr  a  chanaich. 
Hi  ri,  etc. 

Fiacail  bhàn  fo  'n  bheul  nach  streamach. 
Hò  rò,  etc. 


ORAN    LUAIDH.  251 

'Nam  faighinn-sa  sud  air  m'  ordugh. 
Hi  ri,  etc. 

An  Tighearn  Og  a  bhi  's  an  fheamainn, 
Hò  rò,  etc. 

Baintighearna  bhi  aig  a'  sgallaig, 
Hi  ri,  etc. 

'S  Domhnull  Gorm  gu  bruich  an  arain. 
Hò  rò,  etc. 

Raonull  mòr  a  leigeadh  leanna. 
Hi  ri,  etc. 

'S  iosal  an  inbh'  thug  thu  Dhomhnull. 
Hò  rò,  etc. 

Cha  'n  e  bèus  mo  Thighearn'  Og  e. 
Hi  ri,  etc. 

'S  ann  bhitheadh  e  air  ceann  a  mhòr  shluaigh. 
Hò  rò^  etc. 

A  cur  nan  saighdeirean  an  òrdugh. 
Hi  ri,  etc. 

Eobhainn  Dhuinn  'ic  Eoin  'ic  Ailein. 
Hò  rò,  etc. 

Dhomhsa  b'  aithne  bèus  do  thalla. 
Hi  ri,  etc. 

'S  an  fheasgar  fhuar,  fhaoillich  Earraich. 
Hò  rò,  etc. 

Muc  'g  a  sgriobadh,  mart  'g  a  feannadh. 
Hi  ri,  etc. 

Tuailtean  air  bhòrdaibh  gealla. 

Hò  rò,  etc. 


252  THB    MACDONAI.D   COLLBOTION    OP   GAELIG   POBTBY. 

Fiamh  na  maìghdein  air  a  chaiUich. 
Hi  ri,  etc. 

Fiamh  an  duin'  òig  air  an  t-seann-duin'. 
Hò  rò,  etc. 


ORAN   I.UATHAIDH. 


253 


ORAN  LUATHAIDH. 

Faill-ill  òro  hù-a-hò, 
Ill-vi  ill-ò  hòro  èile, 
Faill-ill  òro  hù-a-hò. 

Cò  sud  thall  air  sràid  na  meala  ? 

Faill-ill  òro,  etc. 

Cò  ach  clann  Mhic  Neill  a  Barraidh, 
Faill-ill  òro,  etc. 

Saoil  sibh  de  sud  air  an  aire  ? 

FaiU-ill  òro,  etc. 

'G  iarraidh  gu  leasachadh  fearainn: 
Faill-ill  òro,  etc. 

'Nam  bithinn-se  roinn  an  fhearainn, 
Faill-ill  òro,  etc. 

Cha  b'  e  ar  cuid-sa  bu  ghainne; 

Faill-ill  òro,  etc. 

Bu  leat  Rùm  is  Eig  is  Canaidh ; 

Faill-ill  òro,  etc. 

Trotamais  f o  chaoirich  gheala ; 

Faill-ill  òro,  etc. 

Slèibhte  riabhach  f  o  chrodh  baine ; 
Faill-ill  òro,  etc. 

Uidhist  bheag  gu  leigeadh  leanna ; 
Faill-ill  òro,  etc. 

Uidhist  mhòr  gu  deanamh  arain ; 

Faill-ill  òro,  etc. 

Caisteal  air  gach  cnoc  an  Eirinn ; 

Faill-ill  òro,  etc. 

Muillionn  air  gach  sruthan  slèibhe. 
Faill-ill  òro,  etc. 


254  THB   MAODONALD   CiOLLECTIGN   OF   OABLIC   POBTRY. 


ORAN  LUAIDH. 

Hòro  ghealladh  i, 
Ho  i  otho; 
Hòro  ghealladh  i, 
Ho  i  otho. 

'Ille  sin  shios,  ho  i  ibho, 

Hèro,  etc. 

Bheil  thu  'd'  fhaireachadh,  ho  i  ibho. 
Hòro,  etc. 

Seall  a  mach,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

A  bheil  a  ghealach  ann,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Na  bheil  a  ghaoth,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

'N  iar  gun  charachadh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Na  faod  mo  ghaol,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

'Bhirlinn  'charachadh,  ho  hi  ibho, 
Hòro,  etc. 

'S  a  taobh  theannadh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Ri  muir  dùdaidh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Dorcha,  salach,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

H-aghaidh  a  mhuir,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 


ORAN    LUATDH.  255 

Cùl  a  dh'  fhearaim,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

A  bhean  a  chuir,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Orm  an  ailis,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Cha  ghuidh  mise,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Sgrios  dha  t-anam,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Ach  'bhi  agad,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Fios  mo  ghalair,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Do  chioch  'bhi  làn,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

'S  do  ghluinn  falamh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Chuir  mi  cuignear,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Anns  an  talamh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Una  's  Sìne,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Mòr  is  Alasair,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Ailein  a  chiìil,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Rinn  mo  sgaradh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 


256  THB   MACDONALD   COIjLBCTION   OP   OABLIC   POBTRY. 

'S  fada  's  cian,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Chi  mi  sealladh,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Chi  mi  Rùm,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Eige  's  Canaidh,  lio  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Eilein  na'  Muc,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Tìr  Mhic  Alastair,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Gu  ta  cha  'n  fhaic,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Mi  na  Hearradh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Far  an  d'  fhuair  mi,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Gu  h-òg  m'  aran,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Mùirneach,  meaghrach,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Uallach,  arralach,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

'Raonuill,  a  riiin,  ho  i  ibho. 
Hòro,  etc. 

Cum  do  ghealladh  rium,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Lean  an  diichus,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 


ORAN   LUAIDH.  257 


'Bh'  aig  do  sheannair,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Tog  do  thigh  air,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Ceann  an  rathaid,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Far  an  deanadh,  ho  i  ibho. 
Hòro,  etc. 

Uaislean  tathaich,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Taghlaidh  Macleoid,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Mac  'ic  Alastair,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

'S  m'eudail  mhòr,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Mac  'ic  Ailein,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

'S  cha  b'  e  na  càird,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Na  na  gallain,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Togsaidean  làn,  ho  i  ibho, 

Hòro,  etc. 

Air  an  ceannaibh,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

'S  mar  dh'  òladh  cach,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 

Phaigheadh  Ailein,  ho  i  ibho, 
Hòro,  etc. 


17 


258  THE   MACDONALD   COLLBCTION   OP   OAKLIC   POBTRY, 


OKAN  LUAIDH. 

Ceud  soraidh  bhuam, 

Huthil  horò, 

Dha  na  Hearradh, 

Ho  hi  ibhò, 

Gu  lain  Caimbeul, 

Huthil  horò, 

Donn,  mo  leannan, 

Och  òirinn  ò. 

Gur  tric  a  laidh, 

Huthil  horò, 

Mi  fo  'd'  earradh, 

Ho  hi  ibhò, 

Ma  laidh,  cha  b'  ann, 

Huthil  horò, 

Aig  a  bhaile, 

Och  òirinn  ò. 

An  lagan  uaigneach, 

Huthil  horò, 

An  cluain  a  bharraich, 
Ho  hi  ibhò, 

'S  tu  firionach, 

Huthil  horò, 

Leam  is  docha, 

Och  òirinn  ò. 

Choisich  air  feur, 

Huthil  horò, 


ORAN   LUAIDH.  259 

Na  air  fochmm, 

Ho  iii  ibliò, 

A  chuir  a  chas, 

Huthil  horò, 

'M  bròig  no  stocain 

Och  òirinn  ò. 

Reiteach  a  nochd, 

Huthil  horò, 

'S  a  bhail'  uachdrach, 

Ho  hi  ibhò, 

Ma  dh'  fhaodas  mi, 

Huthil  horò, 

Ni  mi  bhuannachd, 

Och  òirinn  ò. 

Nan  cluinninn  te, 

Huthil  horò, 

Eile  luaidh  riut, 

Ho  hi  ibhò, 

Spionainn  bun  is, 

Huthil  horò, 

Barr  a  cuailein, 

Och  òirinn  ò. 

Leumadh  mo  shròn, 

Huthil  horò, 

'N  àird  na  stuaighe, 

Ho  hi  ibhò, 

'S  gu  falbhadh  m'  fheòil 
Huthil  horò, 

Na  ceò  uaine, 

Och  òirinn  ò. 


260  THB   MAODONALD   OOLLBCTION   OF   OABLIC   POBTRT. 

'S  mise  bhean  bhochd, 

Huthil  horò, 

/        Th'  air  mo  sgarradh, 

Ho  hi  ibhò> 

Air  mo  ghualladh, 

Huthil  horò, 

'S  air  mo  ghearradh, 

Och  òirinn  ò. 

Mo  fhleasgach  donn, 

Huthil  horò, 

Aig  a  bhaile, 

Ho  hi  ibhò, 

Cha  teid  smal  air, 

Huthil  horò, 

Choinnle  geala, 

Och  òirinn  ò. 

6un  teid  iHir  air, 

Huthil  horò, 

Sìkil  mo  leannain, 

Ho  hi  ibhò, 

Gun  tug  Clann  Neill, 

Huthil  horò, 

Druim  a  chuain  orr', 

OcK  òirinn  ò. 

Le  longanan, 

Huthil  horò, 

Loma,  luatha, 

Ho  hi  ibhò, 

'S  le  'm  brataichean, 

Huthil  horò, 

(}orm  is  uaine, 

Och  òirìnn  ò. 


ORAN    LUAIDH.  261 


OKAN  LUAIDH. 

Hò  horo  hùthil  otho, 
Hìlein  beag  hùthil  ò, 
Hò  horo  hùthil  otho. 

Dh'  eirich  mi  gu  moch  ro  'n  latha, 
Hò  horo,  etc. 

Choimhid  air  cuid  eorna  m'  athar, 
Hò  horo,  etc. 

Chunnaic  mi  'n  crodh  mòr  nan  laidhe, 
Hò  horo,  etc. 

'S  cha  'n  fhaca  mi  an  t-agh  caisionn, 
Hò  horo,  etc. 

Ghabh  mi  sios  air  tràigh  na  h-amhuinn, 
Hò  horo,  etc. 

'S  chuala  mi  torghan  's  an  t-sabhal, 
Hò  horo,  etc. 

Mar  gu  'm  biodh  cliath-luaidh  fo  mhnathan, 
Hò  horo,  etc. 

No  banntrach,  's  e  'g  iarraidh  mnatha, 
Hò  horo,  etc. 

Na  fear  òg  an  deigh  a  f  aighinn, 

Hò  horo,  etc. 

Ghabh  mi  stigh  air  feadh  an  tighe, 
Hò  horo,  etc. 

Bheannaich  mi  gu  ciuin  dha  m'  athair, 
Hò  horo,  etc. 

'S  co  fhreagradh  ach  bean  an  tighe, 
Hò  horo,  etc. 


262  THE   MACDONALD   COLLECTION    OF   GABLIC   POBTRT. 

Dean  suidhe,  's  gur  e  do  bheatha, 
Hò  horo,  etc. 

Gheibh  thu  biadh,  ma  ni  thu  ghabhail, 
Hò  horo,  etc. 

'S  gheibh  thu  deoch,  ma  tha  ort  paghadh, 
Hò  horo,  etc. 

Beòir,  na  fion,  no  uisge-beatha, 
Hò  horo,  etc. 

No  leann  làidir  thig  o'n  dabhach. 
Hò  horo,  etc. 


ORAN    LUAIDH.  263 

OKAN  LUAIDH. 

EiLE  's  na  hurabh  otho. 

'S  fliuch  an  oidhche, 
O  hu  otho. 

Nochd,  's  gur  fuar  i, 
Eile,  etc. 

Thug  an  iubhrach, 
O  hu  otho. 

'N  diugh  an  cuan  orr', 
Eile,  etc. 

Gu  ma  slàn, 

O  hu  otho. 

An  lamh  a  dh'  fhuaigh  i, 
Eile,  etc. 

Dh'  fhag  gu  luchdmhor, 
O  hu  otho. 

Laidir,  luath  i, 

Eile,  etc. 

Aigionnach,  a'  siubhal  cuain  i, 
O  hu  otho. 

'S  iomadh  sgeir  dhubh, 
Eile,  etc. 

RÌ8  'n  do  shuath  i, 
O  hu  otho. 

Agus  duilleasg  donn  a  bhuain  i, 
Eile,  etc. 

Agus  bàirlinn  'ruith  ro'  guaillean, 
O  hu  otho. 


264  THB   MACDONALD   GOLLIOTION   OP   GAXLIO   POITRT. 

AgUB  bàirneach  ghlas  a  ghluais  i, 
£ile,  etc. 

'8  cha  'n  'eil  cùram, 
O  hu  otho. 

Orm  na  buana, 

Eile,  etc. 

Na  cùram  chruidh, 
O  hu  otho. 

'Bhi  ri  'n  uallach, 
Eile,  etc. 

Ach  do  chiiram, 

O  hu  otho. 

'Rùin  a  Ruairidh, 
Eile,  etc. 

'N  cuimhneach  leatsa, 
O  hu  otho. 

'N  oidhche  bha  sinn, 
Eile,  etc. 

Air  a  bhàta, 

O  hu  otho. 

'N  Coire-bhreacain, 
Eile,  etc. 

B'  fheadar  dhuinne, 
O  hu  otho. 

Na  siuil  bheagadh, 
Eile,  etc. 

'S  na  siuil  mhòra, 

O  hu  otho. 

'Chur  ri  crannaibh, 
Eile,  etc. 


ORAN    LUATDH.  265 


ORAN  LUAIDH. 

Hillin  o  hi  ri  horo, 
Na  hiullin  iro, 
Hìri  horotho. 

Alastair  Oig  'ic  'ic  Neacail, 
Hillin,  etc. 

B'  fhearr  leam  fhin  gu  'm  beirinn  mac  dhuit, 
Hillin,  etc. 

Cuignear,  no  seisear,  no  seachdnar, 
Hillin,  etc. 

Bheirinn  cioch  is  glìiin  dha  nasgaidh, 
Hillin,  etc. 

'S  thogainn  suas  air  bharraibh  bas  iad, 
Hillin,  etc. 

Air  mo  ghuallainn,  far  am  faicht'  iad, 
Hillin,  etc. 

Dh'  òlta  fion  air  bòrd  am  baistidh, 
Hillin,  etc. 

Dh'  òlta  fion  dearg,  is  fion  daithte, 
Hillin,  etc. 

'S  bheirinn  ceaird  an  laimh  gach  mac  dhiubh, 
HiUin,  etc. 

Fear  na  dhiuc  dhiubh,  's  fear  na  chaiptin, 
Hillin,  etc. 

Fear  air  an  luing  mhòir  an  Sasuinn, 
Hillin,  etc. 

'S  fear  na  cheannard  air  na  gaisgich, 
Hillin,  etc. 

'S  gheibhte  dròbhair  mòr  na'  mart  dhiubh, 
Hillin,  etc. 


266  THE   MAODONALD   COLLECTION    OF   GABLIC    POETRY, 

OKAN  LUAIDH. 

Hi  ri  ri  ri  ri  ù. 

Mile  marbhphaisg  air  a  ghaol. 

Hò  hi  uo  hò  ibhò, 
Ho  hi  uo  hò  hi  ù, 
Haori  uo  ho  ibhò. 

Asam  fhiu  a  thug  e  chlaoidh, 
Hi  ri,  etc. 

Sgoilt  e  mo  chridhe  'nam  chom, 
Hò  hi,  etc. 

Dh'  fhuasgail  e  'm  falt  far  mo  chinn, 
Hi  ri,  etc. 

Mu  'n  fhear  a  dh'  fhalbh  's  nach  do  thiU, 
Hò  hi,  etc. 

'S  truagh  nach  mise  bh'  air  an  luing, 
Hi  ri,  etc. 

'Dol  a  dh'  America  null, 

Hò  hi,  etc. 

Chuirinn  a  mate  ìb.t  na  stiuir, 
Hi  ri,  etc. 

'S  chuirinn  an  sgiobair  do  'n  ghrunnd, 
Hò  hi,  etc. 

'S  bithinn  fhin  's  mo  ghaol  fo  rùm, 
Hi  ri,  etc. 

Cha  teid  mi  gu  mac  a'  mhaoir, 
Hò  hi,  etc. 

Na  idir  gu  mac  an  t-saoir. 
Hi  ri,  etc. 


OKAN    LUAIDH.  267 

Cha  teid  mise,  cha  teid  mi, 
Hò  hi,  etc. 

Cha  teid  mi  gu  giu  's  an  tìr, 
Hi  ri,  etc. 

Gus  an  tig  mo  leannan  fhin, 
Hò  hi,  etc. 

Giamanach  a  ghunna  chaoil, 
Hi  ri,  etc. 

'Leagas  an  eal'  air  a  taobh, 
Hò  hi,  etc. 

'S  earba  bheag  nan  gearra-chas  caol 
Hi  ri,  etc. 

An  coilleach  dubh  air  bharr  an  fhraoich. 
Hò  hi,  etc. 


2G8  THE   MACOONALD   COLLBOTION   OF   GAKLIO   POKTRT. 


ORAN  LUAIDH. 

Hì  otho  hi  ua, 
Hìl  ò  hòg  ù. 

GuR  e  mise  tha  fo  ghruaim, 
Hìl  ò,  etc. 

H-uile  latha  's  Diluain, 

Hi  otho,  etc. 

'S  mi  ri  caoidh  ua  dh'  fhalbh  uam, 
Hìl  ò,  etc. 

Cha  'n  fhear  dubh,  cha  'n  fhear  ruadh, 
Hi  otho,  etc. 

Ach  fear  buidhe  gun  ghruaim, 
Hìl  ò,  etc. 

Fear  dha  maith  do  'n  tig  sguaid, 
Hi  otho,  etc. 

Feile  beag  ann  an  cuaich, 
Hìl  ò,  etc. 

'S  bròg  bhileach  gun  chuaig, 
Hi  otho,  etc. 

Sgiath  bhreac  nam  ball  dual, 
Hìl  ò,  etc. 

Air  do  shlinnein  gun  uaill, 
Hi  otho,  etc. 

'S  bu  tu  maraiche'  chuain, 
Hìl  ò,  etc. 

Ged  a  sheideadh  i  cruaidh, 
Hi  otho,  etc. 


ORAN    LUAIDH  269 


Le  cloich  mheallaiii  o  'n  Tuath, 
Hìl  ò,  etc. 

'S  tu  gun  cuireadh  i  suas, 

Hi  otho,  etc. 

Ro  Chaol  Mhuile  'na  ruaig. 
Hìl  ò,  etc. 


270  THB  MACDONALD  OOLUBCTION   OF  QABLIO  POBTBY. 

ORAN  LUAIDH. 

Hìlin  ò  rò  bha  hò. 

'S  MULADACH  mi  's  mi  air  m'  aineoil. 

E  ho  hao  ri  horo 

Hòg  ibhò, 
Hilin  ò  rò  bha  hò. 

'S  mi  'm  aonar  's  an  cilein  mhara, 
Hilin  ò,  etc. 

'S  mi  chuideachd  air  dithis  leanabh, 
E  ho  hao,  etc. 

Catriona  Bheag  agus  Anna, 
Hilin  ò,  etc. 

Gur  a  he  mo  rìin  na  gillean, 
E  ho  hao,  etc. 

Bha  'n  raoir  an  Eilean-na-Cille, 
Hilin  ò,  etc. 

Dh'  iomradh  ràmh  's  a  dh'  eigheadh  iorram 
E  ho  hao,  etc. 

Chuireadh  i  gu  calla  tioram, 
Hilin  ò,  etc. 

Gu  acarsaid  Challuim  Chille, 
E  ho  hao,  etc. 

'S  gur  a  he  mo  rùn  na  seòid, 
Hilin  ò,  etc. 

Bh'  agam  an  raoir  mu  'n  a  bhòrd, 
E  ho  hao,  etc. 

Bha  Mac  Coinnich  ann,  's  MacLeoid, 
Hilin  ò,  etc. 


ORAN    LUAIDH.  271 

Mac  'ic  Alastair  o'n  chrò, 

E  ho  hao,  etc, 

'S  MacFhionghainn  o  Shrath  nam  bò, 
Hilin  ò,  etc. 

'S  Mac  'ic  Ailein  nach  'eil  beò, 
E  ho  hao,  etc. 

Na  geoidh  fhiadhaich  a  dol  seachad, 
Hilin  ò,  etc. 

Faodaidh  iad  sud  's  a  bhi  fallaìn, 
E  ho  hao,  etc. 

Chaìdh  na  sealgairean  gu  baile, 
Hilin  ò,  etc. 


272  THB   MACDONALD   COLLECmON   OF   GAELIO   POBTRT, 


ORAN  LUAIDH. 

Hi  ri  ri  ri  ri  ibhò, 
Hoireann  ho  hu  otho  eile, 
Hi  ri  ri  ri  ri  ibhò. 

'Mhairi  ùr  a  shùgh  mo  cheile, 

Hi  ri,  etc. 
Mhairi  bhàn  a  bhrollaich  gle-ghil ; 
Mhairi  mheachair  bhoidheach  bheul-dearg ; 
Mhairi  nach  freagair  thu  m'  eighe; 
Cha  dùisg  fiodhal  thu  'ga  gleusadh, 
No  piob-mhor  nam  feadan  eibhinn ; 
Cha  dùisg  glaodh  do  mhàthar  fein  thu, 
Mhairi  am  freagair  thu  idir, 
Cha  f hreagair  mo  thruaighe  mise ; 
'S  lionmhor  duine  nochd  a'  d'  bhaile, 
Ma  tha  cha  'n  ann  chum  do  bhanais, 
Gus  do  chur  an  ùir  am  falach, 
Far  nach  cluinn  thu  glaodh  do  charaid. 
Mhairi  nach  freagair  thu  idir, 
Cha  f hreagair  mo  thruaighe  mise ; 
Bha  mi  'n  raoir  aig  bruaich  do  lice, 
Ma  bha  cha  b'  fheairde  mo  mhisneachd ; 
B'  fhurasda  dhomh  falbh  gun  fhios  duit. 
'S  mise  tha  'n  diugh  air  mo  chlisgeadh ; 
Mo  chridhe  trom  's  mo  shuil  silteach ; 
Anart  'ga  shròiceadh  's  ga  bhristeadh; 
'S  na  saoir  a'  sàbhadh  do  chiste. 


ORAN    LUAIDH.  273 


ORAN  LUAIDH. 

NiGHEAN  chruinn  donn  dhuit  is  eibhinn, 
E  ho  hi  hug  hoireann  horo, 

Na  bric  's  na  bradain  a'  leum  riut, 
E  ho  hi  na  hiri  O, 
Na  haoi-ri-ri  hug  hoireann  horo. 

Na  fir  gheai'  air  thi  do  theumadh, 

Air  bhruaich  do  leapadh  ag  eiridh, 

Tha  maraiche  air  thi  do  bhuannachd, 

Cha  mharaich  e   ach  duin'   uasal, 

B'   aithne  dhomh  fhin  na  chum  uam  thu, 

Meud  mo  ghaoil  ort  lughad  m'  fhuath  dhuit, 

M'  athair  a'  bhi  marbh  's  an  fhuar-lic, 

'S  mo  mhathair  a  bhi  sinte  suas  ris; 

Tained  mo  chrodh  laoigh  air  bhuailtibh ; 

Gun  a  h-aon  ann,  dubh  no  ruadh  dhiubh, 

Gun  mhart  idir  air   'n  teid  buarach, 

Aighean  druim-fhionn  croidhean  guaillfhionn, 

Gun  mo  chaoirich  mhaol  air  bruachan, 

Gun  mo  ghearrain  anns  an  luachair. 

Mhic  an  fhir  o'n  Lagan  lasrach, 

Mharcaich  an  steud  a  bha  'n  Sasuinn, 

Bha  seachd  bliadhn'  air  stapull  glaiste, 

Gun  talamh  gun  adhar  fhaicinn; 

Thug  thu  fion  dhi  mar  dheoch  maidne ; 

Chuir  thu  cruithneachd  bàn  na  prasaich ; 

Chuir  thu  cruithean  òir  fo  casan ; 

Chuir  thu  srian  dhe  'n  airgiod  ghlas  ri ; 

'Nuair  a  leig  thu  sin  a  mach  i, 

Chuir  i  muir  is  tir  f  o  casan ; 

Leum  i  geata  nan  seachd  glasan, 

'S  an  geata  mòr  a  bha  faisg  air. 

Dh'  fhaighneachd  an  Righ  co  fear  tapaidh ; 

Domhnull  Og  o'n  Lagan  lasrach, 

O  thaobh  Lochiall  is  Loch  Aircneig, 


18 


274  THB  MACDONALD  OOLLKCTION  OP  GAILIC  POBTRT. 

Thug  an  Rigb  dha  làn  na  h-aide, 
Dhe   'n  òr  a  chììineadh  an  Sasuinn, 
Sgap  e  8ud  air  feadh  an  achaidh ; 
Cha  'n  ann  le  tàir  no  le  magadh, 
Eagal  thoirt  do  Alba  masla. 


ORAN   LUAIDH.  275 


ORAN  LUAIDH. 

GuR  a  mise,  hèman  dubh, 
Kinn  an  t-sochair,  hèman  dubh. 

'N  oidhche  bha  mi,  hao  ri  horò, 
'N  còir  an  lochain,  hèman  dubh. 

Hao  ri  horò. 

Hèman  dubh  hò  rò. 

'Nuair  a  dhiult  mi, 

Hao  ri  hò  ro, 

Fear  a  phoca, 

Hèman  dubh  hò  rò. 
Hèman  dubh  hò  rò. 

Air  a  dhinneadh, 
'S  air  a  stopadh. 

'S  air  a  cheangal 
Gu  cruaidh  cnoiseach. 

Le  min  mhìnghil, 
Chaoinghil,  chorca. 

C'àite  'm  facas, 
Fear  do  choltais. 

Nach  ann  agam 
Bha  do  thoiseach ! 

Bho  nach  facas, 
Fionn  no  Ossian. 

No  Diarmad  Donn 
Mac  Righ  Lochlann. 

Tha  dùil  Cholla 
'Nochd  an  Eirinn, 


i 


276  THE   MACDONALD   OOLLBCTION   OP   GAELIC   POBTRY. 

Bidh  e  'n  ath-oidhch' 
'S  an  Aird-Shleibhteach. 

'S  an  treas  oidhche 
'N  tùr  na  bciste. 

Ni  e  pronnadh, 
'S  ni  e  reubadh. 

Teachdaireachd  o'n 
Righ  'ga  iarraidh. 

Gille  's  litir, 
Each  is  diollaid. 

Fallairidh  dhonn, 
\    Spuir  is  srian  ri. 

Nam  bu  mhise 
Gille  biadhte. 

Bheirinn  seagall, 
Bheirinn  siol  di. 

Bheirinn  cruithneachd, 
Bheirinn  fion  di. 

Bheirinn  gaoth  nan 
Cnoc  's  nan  sliabh  dhi. 

Nan  eisdeadh  sibh 
Rium,  a  mhnathan. 

Dh'  innsinn  mo  sgeul 
Dhuibh  air  m'  athair. 

Gu  'n  deachaidh  an  làn 
Mòr   's  an  fhaoghail. 

'S  nach  faodainn  mo 
Ghaol  a  thaghal. 

Nam  bithinn-sa 

An  riochd  na  lachann. 


ORAN    LUAIDH.  277 


An  riochd  na  faolinn, 
Caoile  glaise. 

Shnàmhainn  an  cuan 
Air  a  tharsuinn. 

Leumainn  gu  h-àrd 
Bàrr  a  chaisteil. 

'S  bheirinn  a  mach 
Mor  nighean  Lachlainn. 

Bean  a  chuailein, 
Chuachaich,  chleacbdaich. 

Bean  nan  siil  gorm 
Mar  an  dearcag. 

'S  bean  nan  gruaidh-dhearg 
Mar  a  chorcuir. 

Gur  a  mise,  hèman  dubh, 
Rinn  an  t-sochair,  etc. 


278  THK   MACDONALD   COLLBUTION    OF   (iAKUC   POKTBY 


MOR  NIGHEAN  A  GllIOliAllLAlN. 

Air  fàil  il  o, 

Agus  ò  rò  's  eagal  leam, 

Air  fàil  ìl  o, 

Agus  hò  rò  's  eagal  leam, 

Fàil  ìl  o, 

Agus  hò  rò  's  eagal  leam ; 

Gu   'n  d'   rinn  fear  eile  foill 

Air  a'  chaoimhueas  a  bh'  eadarainu. 

'Nam  bithinn  air  an  àiridh, 

Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlaiu, 

Gun  deanain  suidhe  laimh  riut, 

Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain ; 

Rachainn  fhìn  cho  dàn  ort, 

Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlaiu, 

'S  a  chaidh  t-athair  air  do  nihàthair, 

Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 

Ciod  a  thug  a  Shleibht'  thu, 
Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlaiu  V 
A  thathaich  air  Sir  Seumas, 
Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain  V 
Tha  ioniad  fear  an  dèigh  ort, 
Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 
Nach  fòghnadh  a  bhean  fein  leis, 
Mo  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 

Cò  nis  is  boiche 

Na  Mòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain  ? 

Bidh  stocainean  is  brògan, 

Air  Mòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain  ; 

Cota  ribeach,  ròineach, 

Air  Mòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain ; 

'8  cha  'n  fhaighear  bean  is  bòiche 

Na  Mòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 


MOR    NIGHBAN    A    GniOBARLAIN.  279 

'S  mòr  an  gaol  th'  aig  t'  athair  ort, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 
Bheir  e  crodh  is  aighean  dhuit, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain; 
Tigh  aig  taobh  au  rathaid  dhuit, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 
'S  bidh  daoin'  uaisl'  a  tathaich  ort, 
A  Mhòr  Nighean  a  Ghiobarlain. 

'S  maith  a  thig  an  gùn  dhuit, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain; 
Pleatadh  air  a  chùlthaobh, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlainj 
Currachd  an  dà  chriiin  ort, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain; 
'S  coltach  ri  ceann  riid'  thu, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 

'Nuair  nithear  an  gìin  bainnse, 

A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 

Cha  bhi  dad  a  mheang  air, 

A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain  ; 

Sash  a  shioda  Frangach, 

Air  Mòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 

Gus  a  chumail  teann  ort, 

A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 

'S  ann  a  tha  na  neonagan, 

Aig  lain  Mac  a  Ghiobarlain, 

Mòrag  is  laghach  i, 

O  nighean  sgiobalta; 

Cha  'n  'eil  gas  aig  tàilleir, 

A  ghràdhag  nach  tigeadh  dhuit ; 

'S  maith  thig  cota-gearr  dhuit, 

'S  cha  chearr  thig  a  bhriogais  dhuit. 

Chunnaic  mise  bruadar, 

A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 

Thu  bhi  air  mo  chluasaig, 

A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 

'Nuair  dhuisg  mi  as  an  t-suain  sin, 

A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 

Cha  robh  ann  ach  tuaileas. 


280  THE   MACJJONAl.U   OOLLBCTION   OP   U.VBiaC   l'OETBV. 

Cha  'n  e  bòichead  t-aodain, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 
A  thromaich  mo  ghaol  ort, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain, 
O  nach  diubh  thu  'n  t-saothair, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain ; 
Sguiridh  mi  dhoth  t'  aoireadh, 
A  Mhòr  Nigh'n  a  Ghiobarlain. 


AIR   CALL   A   CHRAINN    CIUIL.  281 


AIR  CALL  A  CHRAINN  CIUIL. 
Le  Ruairidh  Moireastan,  an  Clarsair  Dall. 

A  RiGH  gur  cruaidh  mo  sgeul, 

Mo  chràdh  geur,  mo  chreach,  mo  chall, 

O  laidh  air  m'  inntiiiii  sac 

'S  a  laidh  air  m'  aigne  meall, 

'S  a  dh'  imich  uam  mo  chrann, 

'S  nach  faigh  mi  shamhla  's  tìr, 

Gur  aobhar  mulaid  leam 

Mo  chrann  a  bhi  'g  am  dhìth. 

'S  an  caidrimh  nam  ban  òga 
D'  am  dheòin  cha  teid  mi  ann, 
Cha  'n  ialaidh  mi  nan  còir 
'S  nach  eisdear  leò  mo  chainnt; 
'S  ged  dh'  èireadh  dhomh  dol  ann, 
Cha  'n  fhaighinn  ann  de  chiiirt, 
Ach  fhaighneachd  dhiom  's  gach  am, 
'N  tu  chaill  do  chrann  's  an  smùr. 

'N  sin  thubhairt  Baintighearna  Mhic  Leoid, 
"  Cha  chreach  gun  tòir  'rug  ort, 
Ma  tha  do  chrann  ga  d'  dhìth, 
Cha  'n  ioghn'   thu  bhi  fo  sproc; 
Ach  air  n'  àile  dheanainn  aircheas 
O'n  dh'  èirich  dhuit  a  chall, 
'S  na  faight'  a  shamhl'  air  fèill 
Gun  ceannaichean  fèin  dhuit  crannn." 

"  Beannachd  dhuibhse  's  buaidh, 
O'n  sibh  thuigeadh  uam  mar  tha, 
Ag  amharc  air  mo  thruaigh 
O'n  tha  mi  cruaidh  an  càs ; 
Air  eagal  mi  dhol  bàs 
Cuiribh  sgiobadh  's  bàt'  air  tuinn, 
'S  gu'm  faigh  sinn  barrachd  chrann 
Ged  bheir  sinn  geall  da  chionn." 


282  THB  MACDONAIjD  collection  of  gaklic  pobthy. 

Tha  agamsa  na  ni  t'  fheum, 
Nach  leig  eislein  anns  an  tòir, 
Bàta  gniomhach  glèusda, 
Agus  sgiobadh  trèun  do-leòn; 
lughinne  Mhic  Leoid, 
'S  Nic  Neacail  mhòir  nan  saoi, 
'8  nighean  a  ghaill  ghlais, 
'Dhol  a  mharsantachd  a  chruinn. 

Bi  Nic  Ghillemhuir'  air  stiuir 
'S  Nigh'n  Uisdein  anns  a  bheirt, 
Nic  Fhearghuis  anns  an  scòd, 
'S  an  stagh  aig  Seonaid  Bhreac ; 
Nigh'n  Andra  Chaoil  na  drip, 
'S  i  'n  taice  ris  an  aoir, 
'S  i  trusadh  leatha  suas 
Mar  bu  luime  luath  a  ghaoth. 

'S  bi  Nic  an  Fhleisdeir  air  chul  siuil, 
'S  i  'g  inns'  an  iuil  gu  grinn ; 
Nigh'n  Domhnuill  Ruaidh  's  an  truis, 
Seonaid  Fhrisealach  's  an  tuim, 
Nic-a-Phearsoin  gu  trom  tinn, 
'S  i  cur  os  a  cinn  a  luchd ; 
'S  bi  an  abhsa  ealamh  rèidh 
Aig  Nigh'n  Tormaid  Leith  nam  muc. 

'S  ma  dh'  fhalbh  am  bàta  uainn, 

Air  a  chuan  cha  d'  rinn  i  tàmh ; 

Am  Barraidh  chaidh  i  air  tìr 

Ann  an  Cìsamal  Mhic  Neill ; 

'N  sin  ghabh  na  seoid  mu  thamh, 

'S  chuir  iad  dhiubh  pàirt  dhe  'n  sgios, 

Leig  iad  fios  a  tuath  's  a  deas 

An  robh  croinn  ra  'n  reic  's  an  tìr. 

'N  sin  nuair  a  egaoil  an  sgeul, 
Feadh  tìr  Mhic  Neill  air  fad, 
Chruinnich  iad  uile  r'a  cheil' 
Eadar  trèun  agus  lag : 
Eadar  gach  te  liath  is  cailleag, 
'S  iad  an  gradaig  gu  dol  ann, 
Bha  gach  te  le  iomadh  breid 
'S  i  na  ruith  gu  fèill  nan  crann. 


AIB   CALL   CHRAINN    CIUIL,  283 

Gur  a  truime  leam  nam  bàs 

lomradh  ràmh  nam  ban, 

Ma  chi  iad  fear  gun  chrann, 

'S  e  'na  shuidhe  thall  's  an  t-sreath, 

Caogaidh  ise  le  sùil 

Ris  an  neach  an  "  iùl  ud  thall," 

Chaidh  t'  iunstramaid  o  ghlèus 

O'n  chaill  thu  fein  do  chrann. 


284  THE    MAl  lM).\.\l,i)    ( ol.l.MI  ID.N    ())•    ...Xhl.H      ioKIKV. 


RANNAN  BREIGK 

Tha  chuthag  is  gug  gùg  aice, 
Gug  gùc  aice,  gug  gùc  aice, 
Tha  chuthag  is  gug  gùg  aice, 
'S  i  piocadh  sùl  nan  caorach. 

Fhuair  mi  nead  na  liath-chirce, 
Air  bharr  nan  tonnan  fiadhaich ; 
An  coileach  anns  a'  chliabadaich, 
Is  cliabh  air  bac  a  ghaoirdein. 

Chunna  mi  gu  m'  fhioerachadh, 
Na  roin  a'  falbh  le  litrichean, 
Màileid  is  pelisse  orra, 
Is  iad  cho  glic  ri  daoine. 

Chunna  mi  na  partanan 
A'  danns'  air  urlar  charpatan ; 
A  chorra  ghridheach  's  bat'  aice, 
'S  i  cur  a  steach  nan  caorach. 

Chunna  mi  na  tàrmaichean 
Air  talamh  toll  's  an  àrd-dhorus ; 
An  dreathan-donn  's  da  ràmh  aige 
'Cur  bàt'  an  aghaidh  gaoithe. 

Chunna  mi  na  cudaigean, 
A'  sniomh  air  an  cuid  chuigealan ; 
An  iolair  mhor  is  buideal  air, 
A'  falbh  an  cuideachd  dhaoine. 

Chunna  mi  na  siolagan 
A'  seoladh  anns  an  iarmailte; 
'S  an  leobag  chearr  is  srian  rithe, 
'S  i  'g  iarraidh  chon  an  aonaich. 

Chunna  mi  na  donnagan 

Is  cuala  mòr  de  chonadh  orr', 

An  fhaochag  bheag  's  an  donnalaich 

A'  falbh  is  dronnag  fhraoich  orr'. 


SBANN    ORAN    LBODHASACH,  285 


SEANN  OEAN  LEODHASACH. 

Odro  oichinn,  ichinn,  oichinn, 
Taobh  na  lurgan  air  a  losgadh, 
Odro  oichinn,  ichinn,  oichinn, 
Taobh  na  lurga  luatha. 

Am  fasan  a  bh'  ac'  ann  an  Uige, 
Cha  'n  fhaca  mi  riamh  na  m'  dhùhaich  ; 
Gabhail  de  'n  bhat'  air  mo  chiilthaobh, 
Smiiid  as  a  chliabh-luatha. 

Na  faiceadh  tu  Mòr  is  Callum, 
Sud  far  an  robh  firum  farum, 
Mheud  'sa  dh'  òladh  iad  dheth  'n  drama 
Shracadh  iad  na  cuairein. 

Ulaidh  !  na  faioeadh  tu  Uisdean, 
Na  sheasamh  a  danns'  air  urlar, 
Theicheadh  tu  roimh  anns  na  cùiltean 
Le  mhiisg-shùilean  ruadha ! 


286  THK   MAODONALD   OOLLBCTION   OP   OABLIC   POBTBT, 


HORO  BHODACHAIN  HORO. 

'S  ANN  agam-sa  bha  'm  bodach  brògach, 
Hòro  bhodachain  hòrò, 

Ra'dh  seice  'n  tairbh  mhòir  na  bhrògan," 
Ubh,  ubh,  ubh,  ubhan,  h-ubhi, 
Hao  ri,   ri  ri,  ri  ri,  ri-ibh-ag, 

Hao  ri  ho  hi, 

Horo  bhodachain  hòrò. 

Ra'dh  peice  na  bhonnach  eòrna, 
Hòro,  etc. 

'Nuair  thig  mo  bhodach-sa  dhachaidh, 
Hòro,  etc. 

Bheir  e  huricium,  haraicium,  harud, 
Ubh,  ubh,  etc. 

Ciod  e  lag  ud  anns  an  luathaidh  ? 
Hòro,  etc. 

C'àit  'eil  ubh  na  circe  maoile? 
Ubh,  ubh,  etc. 

'S  an  rud  beag  ime  bh'  air  an  truinnseir  ? 
Hòro,  etc. 

'S  ann  agam-sa  bha  'm  bodach  miothar, 
Ubh,  ubh,  etc. 

Dh'  itheadh  e  fuighleach  a  naoidhein, 
Hòro,  etc. 

'S  na  thigeadh  a  ùgh  na  bà  maoile, 
Ubh,  ubh,  etc. 

'S  truagh  nach  robh  bodaich  an  domhain, 
Hòro,  etc. 


HORO   BHODACHAIN   HORO.  287 

Air  an  tràigh  's  an  làn  gan  togail, 
Ubli,  ubh,  etc. 

'S  truagh  nach  robh  bodaich  an  t-saoghail, 
Hòro,  etc. 

'N  taobh  a  muigh  de  shruth  na  Maoile, 
Ubh,  ubh,  etc. 

Gun  choite,  gun  ràmh,  gun  taoman, 
Hòro,  etc. 

'S  mo  bhodach-sa  'bhi  na  aonar, 
Ubh,  ubh,  etc. 


288  THB   MACDONALD  COLLBOnON   OP   GABLIC   POBTRT. 


BODACHAN  A  GHARAIDH. 

BoDACHAN  a  ghàraidh, 

Gur  friogant'  e,  gur  frogant'  e ; 

Bodachan  a  ghàraidh, 

Cho  frioganta  's  a  bha  e  riamh. 

'S  ann  an  Tigh-a-gheàrraidh, 
A  rugadh  mi  's  a  thogadh  mi; 
'S  ann  an  Tigh-a-gheàrraidh, 
A  rugadh  mi  's  a  bha  mi  riamh. 

Bodach  nan  tri  òrdag 

A  thug  a  bhean  o'n  othanaich ; 

Bodach  nan  tri  òrdag, 

A  fhuair  a  bhean  anns  an  robh  ciall. 

O  gu'n  robh  nighean  aige, 
E  gu'n  robh  nighean  aige; 
O  gu'n  robh  nighean  aige, 
Air  an  robh  Catriona  Liath. 

Gu'n  gabhadh  i  snaoisein, 
'Na  itichean,  's  na  osnaichean  ; 
Gu'n  gabhadh  i  snaoisein, 
As  a  bhocsachan  dhubh  chiar. 

O  gu'n  robh  banais  aice, 
E  gu'n  robh  banais  aice, 
O  gu'n  robh  banais  aice 
Nach  facas  a  leithid  riamh. 

Bha  buntata  mòr  ann, 

Bioraichean  is  langaichean ; 

Bha  buntata  mòr  ann, 

'S  a  chearc  bhreac  a  bh'  air  a  chliabh. 

O  gu'n  robh  uibhean  aice, 
E  gu'n  robh  uibhean  aice, 
O  gu'n  robh  uibhean  aice, 
Sud  na  h-uibhean  's  an  robh  'm  biadh. 


ORAN   DO  DHROCH   BHAILIDH.  269 


ORAN  DO  DHROCH  BHAILIDH. 

A  CHOTAiN  duibh,  o  hìllein, 
'S  a  thriusair  ghlais,  ho  raill  o. 

A  nuair  a  thig  an  t-eug  ort, 

'S  ann  leam  fein  gur  maith,  ho  raill  o. 

Cuiridh  iad  air  còmhlaidh  thu, 
Le  d'  leine  bhreac,  ho  raill  o. 

Togaidh  sinn  air  còmhlaidh  thu, 
Is  comhlan  leat,  ho  raill  o. 

Togaiah  sinn  gu  h-uallach  thu, 
Air  guaillibh  fhear,  ho  raill  o. 

Cuiridh  sinn  's  an  uaigh  thu, 

'S  a  chlach  bhuadhach  leat,  ho  raill  o. 

'S  nuair  theid  spaid  de  'n  ùir  ort, 
Gu'm  bi  'n  diìthaich  glan,  ho  raill  o. 

Cha  teid  ni  air  t-uachdar-sa, 
Ach  buachar  mhart,  ho  raill  o. 

'S  a  chaoidh  cha  chin  a  neòinein  ort, 
No  'm  feòirnein  glan,  ho  raill  o. 

Ach  cinnidh  foth'an  's  feantag 

Air  do  chramhlaich  ghlais,  ho  raill  o. 

Cha  bhi  gal  nam  pàistean  ann, 
No  gàirich  bhan,  ho  raill  o. 

Cha  bhi  banntrach,  's  truaghain  ann, 
A  bhualadh  bhas,  ho  raill  o. 


19 


290  THB   MACDONAT.D   COLLBCTION   OF   GABLIC   POBTRT. 


ORAN  NAN  TAILLEIREAN. 
Le  lain  MacCodrum,  Bard  MhicDhomhiiuiU. 

MiSE  'n  80  'n  am  ònaran, 

'S  mi  còmlinuidh  anns  na  bàghanan, 

Aodaichean  air  chòrn  agam, 

'S  cha  chum  iad  deò  dheth  'n  àileadh  dhioni ; 

Gun  do  rug  an  Samhradh  orm 

Le  gealltanas  nau  tàilleirean, 

'S  gu'n  aonan  anns  an  dùthaich 

Aig  a  bheil  ri  chunntais  fàirdean  orm. 

Saoil  sibh  fein  nach  neònach  e, 
An  leòm  a  tha  's  na  tàilleirean, 
Mu  's  ann  o  fhuil  na  Mìlidh 
Thainig  tìnnsgealadh  an  àrdain  ud; 
Cha  bhi  crodh  air  buailidh  aca, 
Cha  bhi  uallach  àitich  orr', 
Ach  ciotag,  mhosach,  phròiseil, 
'S  gur  a  dòlum  air  a  sàilibh  iad. 

C'àit'  a  faic  sibh  òganaich 

Cho  spòrsail  ris  na  tàilleirean  ? 

Fire  !  faire ;  co  bhiodh  ann, 

'Na  foghnadh  danns'  is  gàireachdaich : 

Ma  bheireas  dragh  no  trilleach  orra, 

Drip  le  mnaoi  no  pàisdean, 

'S  ann  a  chithear  feadh  na  tìre  iad, 

Nan  aoidheachaich  's  nan  ànrachdaich. 

C'àite  faca  sibh  Mac-Samhuil 
Na'  mnathan  aig  na  tàilleirean? 
'Nuair  dh'  eireas  iad  's  a'  mhaduinn 
Cha  bhidh  srad  ac'  ni  'm  blàthachadh, 
H-uile  dad  dhe  'n  riatanas 
'Ga  iarraidh  air  na  nàbaidean, 
'S  an  te  bheir  ultach  mòine  dhaibh 
'S  e  Dia  na  glòir  bheir  pàigheadh  dhi. 


ORAN    NAN   TAILLKIRBAN.  291 

Labhair  mi  ris  a  chiad  fhear  dhiubh 
Le  rian  ged  a  bha  'n  t-Sabaid  ann, 
'S  ann  thuirt  e  rium  gu'm  b'  fhaide  leis 
Mac-Raibeart  'bhi  gun  tàilleireachd ; 
'S  e  meud  do  gheall  air  òsdairean 
A  dh'  fhàg  do  phòca  fàs  agad, 
A  dh'  fhàg  an  t-aodach  tan'  agad, 
'S  cha  chuir  a  bhean  na  àite  dhuit. 

Labhair  mi  ri  Mac-an-t-Saoir, 

Do  ghealladh  saobh  a  shàruich  mi, 

Gheall  thu  'm  bliadhna,  gheall  thu  'n  uiridh, 

Dh'  uirich  thu  's  cha  d'  thàinig  thu ; 

Cha  bu  duine  breagach  mi, 

'S  cha  robh  dad  riamh  ri  àireamh  orm, 

'S  mairg  nach  do  rinn  griasaich  dhiot 

'S  gu  'm  biodh  na  briagan  nàdurra. 

Labhair  mi  Mac  Aonghais  Ghlais — 
"  An  tig  thu  mach  a  raàireach  dhomh?" 
Thuirt  e,  "  'S  ann  is  neònach  leam 
'S  tu  eòl£ich  air  an  f hàilingeadh ; 
Nach  fhaic  thu  fein  bean  òg  agam 
Nach  leig  'g  a  deòin  air  fàth-chul  mi, 
'S  ged  dh'  fhalbhainnse  cha  choisichinn, 
'S  cha  bhi  mi  nochd  an  Càirinis." 

Labhair  mi  ri  Mac-a-Phiocair, 

E  dheanamh  iochd  is  càirdeas  rium; 

B'  eòl  dhomh  agus  b'  aithne  dhomh 

Thaobh  athar  agus  màthar  e ; 

Cha  ruig  thu  leas  bhi  smaointeachadh 

Gur  duine  faoin  an  Gàidhlig  mi; 

Mholainn  agus  dh'  aoirinn  thu 

Cho  maith  ri  aon  's  a'  Ghàidhealtachd. 

Am  fear  a  ghoid  na  brèidean  oirnn, 
'S  a  rinn  e  fein  dhiubh  àilleagan ; 
'Nuair  dh'  fhalbh  e  leis  a  bhrataich  ud, 
Ga  taisbaineadh  dha  'n  Abharsair, 
Chuir  e  suas  ri  crann  i, 
Agxis  thog  e  cheann  gu  h-àrdanach; 

'Nuair  chaidh  an  rathad  shealltuinn  da, 

B'  e  bheatha  thall  nuair  ràinig  e. 


292  THB   MACDONALD   OOLLECTION   OP   OAELIC   POBTBY. 


DIMOLADH  PIOB  DHOMHNUILL  BHAIN 
Le  lain  MacCodrum,  Bard  MhicDhomhnuill. 

A'  CHAiNNT  a  thuirt  lain 
Gu'n  d'  labhair  e  ceàrr  i, 
'S  'eudar  dhuinn  àicheadh 
'S  a  phàigheadh  d'  a  chinn. 
Dh'  fhag  e  MacCruimein 
Conduillidh  is  Tearlach ; 
Is  Domhnullan  Bàn 
A  tharruing  gu  prìs. 

Orm  is  beag  mòran  sgeig, 

Agus  bleid  chòmhraidh, 

Thu  labhairt  na  h-urrad 

'S  nach  b'  urrainn  thu  chòmhdach, 

Ach  pilleadh  gu  stolda 

Far  'n  do  thòisich  thu  dian. 

An  cual'  thu  cia  'n  t-urram 

An  taobh-sa  de  Lunnain  ? 

Air  na  piobairean  uile 

B'  e  MacCruimein  an  rìgh;  * 

Le  pongannan  àluinn 

A  b'  fhonn-mhoire  fàilte, 

Tharr'neadh  'an  càileachd 

Gu  slàinte  fear  tinn. 

Caismeachd  bhinn  's  i  bras  dian, 

Ni  tais  is  fiamh  fhògradh, 

Gaisg'  agus  cruadal, 

Tha  buaidh  air  an  òinsich, 

Muim'  uasal  nan  Leòdach, 

'Ga  spreotadh  le  spìd. 

A  bhàirisgeach  spòrsail 
Bh'  aig  Tearlach  'ga  pògadh, 
An  t-àilleagan  ceòlmhor, 
Is  bòidhche  guth  cinn. 


DIMOLADH   PIOB    DHOMHNUILL   BHAIN.  293 

Tha  na  Gàidheil  cho  deigheil 
Air  a  mhànran  aic'  eisdeachd, 
'S  na  bheil  an  Duneideann 
De  luchd  Beurl'  air  a  tì. 

Breac  nan  dual  's  neartmhor  fuaim, 

Bàs  an  ruaig  nàmhaid, 

Leis  'm  bu  cheòl  leadurra, 

Fead  nan  Spàinteach, 

Luchd  dheiseachan  màduir 

Bhi  craidht'  air  droch  dhiol. 

'Nan  cluinnt'  ann  am  Muile  , 

Mar  dh'  fhag  thu  Conduillidh, 

Cha  b'  fhuilear  leo  d'  fhuil 

Bhi  air  mullach  do  chinn. 

'S  i  bu  ghreadanta  dealachainn 

Air  deas-laimh  na  h-armachd ; 

A  breabadh  nan  garbh-phort, 

Bu  shearbh  a  dol  sios. 

Creach  nach  gann,  sibh  gun  cheann, 

Fo  bhruid  theann  Sheòrais, 

Luchd  nam  beul  fiara 

'G  'ur  pianadh  's  'g  ur  fògradh ; 

Rinn  iad  le  fòirneart 

Bhur  còir  a  bhuin  dibh. 

Cha  tug  thu  taing  idir 
Do  bhriogardaich  Thearlaich, 
Mach  o  Fhear  Bhàlaidh 
Bhi  ghnath  air  a  thì ; 
Mhol  thu  chorra  ghliogach 
Nach  dligheadh  de  bhàids', 
Ach  deannan  beag  gràin, 
No  màm  de  dhroch  shiol. 

Sheid  thu  suas  maoim  gun  ghruaim 

Craobh  nam  buadh  ceòlmhor, 

Chuireadh  fonn  fo  na  creagan 

Le  breabadaich  mheoirean; 

'S  nach  fuilingeadh  odròchain 

A  thogail  a  chinn  ! 


294  THB   MACDONALD   COU.EeriON    OF   GAKLIO   POBTBY. 

Cha  'n  fhaigh  a'  chuÌB-bhùirte 
Talla  'm  bi  miiirn, 
Ach  àtha  'ga  mhùchadh 
Le  dùdan  'b  le  sùith. 
Cha  bhi  seathar  aig  Dòmhnull, 
'S  cha  'n  eirich  e  còmhnard, 
Ach  suidh'  air  an  t-sòrn 
Agus  sopag  ri  dhruim. 

Plàigh  bhloigh  phort,  gàir  dhroch  dhoe, 

JPàileadh  cuirp  bhreòite, 

Ceol  tha  cho  sgreataidh 

Ri  sgreadail  nan  ròcais, 

No  iseanan  òga 

Bhiodh  leòinte  chin  bìdh. 

Nach  gasda  chuis-bhùirte, 

A'  bhi  cneatraich  air  ìirlar, 

Gun  phrannadh  air  lùtha, 

Gun  siubhlaichean  grinn ; 

A'  sparradh  odraochain, 

An  earbal  odròchain, 

A'  sparradh  odròchain, 

An  tòn  odrobhì. 

Màl  caol,  cam,  le  thaosg  rann, 
Gaoth  mar  ghreann  reòta, 
Troimh  na  tuill  fhiara, 
Nach  dionaich  na  meoirean; 
'S  nach  tuigear  air  dòigh, 
Ach  oth-heoin  is  oth-hì! 

Diiidhaidh  nam  fiiidhaidh, 
Bha  i  aig  Tubal  Càin, 
'Nuair  sheinn  e  puirt  Ghàidhlig, 
'S  a  dh'  àlaich  e  phiob. 
Bha  i  tamull  fo  'n  uisge 
'Ntiair  dhruideadh  an  àirce, 
Thachair  gu  'n  chnàrah  i 
Fo  uisge  's  fo  ghaoith, 

Thainig  smug  agus  dus, 

As  na  duis  bhreòite, 

lomadadh  drochaid 

'Ga  stopadh  na  sgòrnan, 

Dh'  fhag  i  le  crònan 

Odròchain  gun  bhrìgh. 


DIMOLADU^PIOB    DHOMHNUIIjL    BHAIN.  295 

Blia  i  seal  uair 
Aig  Maolruainidh  O'Dornan, 
Chuireadh  nii-dhòigheil 
Thar  òrdugh  na  fuiun, 
Bha  i  greis  aig  Mac  Bheatruis 
A  sheiiineadh  na  dàin  ; 
'Nuair  theirig  a'  chlàrsach 
'S  a  dh'  fhàiling  a  prìs. 

Sheid  Balàani  na  màl 

Osna  chnàmh  chrionaidh, 

Shearg  i  le  tabhann 

Seachd  cathan  nam  fiantan, 

'S  i  lagaich  a  chiad  uair 

Neart  Dhiarmaid  is  Ghuill. 

Turraraich  an  dòlais, 

Bha  greis  aig  lain  Og  dhi; 

Chosg  i  'ribheidean  cònlaich 

'Na  chòmhnadh  le  ni : 

Bha  i  còrr  is  seachd  bliadhua 

'Na  h-atharais-bhialain 

Aig  Mac  Eachainn  'ga  riasladh, 

Air  Sliabh  Chnocanlìn. 

Am  fhiiidhaidh  shean  nach  duisg  gean, 

Gnùis  nach  glan  còmhdach : 

'S  mairg  dha  'm  bu  leannan 

A  chrannalach  dhòinidh, 

Chàite  gràn  eòrna 

Leis  na  dh'  fhòghnadh  dhi  ghaoith. 

Mu  'n  cuirear  fo  h-inneal 
Corra  bhinneach  na  glaodhaich, 
'S  inneadh  air  aodach 
Na  dh'  fheumas  i  'shnàth. 
Cha  bheag  a'  chiìis  dèistinn 
A  bhi  'g  èisdeachd  a  gaoirich ; 
Dheanadh  i  aognaidh 
An  taobh  a  bhiodh  blàth. 

Riasladh  phort,  sgriachail  dhos, 

Fhir  an  droch  shaothair, 

Bheir  i  chiad  eubha 

'N  am  sèideadh  a  gaothair, 

Mar  ròmhan  ba  caoile 

'S  i  faotainn  a'  bhàis. 


2d6  THE   MACDONALD   COLLBCTION   OF   OAELIC   POKTRT. 

Bidh  an  ionnsramaid  ghlagach 
Air  a  liibadh  au  craicioun ; 
Cha  'n  fhuirich  i  'n  altan 
Gun  chearcaill  'g  a  tàth ; 
'S  seirbh  i  na  'n  gabhann 
Ri  tabhann  a  chrtinluath, 
Trùmpaid  a  dhìiisgeadh 
Gach  ùmhaidh  fhuair  bàe. 

Mar  chom  geàrraich  'g  a  chràdh 

'S  am  màl  làn  gaoithe; 

Turraraich  nach  urrainn  mi 

Tiunnail  dheth  innseadh, 

Ach  rodain  a  sgiamhail 

No  sianail  laoigh  òig. 

Com  caithte  na  curra 

Is  tachdadh  'na  muineal, 

Meoir  traiste  gun  fhuras 

'Cur  triullain  nan  dàn  ; 

'S  tu  dheanadh  a  bhròlaich 

Ri  solus  an  eòlain, 

Ruidhle  gun  òrdugh 

An  comhnuidh  air  làr. 

Aognaidh  lom,  gaoth  troimh  tholl, 

Gaoir  gun  fhonn  còmhraig, 

A  thaisicheadh  cruadal, 

'S  a  luathaicheadh  stòldachd ; 

Gu  beachdail  don-dòchais 

Mu  'n  t-sorn  am  bi  ghràisg. 

Bi'dh  gaoth  a'  mhàil  ghroid  ud 

Cur  gaoir  anns  na  dosaibh, 

I  daonan  'na  trotan 

Ri  propadh  "  odrà." 

Bi'dh  seannsair  caol  crochta 

Fo  chaonaig  aig  ochdnar, 

Sruth  staonaig  'ga  stopadh 

Cur  droch  ceòl  na  thàmh. 

Fuaim  mar  chlag  fhuadach  each, 
Duan  chur  as  f rithe ; 
Cha  'n  abair  mi  tuilleadh 
Mu  dhiomaladh  phioban, 
Ach  leigidh  mi  'chluinntinn 
Gu'n  d'  thill  mi  Macphàil. 


LEINB   LACHDUNN    RUAIRIDH   RUAIDH.  297 


LEINE  LACHDUNN  RUAIRIDH  RUAIDH. 

Leine  lachduinn  Ruairidh  Ruaidh, 
Gur  mòr  tha  dhreach  ua  luatha  orra ; 
Leine  lachdunn  Ruairidh  Ruaidh, 
Gur  olc  an  dress  duin'  uasail  i. 

'S  iomadh  tàire  fhuair  an  leine, 
Mu  'n  d'  fhuair  esan  riamh  dha  fhein  i, 
Dhomhsa  b'  aithne  sud  a  steineadh, 
Na  'n  eireadh  i  shuas  orm. 

Bha  i  feumail  's  an  tigh-dhannsa, 
Mu  'n  do  dh'  fhag  am  fallus  dall  iad ; 
'S  lionmhor  fear  a  thig  a  nall, 
Gu  lamh  's  a  cheann  a  shuadhadh  innt'. 

An  cuala  sibse  'n  leine  phòsaidh, 
Rinneadh  a  dh'  fhear  a  Chlann  Domhnuill; 
'S  i  bu  ribeir  air  a  bhòrd 
Anns  an  tigh-òsda  shuas  againn. 

Cha  robh  truinnseir,  cha  robh  stòp  ann, 
Cha  robh  potea  'bha  's  an  t-seomar, 
Nach  do  rìbigeadh  le  sgòd  dhith, 
'S  am  brògan  a  shuathadh  innt'. 

Mar  tha  'n  seann-fhacal  ag  radh, 
Ma  bhios  bean-thorrach  ri  meirle, 
Leanaidh  rudaigin  de  nàdur, 
Ris  an  àl  thig  uaithe-se. 

A'  fear  a  ghoid  leine  'n  t-seardsair, 
Fhuair  e  cothrom  air  a  mheirle, 
'S  cinnteach  gu'n  dh'  fhoghlum  e  trath  i, 
'M  broinn  a  mhathar  uaireigin. 


298  TIIK    MACJK)NA1,I)    COLl.KCnoN    m     (,.\i:i.ic    I'OETBY. 


OKAN  AN  TAILLEIR 
Le  Domhiiull  Mac  'lUeathaiii,  's  a  Chainairt. 

Emii: — 'S  BOCHD  duine  mar  tha  mi, 

CUeachd  gach  uile  bhiadh  làidir, 
'S  gun  agam  an  dràsda 
Ach  buntàt'  as  a  bhiirn. 

Ise: — Tha  mi  sgìth  dheth  do  ghlaigeal, 
Is  bi  falbh  anns  a  mhaduinn, 
'S  gheibh  mi  tàilleir  a  PeabuU 
Bhios  cho  fada  ri  triuir. 

Esan: — Ma  's  e  tàilleir  na  càbhruich, 
A  bha  agad  's  a  Gheamhradh, 
'S  mi  gu  fuaigheadh  an  t-abhras 
'S  a  cheann  fo  mo  ghluinn. 

Isc: — 'S  tric  a  chuala  mi  'n  seangan, 
Bhi  'cur  braim  as  a  ghearran ; 
Fear  t-eughmhais  bhi  bagairt 
Air  fear  sealladh  a  shiìl. 

An  cuala  no  fac'  thu 
Mu  'n  Dròbhair  Mac  Asguill  ? 
Thug  e  uanisa  na  seachd  ud 
Gu  'n  aon  rap  air  an  cionn. 

Esan: — Ged  a  bheireadh  e  ceud  dhuit, 
Gun  a'  faicinn  gu  siorruidh ; 
'Nuair  a  theid  e  'g  am  riaghladh 
Bheir  e  biadh  dhomh  'm  bi  svigh. 

Ise: — Ach  na  bithinn-s'  mar  b'  àbhaist, 
Làn  ìm'  agus  càise, 
'S  mi  nach  leigeadh  le  tàilleir 
A  bhi  càineadh  mo  bhùird. 

'S  na  bha  agam  a  dh'  annlan, 
Dhith  na  gillean  e  's  t-Samhradh, 
Mar  ri  dìlleachdain  banntraich, 
'S  chuir  iad  ceann  air  a  chùis. 


OUAN    LOUAIG.  299 


ORAN   LOEAIG. 
Le  Domhnull  na  Camairt. 

Gu  'm  b'  e  'n  turus  gun  bhuannachd, 
So  ghluais  mi  air  a  bho  'n  de, 
Dh'  iarraidh  mo  chuid  nollaig 
'N  dùil  guu  solairinn  brògan. 

Ghabh  mi  stigh  gun  fhiamh,  gun  nàire, 
Gus  'n  do  ràinig  mi  Ath-Leodair; 
Cò  choinnich  mi  ach  an  Lothrag, 
'S  b'  i  ceann  na  mollachd  air  fògradh. 

Bheannaich  mi  dhi  'n  àrd-rathad, 
Mar  b'  àbhaist  dhomh  'n  am  fòirneart ; 
Thuirt  mi  gu  'm  bithinn  'na  fàbhar 
Gu  bràth  na  fàgadh  i  beò  mi. 

Labhair  ise,  "  Dh'  fhalbh  mo  thàbhachd 
Is  mo  làidireachd  comhladh ; 
Mhill  am  Bard  Ruadh  ann  a  Bhàlaidh, 
'S  Domhnull  grannda  Mac  Neill  Oig  mi." 

An  sin  'nuair  leum  a  ghiorag, 

Cha  robh  duine  na  mo  chòmhdhail, 

Cha  robh  urad  'n  am  fhàbhar 

'S  gu'n  robh  tràigh  ann  gu  tigh  Dhomhnuill. 

Cha  leig  sinn  thu  do  na  bàigh, 
Is  sinn  'g  ar  sàruchadh  le  bòcain, 
Te  cha  diochd  dhuinn  Cailleach  Thìllam 
Bhi  'n  ar  cul-cinn  an  còmhnuidh. 

Ise  'g  am  amharc  le  grùigeis 
'S  a  dà  shùil  mar  thrinnseir  feòdair; 
'S  ged  a  gheibhinn  fichead  guinea 
Cha  dreagh  minidh  na  mo  thòin-sa ! 


300  THK   MAODONALD   OOLLKCTION   OP   QAMIAC   POBTRT. 


OKAN  NA  BA. 
Le  Aonghus  Caimbeul,  am  Bard  Sgallach. 

O  !  b'  e  spriolag  a  chuir  na  mo  lion  thu, 
Chuireadh  tu  eagal  air  seisear  nam  fiannuis, 
Diuidh  na  tàine  gu  faca  mi  ri.amh  thu, 
Sgrogag  gun  eireachdas,  goireal  na  blianaich. 

Dh'  fhalbh  mi  air  turus  ara  meadhoin  a  Gheamhraidh, 
A  dh'  iarraidh  mart  tuaighe  air  uaislean  gun  ghanntar ; 
Thug  iad  dhomh  seis  chuir  gun  cheist  orm  anntlachd, 
Diuidh  na  tàine  a  bh'  Fàdruig  as  t-Samhradh. 

An  topmaster  gasda  'ga  moUadh  a  mheall  mi, 

'G  radh  nach  tilleadh  i  idir  as  t-Samhradh, 

'S  nach  faigheadh  Fear  Shuardail  airluachimuBhealtuinn, 

'S  i  falbh  air  a  glùinean  ag  ionnsachadh  dannsa. 

'S  iomadh  mart  sgiobalta  bh'  eadar  so  's  Tolorum, 
Ged  a  thug  mise  Nic  Griogail  a  Borgh  leam, 
Cha  chuir  i  fo  ghillean  bonn  mire  no  foirme, 
A  draghadh  a  feithean,  's  a  geilligean  monognach. 

'S  ann  agad  tha  'n  amhaich  a  rachadh  ro  'n  fhàine, 
losgaidean  caola  f o  'n  chaoltrum  is  gràinnde ; 
Do  shlinnein  's  do  chruachan  mar  chruaidh  air  an  ràsair, 
Do  thàinidh  's  do  bhòthan  mar  chòsan  na  fàsag. 

Bu  shuarach  air  Baron  am  bancanan  lionmhor, 
Ged  dheanadh  i  tuiteam  an  glutaidh  gun  fhiachan, 
Seach  a  toirt  dhomhsa  na  feòlach  am  bliadhna, 
Bheathachadh  ghillean  do  'n  fhinne  nach  striochdadh. 

'Nuair  a  dh'  fhosgladh  a  bheist  ud  gu'm  b'èitidh  na  com  i, 
Bha  i  oilteil  ri  faicinn,  b'  iad  na  h-asnaichean  lom  iad ; 
Thuirt  mi  fhin  ris  na  daoine  nach  slaod  sibh  gu  poll  i, 
Mu  'm  faicear  a'  màireach  aig  a  grainndead  bu  donn  i. 


1A[N    MAC    'IC   FHIONGHAINN.  301 


lAIN  MAC  'IC  FHIONGHAINN. 

lain  Mac  'ic  Fhionghainn, 

Fhuair  e  'n  t-urram  air  na  bh'  ann; 

Dhannsadh  e,  leumadh  e, 

Dh'  eireadh  e,  fhuair  e  'n  t-urram, 

Shiutadh  e,  sheatadh  e, 

Fhuair  e  'n  t-urram  air  na  bh'  ann. 

Theid  thu  as  a'  ruidhle, 

Cho  dìreach  ri  gin  an  Lunnain ; 

Modhannan  sgoil-dhannsa 

Gun  aimhreit  a'  tigh'nn  a'  d'  cheann. 

'S  neo-sgrubail  's  an  tigh-sheinns'  thu, 
Gle  fhaighneachdach  air  cloinn-nighean ; 
Cha  'n  fhoghnadh  an  stòp  leat 
Ach  botul  air  sgornan  a'  d'  laimh. 

Bheir  do  leannan  gaol  dhuit, 

Cha  taobh  i  ri  aon  fhear  tuilleadh ; 

Beul  ghabhail  nan  òran, 

Gur  bòidheach  an  guth  tha  d'  cheann. 

Drumeir  agus  fìdhleir  thu, 
Piobaire  nam  port  cuimir, 
Le  d'  fheadanan  siubhlach 
Tha  tùchan  do  chiuil  a'  'm  cheann. 

Saighdeir  foinneamh,  finealta, 
Cruinn-chas  a  dhìreas  am  bruthach; 
Marcaich  an  eich  chruidhich, 
'S  a  chuinleinean  a'  toirt  srann. 

O  linn  Banrigh'n  Mairi, 

'S  am  blàr  a  bha  'n  Sliabh-an-t-Sioraim, 

Cha  'n  fhaca  mi  saighdeir, 

A  dh'  fhaighnichte  romhad  thall. 


302  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   GAELIC    I'OBTKT. 

Sgiobair  air  an  fhairg'  thu, 
Na  's  ainmeil'  na  aon  dheth  d'  chinne; 
Deas  laimh  air  an  stiuir  thu, 
Nach  curamach  am  fear  crom. 

'N  am  reefadh  's  a  chaonnaig, 
'S  a  h-aodach  a  chumail  tioram; 
Cha  bhiodh  tu  a'  d'  bhall-toirmisg, 
Gu'n  glacadh  tu  'n  ailm  ann  a'  d'  laimh. 

Coannard  air  an  t-sluagh  thu, 

Gur  luath  thu  gu  dol  a'  d'  uidheam; 

'S  ma  thig  oirnne  cruadal, 

Gu  'n  gluais  sinn  gu  dol  do  'n  Fhraing. 

Faighnichidh  Bony  thu, 
Faighnichidh  O'Connel  thu; 
'S  cha  shaoilinn  fein  a  dhonasain, 
Gu  fàsadh  tu  'na  d'  chorran-crom . 


ORAN    NAN    COILLEACH. 


303 


OEAN  NAN  COILLEACH. 
Le  Aonghus  Og  Mac-a-phearsain,  am  Beinabhaoghla. 

Di-LUAiN  is  moch  a  dhùisgeadh, 
An  t-sùil  a  bha  na  'm'  cheann, 
Le  dithis  air  an  ùrlar, 
'S  bu  chùirt^asach  an  cainnt; 
lad  a  seinn  a  chiuil  dhuinn, 
'S  bu  bhòidheach  leam  an  greann, 
Gur  e  thogadh  sunnd  orm 
Bhi  'g  innse  'n  ùine  bh'  ann. 

Bha  'n  coilleach  dubh  mar  fheucaig 

Ag  èigheach  gu  ro  thràth  ; 

'S  bha  m'  aigne  anns  an  lèumnaich 

Ag  èisdeachd  ri  ghuth  tlàth ; 

'S  beag  ioghnadh  thu  bhi  leòmach 

'S  ann  ort  tha  'n  còta  's  fearr, 

'S  do  naipicin  an  òrdugh 

Mar  neòinein,  buidhe,  bàn. 

Bha  coilleach  nan  ciamh  planntrach, 

'S  gach  ball  deth  mar  an  t-òr ; 

Goic  air  muineal  cam  aige, 

'S  e  gamhlanach  gu  leòr; 

'S  tu  gu  'n  togadh  ìnnsginn 

Air  duine  tinn  gu  spòrs ; 

Am  fuaim  a  thig  o'  d'  chìbhlean 

Thog  m'  inntinn  cho  'n  mo  bheòil. 

Gu'n  d'  thuirt  an  coilleach  ruadh  rium, 
'S  e  togail  suas  gu  feum, 
"  'S  ann  dhomh  fhin  bu  dual 
A  bhi  cruadalach,  deaa,  treun; 
Gu  'n  cuirinn  fiughair  bhuadhach, 
Fo  dhuin'  o  shuain  gu  feum; 
A  nuair  a  thogainn  gruag  orm 
'S  a  bhuailinn  mo  dhà  sgeith. 


304  THB    MACDONALD   OOLLBCTION    OF   QABLIC   POBTRT. 

Tapadh  leat  a  Dhomhnuill, 

'S  tu  dh'  òrduich  dhomhsa  ghibht, 

Liuthad  sgoileir  òg 

Le  'm  bu  deònach  a  thoirt  leis, 

Le  'm  bu  bhriatha  'n  spòrs 

Leis  na  dhòirte  leis  a  dh'  fhuil ; 

'S  mairg  a  bhuaileadh  sgian  ort 

'Nuair  a  thuit  an  cliabh  o'n  chirc." 

"  Cha  toir  mise  bh'  uam  thu, 
'S  tu  buachaile  mo  chearc ; 
'S  onorach  an  cèil'  thu, 
Ort  fein  a  dh'  fhàs  an  tlachd; 
Saoil  sibh  nach  b'  e  'n  steud  e, 
Gu  foinnidh,  euchdach,  bras; 
Ged  thachradh  nighean  an  righ  ris 
Cha  toir  i  chaoidh  as  feachd." 

Bha  'n  coilleach  dubh  gu  spòrsail, 
'S  e  tòiseachadh  gu  ciuin, 
'Cur  a  ghuth  an  òrdugh 
Gu  freagairt  comhladh  dhùinn  ; 
"  'Nam  bithinn  leat  's  an  t-seòmar 
Gu  faighinn  òr  ga  chionn, 
Cha  chualas  riamh  ni  's  bòiche 
'Non  ceòl  a  sheinneas  tu. 

'Nuair  theid  thu  na  do  chòmhdach, 
Gu  spòrsail  air  a  bhlàr, 
'S  e  'n  dath  a  th'  air  do  chòta 
Chuir  mais'  o  'd'  shròin  gu  d'  earr; 
Tha  lainnir  uaine  tòchdadh 
'S  an  ian  is  bòidhche  blàth; 
Tha  mòran  itean  cuachach 
O  t-earbull  suas  a  fàs." 

Cha  toir  mise  tàmailt 
Gu  bràth  do  'n  choilleach  dhearg ; 
'S  gun  ort  ach  smachd  na  h-òige, 
'S  tu  'n  oomhnuidh  a  fàs  calm' ; 
Tha  thu  gu  taiceil,  dùmhail, 
Le  d'  chùl-spuir  's  le  d'  dhà  chalp ; 
'S  gun  fitheach  anns  an  dùthaich 
Nach  spùill  thu — 's  tu  tha  garg. 


ORAN    NAN    COILLBACH.  305 

'Nan  cuirte  tuigse  nàduir 
An  ian  an  àit'  air  bith, 
Gur  anns  a'  choileach  dhàicheil 
A  thog  a  chàil  ri  meas ; 
A  ni  dhomh  ceann  na  càrnaid, 
'S  gu  h-àraid  'sguabadh  tigh ; 
'S  a  ghleidheadh  am  buntàta 
Na  b'  àbhaist  fhàgail  ris. 

Tha  mi  air  mo  phianadh, 

'S  nach  mol  mi  trian  de  'r  gnàths; 

Sguiridh  rai  dheth  'm  bliadhna 

Mu  'm  bi  mo  sgeula  cearr; 

Eoin  gun  sgread,  gun  sgriachail, 

Mar  thogas  fiannuis  chàich, 

Gu  ballach,  ruiteach,  sgiamhach, 

Gu  loinneach,  lionta,  làn. 


20 


306  THE   MACDONALD    COLLECTION   OF   OAELIC   POBTRT. 


OExVN  NA  CLIATHLUAIDH. 
Leis  an  Aonghus  Og  Cheudna. 

Tha  Aonghus  Bàn  gu  muladach, 
'S  e  'n  cunnart  dhol  's  an  uaigh ; 
Tha  e  'n  deigh  tìichadh  air 
Ag  ioudrainn  na  cleith  luaidh ; 
Gu  bheil  corn  air  maid'  aige 
Gun  aon  slat  dheth  luaidht' ; 
Saoil  nach  b'  aobhar  smaointinn  e 
'S  a  ghaoth  air  tigh'nn  a  tuath. 

'S  i  Mairi  nighean  Ailein  so, 
'Ghabh  ri  d'  ghearain  càs; 
Thubhairt  i  riut  gu  carthannach 
Thu  dh'  fhantuinn  aig  a  bhlàs : 
Thu  dh'  fhaighinn  fiach  do  chosgais 
O  Challum  Toisgeul  cearr; 
Ma  labhair  thu  theid  èirig  air 
Tha  d'  fheum  air  dol  an  drèibh. 

Beannachd  is  buaidh-Iàrach, 

Gu'n  robh  oirbhse  Bhàilidh  chòir, 

O  nach  sibh  is  coireach 

Ri  aon  deireas  thainig  oirnn ; 

Gu  bheil  call  no  dhà  ann, 

Ge  b'  e  thuigeadh  fàth  mo  sgeòil ; 

A  chabhruich  rinn  mo  mhàthair 

A  bhi  'n  diugh  aig  càch  'ga  h-òl. 

Gur  a  h-iomadh  dosgaidh 

A  chuir  an  rosad  oirnn ; 

Ged  nach  smaointich  Callum  air, 

Gu'n  d'  cheannaich  mi  chuid  clò; 

'Nuair  thug  e  chliath  o'n  àrd-dorus 

'Ga  cur  na  bhàt'  air  bòrd  ; 

Ph'  fhalbh  i,  's  tha  chead  aice,  bh'  u»t, 

'S  cha  'n  fhaic  thu  i  ri  d'  bheò. 


ORAN    NA   CLIATH  UAIDH.  307 

Ma  's  a  mise  Callum, 

'S  tìm  dhomh  tarruing  ris  an  tràigh; 

Tha  mo  shuilean  galach, 

'S  mi  ri  aithris  mar  a  bha, 

Chaill  mi  ball  nach  cearbach 

Ris  a  chreig  'bha  dearbhta  sàs : 

'S  mise  bha  's  an  aimlisg 

'Nuair  a  fhuair  mi  laimhrig  fàs. 

Gu  'n  ionndraineadh  Diuca, 

An  diubhail  a  bha  uam ; 

Bàta  làidir  ìir  a  bh'  ann, 

Gun  sgar  no  sùgh  ri  call ; 

Cha  d'  lubadh  's  cha  do  dhubhadh  iad, 

Bùird  an  Innsegall 

A  b'  fhearr  feum  's  an  dùthaich 

Na  'n  iurach  a  th'  air  chall. 

Bu  darach,  dìreach,  daingean, 
Bha  'na  saithean  's  'na  cuid  chluas, 
Druim  is  fliuch-bhord  bhit  a  bh'  innt 
Bu  bhreagh  a  sgriob  air  chuan ; 
Bu  ghiuthas  dearg  Lochlannach 
A  corp  mar  chaidh  e  suas ; 
Cha  robh  cron  ri  inns'  orra 
Gu'n  d'  fhuaradh  innt'  cliath-luaidh. 

'S  mise  'bha  gu  h-aimideach, 

A  carachadh  Di-Lauin, 

'Dol  a  dh'  ionnsuidh  baile  leat 

A  tharruing  na  cliath-luaidh ; 

Tha  mi  'n  deigh  mo  nàrachadh, 

Is  clòintean  chàich  gun  luadh; 

Ach  Eobhainn,  dean  a  dh'  fhàbhar  rium 

Na  ghabhas  pàirt  dheth  uam. 

Ged  a  gheibhinn  dhachaidh  e, 
Gun  bhreacag  dheth  bhi  uam ; 
Saoil  nach  diamhain  dhomhsa  sud, 
Seach  còmhnadh  na  cliath-luaidh ; 
Biodh  e  ann  no  as  agad, 
Faic  dhachaidh  e  bho  luan, 
Air  a  chliath  gu  sàbhailte, 
'S  gur  fearr  leam  e  na  luach. 


308  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OP   QABLIC   POrTRT. 

'Nuair  a  chuala  mise  sud, 
Gun  tug  mi  mach  gu  luath  ; 
Thog  mi  ri  na  h-oitrichean, 
'S  gu'n  d'  uochd  mi  ris  a  chuan ; 
Tharruing  mi  mo  phrospic 
Gu  bhi  sealltuinn  fada  uam, 
'S  chunnacas  aig  a  bhreabadair 
Ball  deas  air  tigh'nn  a  nuadh. 

'Nuair  ràinig  mise  'n  t-àilleagan, 
'S  an  àit'  na  thàr  i  stad, 
Gu  'n  dh'  aiseig  na  luathragain, 
Dh'  fhàg  sud  buaidh  na  beirt; 
Gu'n  robh  cliath  's  an  t-Sìthein 
Gus  'n  do  luaidh  i  mìle  slat ; 
'S  ghreas  iad  cho  na  tràghad 
A  chur  a  bhàta  mach. 

'Nuair  dh'  fhalbh  mi  gu  dol  dhachaidh  leat, 
Gu'm  b'  aigionnach  do  cheum ; 
Cha  'n  fhaiceadh  fear  na  fàire  thu, 
Gun  stiuir,  gun  ràmh,  gun  bhrèid; 
Sheachnadh  tu  na  boghanan, 
'S  iad  fodha  h-uile  ceum ; 
Min  iarradach  air  seòlaid  i, 
'S  i  's  eòlaich  tha  fo  'n  ghrèin. 

Tigh'nn  timchioll  air  a  ghuallainn, 
Gu'n  robh  gaoth-a-tuath  mu  sròin, 
'S  bòidheach  a  fhuaras  tu, 
'S  tu  tigh'nn  mu  'n  cuairt  'ga  d'  dheòin; 
Cha  'n  aithnicht'  barrachd  luasgain  orr' 
Ri  saoibhreas  cruaidh  seach  bròn, 
Marcachd  nan  tonn  gruamach 
'S  i  's  luaithe  na  na  h-eòin. 

'N  cuala  sibhse  chomhairle, 
Thug  Sgeir-a-Chomhar  oirnn? 
"  Fan  a  mach  o'n  earr  agam, 

'S  e  's  fearr  na  tigh'nn  a'  m'  chòir; 
Ruith  air  Sròn-na-Circe, 
Far  'eil  port  nach  bris  thu  bòrd, 
Gu'n  cuir  thu  chliath  a  shàruich  thu 
Do  dh'  ath  Mhic  Dhomhnuill  Oig." 


ORAN    NA   CLIATHLUAIDH.  309 

Gu'n  robh  mòran  ùprait  ort, 

Mu  'n  chlèith  's  nach  b'  fhiu  i  taing ; 

Fhuair  i  barrachd  ionnsachaidh, 

A  chionn  i  dhol  air  chall ; 

Ach  's  lughaide  mo  chiiram  sud, 

O'n  fhuair  mi  toirt  a  nall : 

Sud  i  air  an  ùrlar  agad, 

Cliath  a  mh...  's  na  br... 


310  THS   MAODONALD  OOLLBOTION   OP  QASLIC  POnHT 


AOIR  A  RINNEADH  le  Piobaire  Mor  Dhruimear- 
bfhinii  air  lagaii  Beag  a'  Chotain  bhàin, 
Ministear  dhe'n  Eaglais  Easbuigeach,  a  bha 
comharraichte  air  son  na  geòcaireachd. 

Bho  'n  fhuair  a  Ministear  Beag  mac-làthaich, 
Bho  'n  fhuair  a  ministear  am  beathach  grànnda ; 
Bho  'n  fhuair  a  ministear  am  beathach  ì'ngach, 
Gur  mi  tha  cìnnteach  gu  'n  d'  ith  e  shàth  dheth. 

An  am  na  Faoiltich,  's  na  h-aimsir  fhiadhaich, 
'S  an  fhairg'  air  bhoil  ie  stoirm  's  le  dian-ghaoith ; 
Gu  'n  d'  fhàg  an  làn  air  a'  chladach  shios  ud, 
Mac-làthaich  iargalt',  's  gu  fior  bu  ghrànnd  e. 

Bha  bhial  cbo  farsuinn  's  gu  'n  teachdadh  cliabh  ann, 
'S  mar  bhioran  stàiliun  bha  ràthan  fhiacal, 
'S  nuair  chaidh  a  thioundadh  dbuiun  air  a  chliathaich, 
Ciod  'sgeith  a  bhial  ach  cìi  riabhach  Mairi ! 

Bha  a  bhèist  cho  mòr,  cho  tròm,  's  cho  dùmhail, 
Air  paidhir  charbad  's  ann  dh'  fheumt'  a  ghiulan, 
Is  dol  ri  bruthach  bha  spàirn  is  pùcadh, 
Is  fallus  cùirneach  air  gniiis  nan  àrmunn. 

'N  sin  leig  iad  sios  aig  an  dorus  chiìil  e, 

'S  bha  botul  làn  aig  na  fearaibh  cùirteil, 

'S  an  deigh  an  spàirn  gu  'n  d'  òl  iad  drìithag 

Dhe  'n  tarruinn  dhùbailt  rinn  Domh'll  an  Tàileir. 

Feuch !  anns  a  mhaduinn,  an  deigh  dha  èiridh, 
'S  a  fhuair  e  'n  fhaodail  a  bha  dha  feumail, 
Ri  bean-an-tighe  gu  'n  d'  rinn  e  èigheach, 
"  Bi  sgairteil,  is  greidh  gu  grad  dhomh  pàirt  dheth." 

'S  e  Eobhann  Ciobair  a  bha  'na  èiginn, 

'Nuair  dh'  fheum  e  chutadh  's  a  chur  o  cheile; 

Bha  dheth  droch  fhàileadh  a  bha  ro  èitidh, 

'S  gur  duine  treubhach  a  dh'  fhanadh  laimh  ris. 


AOIR   A   BINNBADH.  311 

Tha  'n  t-iasg  ud  neòghlaii,  ciia  'n  itlieai"  mìr  dheth, 

Bha  e  toirmisgte  le  Maois  's  a  Bhiobul, 

Cha  robh  lann  air,  an  àird'  no  'n  iosal, 

Ach  ballach,  grìsfhionn  mar  a  mhial-mhàgain. 

Bho  'n  bha  'n  t-iasg  neòghlan  mu  d'  bhòrd  'ga  riasladh, 
Cha  mheal  thu  'n  còta,  's  ann  bheirear  dhiot  e ; 
'S  fo  ghlais  a'm  priosan  no  'm  brangas  iarruinn, 
Cha  chluinnear  lagan  a  leughadh  Gàidhlig. 

Cha  d'  fhuair  do  shearbhant  aon  chrioman  riamh  dheth, 

Cha  d'  rinn  an  crèutair  urrad  's  fhiachainn ; 

Ghabh  thusa  sgian  dha  gu  lonach,  ciocrach, 

'S  cha  b'  e  rud  crion  dheth  chaidh  sios  a'  d'  mhàileid. 

Tha  'n  t-am  a  nis  dhomh  a  bhi  comh-dhiìnadh, 
Cha  'n  'eil  stà  ann  'bhi  caitheamh  ìiine ; 
Ach  guidheam  slàinte  nan  gaisgeach  lùthmhor 
A  chuir  an  t-ùruisg  gu  dhearbh  bhràthair. 


312  THB   MACDONALD   COLLECTION   OP   OABLIC   POBTRT. 


ORAN  AN  T-SAOIR. 

Le  Aonghus  Mac-a-phearsain  (MacChalluim'ic  lain) 
am  Beinnabhaoghla. 

Seisd: — 'S  na  ho  hi  horò, 

Gur  mis'  tha  fo  mhulad, 

Cha  lèir  dhomh  le  m'  shùilean, 

'Nuair  dhùinear  an  uinneag; 

Gun  chomas  air  gluasad, 

Ach  cruadal  'ga  fhulang, 

Mi  'n  diiil  ri  mo  shlàinte, 

'S  gu'n  d'  fhàg  i  mi  buileach. 

B'  e  so  geamhradh  gun  sòlas, 
Thainig  fòirneart  'nar  caramh, 
Gun  lochdradh,  gun  sàbhadh, 
Ach  cràdh  gar  cur  thairis ; 
Tha  cainnt  Mhr.  Seumas 
'Gam  theumadh  a  dh'  aindeoin : 
Mar  sguir  mi  de  'n  òl 
Nach  bi  tròcair  aig  m'  anam. 

Tha  mo  bheans'  air  a  marbhadh, 

A  falbh  feadh  an  fhearainn, 

A  ceannach  's  ag  iarraidh, 

Gach  sion  a  bhiodh  maith  dhomh; 

An  deigh  a  pianadh 

'S  a  riasladh  le  caithris  ; 

'S  a  dh'  aindeoin  a  saothair 

Tha  'n  saor  gu  bhi  thairis. 

Chuir  mi  fios  air  an  t-sagart 

A  th'  aca  's  an  lochdar, 

O'n  tha  e  na  dhotair 

Gu  socair  rium  f hiachainn ; 

'Nuair  thainig  e  nall 

Bha  mo  cheann-sa  san  fhiabhrus, 

'S  ann  thubhairt  e,  "  Tha  'm  bàs  ort, 

'S  cha  'n  fhàg  e  thu  'n  di-chuimhn'." 


ORJIN   AN   T-8A0IB.  313 

Sagart  an  Uiridh, 

Tha  mi  diumbach  dheth  'n  dràsta, 

Chuir  mi  fios  air  gus  m'  eisdeachd, 

'S  ge  b'  fheumach  cha  d'  thainig; 

Mo  pheacaidh  'nan  tòrr, 

Bha  mi  deònach  an  àirearah 

'S  mu  'n  rachainn  do  'n  t-siorr'achd 

Na  fiachan  a  phàigheadh. 

Siosalaich,  Griogalaich, 

Tric  ga  mo  bhòtadh, 

lad  trom  orm  uile, 

'S  mi  umhail  gu  leòr  dhaibh ; 

Air  son  siochaire  botuil 

A  chosg  's  an  tigh-òsda, 

'S  mi  fhin  bhi  'g  a  chosnadh 

Le  locradh  's  le  gròbadh. 

'S  ma  gheibh  mi  mo  shiiilean 
Bheir  mi  'n  ionnsuidh  so  fhathasd, 
Mo  bheannachd  le  dùrachd 
Gu  d'  ionnsuidh  a  Bharraidh ; 
Sar  cheannard  na  clèire, 
Nach  leughadh  a  ghainne, 
'S  beag  ioghnadh  do  threud 
Gun  dol  ceum  ann  am  mearachd. 

Gur  tric  bhios  mi  smaointinn 
Air  na  daoine  nach  mairionn, 
A  dh'  òladh,  's  a  dh'  iarraidh, 
'S  a  riaraicheadh  drama; 
Ma  tha  iad  's  an  t-siorr'achd, 
Is  pian  aig  an  anam, 
'S  e  'n  obair  nach  fhiach 
A  bhi  deanamh  an  drama, 
Na  idir  ga  òl ! 


314  THK  MAODONALD  OOLLBCTION  OF  OAKLIC  POKTET. 


ORAN  NA  MNATHA. 
Leis  an  Ughdar  Cheudna. 

Air  fàiU  illirinn  otho, 

Hùg  is  othoro  èile ; 

Air  fàill  ìUirinn  otho, 

Hùg  is  othoro  èile ; 

Air  fàill  ìllirinn  otho, . 

Hùg  is  othoro  èile ; 

Ged  a  dh'  òlainn-sa  botul, 

C'arson  bbiodh  sprochd  ort  mu  dhèighinn  ? 

Ise: — Ged  a  dh'  òladh  tu  beagan, 
Cha  b'  e  do  dheifir  e  làthair; 
Ach  c'uim'  nach  oeannaiche'  tu  tea  dhomh, 
'Nuair  bhithinn  tinn  's  gu'n  mi  m'  shlàinte; 
'S  gu  'm  bu  mhaith  mi  gu  fuaghal 
Aig  mnathan  uaisl'  anns  gach  àite; 
'S  an  deigh  gach  cleachdadh  a  fhuair  mi, 
'S  olc  an  duais  dhomh  mo  chàineadh. 

Esan: — 'S  e  sin  am  fasan  a  mhìl  thu, 
Bha  fiosam  fhin  air  do  nàdur; 
Coire  's  teine  's  e  gaoirich, 
Gun  dad  a  smaointinn  air  àiteach ; 
'S  tric  a  cheannaich  mi  punnd  dhuit, 
'S  an  toirt  ga  d'  ionnsuidh  a  dhà  dhiubh; 
'S  a  nis  o'n  theirig  mo  stòras, 
'S  ann  tha  thu  deònach  air  m'  fhàgail. 

Ise: — 'Nuair  a  bha  mi  'n  am  òige 

Bha  fir  an  còmhnuidh  'g  am  iarraidh, 

Ged  bha  thusa  cho  ròideil 

'Gani  chur  an  dòchaa  le  breagan ; 

Bha  mi  aimideach  gòrach, 

A'  creidsinn  glòir  duine  dhiamhain ; 

An  diugh  is  soilleir  do  sheòl  dhomh, 

Dh'  fhàg  an  t-òl  thu  d'  mhaol-ciarain. 


ORAN    NA    MNATHA.  315 

Esan: — Ma  's  e  falbh  a  th'  air  t'  aire, 

'S  nach  dean  thu  fantuinn  air  m'  àruinn, 

Ruig  an  t-à'  'eil  Mr.  Cailein, 

'S  dean  do  ghearau  a  màireach ; 

Cuimhnich  fan  aig  an  fhirinn, 

'S  na  bi  ga  'm  chìopadh  a  làthair  ; 

'S  ged  tha  'n  dochair  ga'  d'  bhuaireadh, 

'S  e  fuireach  buannachd  a  b'  fhearr  dhuit. 

Ach  saoil  nach  faighinn-sa  'n  uair  sin, 

Te  le  buaile  mhaith  sprèidhe, 

Ged  tha  thusa  'g  am  bhuaireadh, 

Tha  mi  suarach  mu  'd  dhèighinn ; 

'S  ann  a  chuireas  mi  uam  thu, 

'S  gheibh  mi  gruagach  bhios  spèiseil, 

O  nach  faod  mi  bhi  suas  riut 

Le  trod  mu  thruaighe  !  gun  reusan. 


316  THE   MACDONALD   COLLKCTION   Or   OAELIC  rOITRT. 


ORAN    A   BHATA   DO  'M   B'AINM 
"STRUILEAG." 

Leis  an  Ughdar  Cheudna. 

Dh'  eibich  mì  'a  a'  mhaduinn, 
'S  chaidh  mi  mach  le  sunnd, 
Chunnaic  mise  'm  prize 
Anns  a  ghàradh  lom ; 
"  Struileag  "  air  a  càradh 
'S  i  bhi  slàn  gun  toll ; 
'S  ma  gheibh  mi  mo  shlàinte, 
Cha  bhi  dàil  aic'  ann. 

Bàta  luchdmhor,  tlachdmhor, 
Acuinneach  gu  gniomh ; 
Nach  dean  daoine  dhochann, 
lomradh  socair,  dian, 
Raimh  a  ghiubhas  Lochlann, 
Locair  air  a  liadh  ; 
'S  i  dionach  mar  bhotul 
Am  biodh  cork  na  bheal. 

'S  tha  i  dionach,  socair, 

O  toiseach  gu  sàil, 

Kancan  air  a  cliathaich, 

Nach  deach  riamh  an  sàs; 

Tha  i  air  a  dlùthadh 

'Chor  's  nach  drùigh  orr'  sàl, 

Giubhas  a  Lochiall 

A  ghabhadh  sniomh  gun  spàirn. 

Cha  bhi  bàta  dòigheil, 
'S  còcaire  ga  dìth  ; 
'S  ann  bhios  againn  Domh'ull, 
Oganach  deas,  grinn; 
Gille  cridheil,  tapaidh, 
Fhaisgeas  na  siuil  chinn, 
'S  a  bheir  greis  air  stiiiireadh 
Ged  a  rùisgte  cruinn. 


ORAN   A   BHATA    DO    'm    b'aINM    "  STRUILEAG."  31T 

'S  thug  thu  leat  gu  baile, 
Do  charaide  fein, 
Gu  lochradh  a  daraich, 
'S  e  gu  sleamhuinn  rèidh; 
Tha  i  nise  làidir 
Aisigeach  gu  f  eum  : 
Far  a  nall  am  botul, 
'S  luaithe  deoch  na  sgeul. 

Buill  is  stagh,  is  tarruing, 

Cruinn  nach  lùb  ri  gaillionn 
Racanan  nach  leum ; 
Falmadair  maith  daraich, 
'S  e  gu  sleamhuinn  rèidh; 
Stiùir  air  chumadh  camain, 
'S  aigionnach  a  ceum. 


318  THB  MAODONAIiD  CXJLLBCTION  OF  OAELIC  POBTRT. 


MARBHRANN  NIGHEAN  DOMH'UILL  OG 
10  IGAIN. 

'N  CUALA  sibhse  mar  thachair 

Do  'n  te  dh'  fhalbh  air  a  phacaid  mu  'n  cuairt; 

Gun  deach  a  bàthadh,  no  tachdadh, 

Am  poll-mònadh  a  Bhaternis  shuas; 

Sgeula  cràiteach  ri  eisdeachd 

Gu'n  d'  èug  i,  's  gu'n  dh'  fhàs  i  cho  cruaidh ; 

Bha  dà  shiiil  aig  an  fharspaig 

Agus  faoileag  a  cac  air  a  cluais. 

Tha  do  chàirdean  fo  mhi-ghean, 

Nighean  Domh'uill  Oig  'dhol  a  dhìth,  b'  e  sgeul  cruaidh, 

'Bhi  'n  Cladh-Chòmhain  'na  sìneadh, 

An  te  dh'  òladh  an  tea,  's  cha  b'  ann  fuar; 

I  fein  's  Righ  Lochlann  nan  cìsean, 

Tòn  ri  tòn  is  iad  sìnnte  's  an  uaigh  ! 

Righ  mòr,  meamnach  nam  piosan, 

Is  Nic  Igain  shiobhalta,  shuairc ! 

Sud  an  tòradh  bha  cosgail, 

Bha  maithibh  'cur  mholt  ann  is  ghiadh ; 

H-uile  h-aon  fad'  is  farsuinn 

'Triall  ga  ionnsuidh  air  astar  le  biadh; 

Chuir  a  Bhantigheama  Chatach, 

Dusan  ràcan  is  cearc  thugainn  ann, 

Sgriobh  i  t-ainm  agus  t-fhasan 

Air  a  chloich  a  bha  'n  taice  ri  d'  cheann. 

'S  e  sud  an  tiotal  a  sgriobh  i, 
"  'S  ann  an  so  tha  bhean  shiobhalta,  shuairc, 
'S  maith  a  dh'  òladh  i  tea 
Ged  a  tha  i  na  sìneadh  's  an  uaigh ; 
Gu  'm  b'  e  suaicheantas  cxnnteach 
Cup'  is  sàsair,  is  pios,  agus  cuach, 
Is  Stuth-na-Tòiseachd  'bhi  innte, 
'S  a  phoit-tea  's  an  t-ìm  'thoirt  a  nuas." 


MARBHRANN    NIGHBAN    DOMH'uILL    OG    IC    IGAIN.  319 

Cha  'n  'eil  àit'  anns  na  Hearradh, 

Eadar  sin  agus  Barraidh  Mhic  Neill, 

Tigh-Iain-Ghròt  ann  an  Gallaobh, 

Nach  do  dh'  fhalbh  thu,  a  Mhaili  air  sgriob ; 

Air  fàithe  cloimhe  do  "  Shatshaig  " 

'S  gun  ròine  de  sheacaid  mu  dhruini : 

Gille  gòrach,  bochd,  falamh, 

'S  e  gun  eirbheirt,  gun  aithne,  gun  suim. 

'Nuair  a  dh'  fhalbh  thu  a  Sealtuinn, 

Bha  do  phlàt'  air  a  calcadh  gu  teann ; 

Ghabh  thu  braighe  nam  bailtean, 

Feuch  an  tàra'  tu  phacaid  na  am ; 

Bha  thu  làidir  gu  tarruing 

'S  "  Dischearga  "  gu  daingeann  na  d'  laimh, 

Gus  an  d'  thainig  an  gaisgeach 

Nach  dean  fàbhur  ri  neach  a  ta  ann. 


320  THE   MACDONALD   COLLKCnON    OF   OABLIC   POBTRT. 


ORAN  AONGHUIS  RUAIDH. 

'S  MiSE  ta  fo  mhighean  mu  'n  ghille, 

Leis  an  fheusaig  ruaidh, 

Tha  nuas  le  f  uaim  do  chithil ; 

'S  mise  ta  fo  mhi-ghean  mu  'n  ghille. 

Ged  tha  'n  t-side  fìadhaich, 
'S  feudar  falbh  ga  'd  iarraidh ; 
'S  cha  'n  'eil  fhios  o  Dhia 
'N  e  sliabh  a  ni  thu  tighinn  ! 

Chunnacas  air  a  bhò-raoir, 
Do  dhreag  aig  Cnoc-Sornain, 
'S  cha  chluinntir  an  seòmar 
Puaim  do  mheòir  air  fiodhuill. 

Gur  mise  bhios  cràiteach, 

'S  a'  mhaduinn  a  màireach, 

Ma  gheibhear  an  sàs  thu, 

'S  gun  thu  blàth  'g  ad'  ruigheadh. 

Cuiridh  sinn  fios  le  Pàdruig, 
Gu  d'  athair  's  gu  d'  mhàthair, 
Gun  fuireach  ri  tràigh, 
Ma  's  urrainn  bàta  tighinn. 

Cruinnichidh  sinn  iad  còmhladh, 
A  dh'  ionnsuidh  do  thòraidh, 
Eobhann  Maor  gu  òl, 
'S  Bean  Thormaid  Oig  gu  bruidhinn. 


ORAN    NAN    BIRIONNACH    AN   QLASCHO.  321 


OEAN  NAN  EmiONNACH  AN  GLASCHO. 

Le  Alastair  Moireastan,  a'  Rucaidh,  an 
Uidhist-a-tuath. 

Innsidh  mise  sgeula 
Mu  na  h-Eirionnaich  an  dràsda  dhuibh, 
Cho  fad'  's  a  ni  mo  leirsinn  dhomh, 
Gur  creutairean  mi-ghnàthaicht'  iad ; 
O'n  thainig  iad  do  'n  diìthaich  so, 
Gur  beag  tha  chliù  ri  àireamh  orr' ; 
'S  e  'n  t-arm  a  bhios  mar  sgiath  orra 
Droch  sgian  anns  am  bi  bearnachan. 

'Nuair  thig  iad  do  'n  a'  bhaile  so 

Bi  ad  is  briogais  bhàn  orra ; 

Bi  'n  còtaichean  cho  fada 

'S  gu'm  bi  slat  dheth  fo  'na  mhàs  aca; 

'Nuair  theid  iad  do  'n  tigh-òsda 

Gu  'm  bi  stòp  de  'n  fhear  as  fearr  aca ; 

Bi  Paddy  agus  Roger  orr', 

'S  gach  seorsa  dh'  aimn  mi-ghnàthaichte. 

Gu'n  d'  chuartaich  iad  an  dùthaich  so, 
Cha  'n  fhaighear  grunnd  's  an  càirear  iad, 
Cha  chluinntear  ach  'nan  trìiillich  iad 
A  spìiilleadh  cuid  a'  nàbuidhean ; 
'S  ged  rachadh  iad  do  'n  phriosan 
Gu  'm  bi  'n  inntinn  mar  is  àbhaist  dhith ; 
'S  gur  truagh  nach  ra'dh  an  ruaig  orra 
Do  'n  chuan  gu  'n  ra'dh  am  bàthadh  ann. 

'S  e  daoine  tha  ro  thruaillidh  iad, 
Tha  'n  sluagh  a  deanamh  tàir'  orra ; 
Cha  chluinn  thu  anns  gach  tuairisgeul, 
Ach  fear  an  Cluaidh  ga  bhàthadh  dhiubh ; 
'S  ged  cheannaicheadh  iad  an  t-aodach 
Bi  e  daonnan  anns  a'  'phaun  aca, 
'S  cha  stad  iad  gus  an  òl  iad  e, 
'S  gu  faic  thu  'n  tòn  gun  snàil'  orra ! 

21 


322  TWffi   MACDON'ALD   OOLLBCTION   OP   OAELIC   POrTKT. 

Cha  chuideachd  le  daoin'  uaisle  iad, 

'S  cha  chruaidh  leotha  ged  bhàsaicheadh 

Gach  neach  a  tha  's  an  rioghachd  dhiubh, 

'S  mi  fhin  a  dheanadh  gàire  ris; 

Gu  'm  falbhainn  agus  taod  agam 

De  ghaoisid  an  eich  bhàin  riutha ; 

'S  gun  rachainn  chum  na  fèille  leo, 

'S  iad  sud  an  sprèidh  nach  àrdaichear. 

Ged  bhitheas  sinn'  ga  'n  eisgeadh, 

Gur  a  feuinail  dhuinn  air  uairibh  iad, 

Gu  cairteadh  nan  dùn  innearach, 

'S  gu  cruinneachadh  na  luathadh  dhuinn ; 

'S  maith  gu  glanadh  shràidean  iad, 

Cha  'n  fhàg  iad  fiu  is  buachar  orr' ; 

Tha  'n  stamagan  cho  làidir 

'S  nach  cuir  fàileadh  dad  a  bhruaillean  orr'. 

'S  fheudar  dhomh  nis  innse  dhuibh 
An  inntinn  a  th'  aig  pàirt  aca, 
Ged  bhiodh  iad  mar  an  sioda  riut 
Tha  'n  inntinn  cho  droch  nàdurrach ; 
Ma  tha  thu  na  do  Phròstanach 
Cha  sòradh  iad  an  iàmhag  ort, 
'S  na  faigheadh  iad  an  cùil  thu, 
Cha  bu  chùis  dhuit  a  bhi  sàbhailte. 

Cha  'n  'eil  àite  'n  cuala  sinn, 

Nach  cluinntear  fuaim  an  cànalach, 

Tha  moran  dhiubh  's  au  t-saighdeareachd, 

'S  tha  roinn  dhiubh  auns  a'  Phàrlamaid; 

Ged  rachadh  tu  do  'n  Eiphit 

Gu  bheil  Eirionnaich  's  an  àite  sin, 

'S  an  Eachdraidh  a  Phrionnsa 

Gu'n  robh  grunnd  dhiubh  leÌB  gu'n  bhàsaich  e. 

Cha  bhi  mi  ris  a  chòrr  dheth, 
Ach  bu  tròcaireacli  do  dh'  Alba  nis, 
Gu  'm  biodh  iad  air  am  fògradh  as 
Gach  Ròmanach  tha  falbh  innte ; 
Gu'n  eireadh  Grian  na  Fireantachd 
Air  inntinn  luchd  nan  Garbh-chriochan, 
'S  cha  bhiodh  iad  air  an  sàrachadh 
Mar  tha  iad  aig  na  falbhanaich. 


BLAR   HOQH.  323 


BLAR  HOGH. 

Leis  an  Urramach  Ruairidh  MacDhomhnuill, 
Ministeir  Uidhist-a-deas. 

Fonn — Dh'  flialbh  na  gillean  grinn 
Fo  'n  cuid  armaibh, 
Gur  boidheach  leam  fhin 
Thig  an  t-aodach  dearg  dhoibh. 

An  cuala  sibhse  'n  dràsda, 

'N  trod  a  bh'  aig  na  h-àrmuinn, 

Air  an  lolain-Aird 

'Nuair  theabas  pàirt  dhiubh  mharbhadh. 

Sud  far  an  robh  'n  iiprait 

Nach  robh  riamh  's  an  dùthaich ; 

Bha  gach  claidheamh  rùisgt' 

'Nuair  chruinnich  cùirt  nan  cailleachan. 

Sud  far  an  robh  'n  iomairt, 
Coslas  Sliabh-an-t-Siorraim ; 
Bha  mi  fhin  an  cunnai't 
Nach  urrainn  dhomh  sheannachas. 

Dh'  eirich  na  fìr  mhòra 
'Chur  a  chath  an  òrdugh; 
'S  mu  'n  do  sguir  a  chòmhstri 
Gu  'n  d'  leònadh  Mac  Fhearghuis. 

Thainig  Mac-a-Bhànaich, 

Ag  iomachd  gu  stràiceil ; 

'S  nuair  a  dh'  fhairtlich  càch  air 

Thug  e  lamh  air  Fearchar. 

Thainig  fear  na  h-iìprait, 
Marcaich  air  each  siubhlach, 
Fear  le  ceithir  siiilean 
'S  bu  diulnach  gu  dearbh  e. 


32i  THB   MACDONALD   OOLLBCTION   OF   OABUC   POBTBT. 

'Nuair  thòisìch  an  tuasaid, 
Ghabh  Mac-Phàdruig  fuathas; 
'S  nuair  sheall  e  mu  'n  cuairt  air 
Bu  ghruamach  a  mhalaidhean. 

Cò  sud  thall  is  stìiic  air ! 

'N  cuala  sibh  a'  bhuireich  ? 

Teichibh  do  na  cìiilean 

Mu  'n  tionndaidh  an  tarbh  ribh. 

Ach  'nuair  chunnacas  Tearlach, 
A  nochdadh  air  fàire ; 
Theich  iad  anns  gach  àite 
Dh'  iarraidh  àite  tearmaid. 

Raonull  Bàn  nan  duanag, 

'S  gamhainn  glas  air  chluais  aig', 

Fiach  co  fear  bu  luaithe 

Suas  gu  mullach  Haracaidh. 

Theich  na  Baolaich  dhachaidh, 
Surd  orra  ri  astar ; 
'S  an  còtaichean  fada 
Bas-bhiialadh  mu  'n  earbuill. 

Fhuaras  fear  'na  shìneadh, 
Bodach  glas  nan  cìlean  ; 
Dh'  fhàg  iad  anns  an  dìg  e, 
'S  rinn  mi  fhin  dha  marbhrann. 

Thainig  bodach  liath-ghlas, 
'S  pòc  aig  air  gach  sliosaid, 
Agus  peann  de  dh'  iarunn 
Gu  cur  sios  na  mharbhte. 


TALACH.  326 


TALADH. 

Bà,  bà,  bà,  mo  leanabh, 
Bà,  mo  leanabh,  bà; 
Bà,  ho  i  o,  mo  leanabh, 
Cha  'n  'eil  thu  ach  bà. 

Is  iomadh  oidhche  fliuch  is  tioram, 
Sìde  nan  seachd  sian, 
A  chuir  Griogal  ormsa  fasgadh, 
A  chumadh  orm  dion. 

'S  buidhe  mhnathan  òga  'bhaile, 
Fhuair  an  cadal  seimh  ; 
Mise  so  air  bruaich  do  leapa 
'Bualadh  mo  dha  làmh. 

Ged  tha  mi  gun  ùbhlan  agam,    , 

'S  m'  ùbhlan  uil'  aig  càch, 

'S  ann  tha  m'  ulaidh,  cùbhraidh,  caineal, 

'S  cìil  a  chinn  ri  làr. 

Fheudail  a  dh'  fhearaibh  an  domhain, 
Dhòirt  iad  t'  fhuil  an  de; 
Chuir  iad  do  cheann  air  stob  daraich, 
Tacan  beag  uam  fein. 

Dhìrich  mi  'bheinn  mhòr  gun  anail, 
Mu  'n  do  ghlas  an  là, 
Chuir  mi  gruag  mo  chinn  ri  talamh 
'S  craicionn  mo  dha  làmh. 

'S  truagh  nach  robh  m'  athair  's  an  teasaich, 
'S  larl  Adhull  an  laimh; 
Griogal  cridhe  nam  bas  gealla 
Eadar  mo  dha  laìmh. 

B'  annsa  'bhi  aig  Griogal  cridhe, 
'G  iomain  chruidh  's  a  ghleann, 
Na  aig  Baran  crionda,  gallach, 
'S  sioda  dubh  mu  m'  cheann. 


S26  THB   MÀCDONALD   (X>LLECTION   OF   6AELIC   POETRT 


TALADH. 

Chuirinn  fhin  mo  leanabli  gu  làr, 
Mo  leanabh  gu  làr,  luo  leanabh  gu  làr ; 
Chuirinn  fhin  mo  leanabh  gu  làr, 
'S  cha  bhanaltrum  dha  mi  fhin. 

Chuirinn  fhin  mo  ghamhna  dheoghal, 

Na  gamhna  dheoghal,  ua  gamhna  dheoghal ; 

Chuirinn  fhin  na  gamhna  dheoghal, 

'S  nach  banachaig  bleodhainn  dhaibh  mi. 

Och  !  mar  tha  mo  chiochan  làn, 
M'  achlais  fàs,  mo  chiochan  làn, 
Och  !  mar  tha  mo  chiochan  làn, 
'S  mo  shiiil  an  deigh  mo  chìirachain. 

Shiubhail  mi  bheinn  o  cheann  gu  ceann, 
O  bheann  gu  beann,  o  cheann  gu  ceann ; 
Shiubhail  mi  bheinn  o  cheann  gu  ceann, 
Ciod  tha  cha  d'  fhuair  mi  'n  cùrachan. 

Fhuair  mi  lorg  an  fheidh  's  a'  bheinn, 
An  fheidh  's  a  bheinn,  an  fheidh  's  a  bheinn ; 
Fhuair  mi  lorg  an  fheidh  's  a  bheinn, 
Ciod  tha  cha  d'  fhuair  mi  'n  cùrachan. 

Fhuair  mi  lorg  a  bhric  air  an  allt, 
A  bhric  air  an  allt,  a  bhric  air  an  allt ; 
Fhuair  mi  lorg  a  bhric  air  an  allt, 
Ciod  tha  cha  d'  fhuair  mi  'n  ciìrachan. 

Fhuair  mi  lorg  na  h-eal'  air  an  t-snàmh, 

Na  h-eal'  air  an  t-snàmh,  na  h-eal'  air  an  t-snàmh ; 

Fhuair  mi  lorg  na  h-eal'  air  an  t-snàmh; 

'S  cha  d'  fhuair  mi  lorg  a  chùrachain. 

Fhuair  mi  lorg  na  bà  's  a  laoigh, 
Na  bà  's  a  laoigh,  na  bà  's  a  laoigh ; 
Fhuair  mi  lorg  na  bà  's  a  laoigh, 
Ciod  tha  cha  d'  fhuair  mi  'n  cìirachan. 


TALADH.  327 

Fhuair  mi  chas  's  cha  d'  fhuair  mi  'n  ceann, 
Tha  mi  sgìth  a  siubhal  bheann ; 
Fhuair  mi  chas  's  cha  d'  fhuair  mi  'n  ceann, 
Cha  d'  fhuair  mi  ceann  mo  chùrachain. 

Tha  bò  mhaol  dhonn  a  direadh  bheann, 
Tha  bò  mhaol  dhonu  a  tearnadh  bheann, 
O  thaobh  a  ghlinn  gu  bruaich  nan  allt, 
Tha  ise  sgìth  's  a  laogh  air  chall. 


328  THK  MACDONALD  OOLLBCTION  OP  QAELIC  POKTRY. 


TALADH. 

Cha  tig  Mòr,  mo  bhean,  dhachaidh, 
Cha  tig  Mòr,  mo  bhean  ghaoil ; 
Cha  tig  màthair  mo  leanabh, 
'S  cha  laidh  i  ri  'ra'  thaobh. 

Eisd  !  a  leanabh  gu  samhach, 
Cuimhnich  thusa  mar  tha ; 
Tha  do  mhathair  fo  leacau, 
'S  tha  m'  achlais-sa  fàs. 

Tha  'n  crodh  anns  an  eadradh, 
'S  iad  a  freagairt  nan  laogh  : 
Tha  mo  Mhòr-sa  'n  Dunbheagain, 
'S  cha  fhreagair  i  'n  glaodh. 

Ged  a  gheibhinns'  air  m'  òrdugh, 
Stoc  is  stòras  an  righ ; 
B'  annsa  Mòr  a  thigh'nn  dhachaidh 
Gu  laidhe  ri  'm  thaobh. 

Fàsaidh  bàrr  air  an  iubhar, 
Fàsaidh  duilleach  air  craoibh  ; 
Fàsaidh  fras  air  an  luachair, 
Ged  nach  d'  fhuair  mo  bhean-s'  aois. 

Ged  a  dheanainn  fhin  posadh, 
Mar  bu  chòir  dhomh  'n  a'  d'  dheigh ; 
O  cha  togadh  mo  chridhe 
Rì  fidhioll  nan  teud. 


LUINNEAG   BHLBOGHAIN    NA   BANACHAIG.  329 


LUINNEAG  BHLEOGHAIN  NA  BANACHAIG. 

C'  àite  'n  cualas,  hò  hò, 
Geum  bu  chruaidhe,  hò  hò, 
Na  do  gheum-sa,  ho  ho,  bha-ho, 
An  druim-fhionn  uasal,  hò  hò. 

Na  do  gheumsa,  hò  hò, 

An  druimfhionn  uasal,  hò  hò, 

T'  fhaotainn  a'  m'  laimh,  ho  ho,  bha-ho, 

'S  mi  'ga  'd'  ruagadh,  hò  hò. 

T'  fhaotainn  a'  m'  laimh,  hò  hò, 
'S  mi  'ga  'd'  ruagadh,  hò  hò, 
Sios  's  a  nios,  ho  ho,  bha-ho, 
Feadh  na  buaile,  hò  hò. 

Sios  's  a  nios,  hò  hò, 

Feadh  na  buaile,  hò  hò, 

Is  tusa  'g  ionndrainn,  ho  ho,  bha-ho, 

Na  bha  bh'  uamsa,  hò  hò. 

Is  tusa  'g  ionndrainn,  hò  hò, 

Na  bha  bh'  uamsa,  hò  hò, 

Cha  'n  ioghnadh  mise,  ho  ho,  bha-ho, 

'Bhi  fo  ghruaman,  hò  hò. 

Cha  'n  ioghnadh  mise,  hò  hò, 
'Bhi  fo  ghruaman,  hò  hò, 
Cha  mhàthair  mise,  ho  ho,  bha-ho, 
Gun  mo  leanabh,  hò  hò. 

Cha  mhàthair  mise,  hò  hò, 
Gun  mo  leanabh,  hò  hò, 
Bò  air  deasgach,  ho  ho,  bha-ho, 
Dh'  fhalbh  am  bainne,  hò  hò. 


330  THB   MACDONALD  OOLLBCTION   OF   OABLIC  POBTRT. 

Bò  air  deasgach,  hò  hò, 

Dh'  fhalbh  ain  bainne,  hò  hò, 

Tha  'n  tobar  tràighte,  ho  ho,  bha-ho, 

Dh'  fhalbh  am  fior-uisg',  hò  hò. 

Tha  'u  tobar  tràighte,  hò  hò, 
Dh'  fhalbh  am  fior-uisg,  hò  hò, 
Cha  b'  ann,  a  ghaoil,  ho  ho,  bha-ho, 
Ris  na  gillean,  hò  hò. 

Cha  b'  ann,  a  ghaoii,  hò  hò, 
Ris  na  gillean,  hò  hò, 
Bhiodh  tu  mire,  ho  ho,  bha-ho, 
Ach  ri  m'  ghruagaich,  hò  hò. 

Cha  b'  ann  ri  gillean,  hò  hò, 
Bhiodh  tu  mire,  hò  hò, 
Ach  ri  m'  ghruagaich,  ho  ho,  bha-ho, 
Ri  m'  gheal  ghruagaich,  hò  hò. 


ORAN   8ITHB.  331 


ORAN  SITHE. 

O  PHiUTHRAG  olc,  O  phiuthrag ! 
'S  mairg  a  dh'  iiinseadh  dhuit  a'  rùn; 
'S  mòr  bu  luaithe  thigeadh  sgeul, 
Troimh  do  bheul  na  troimh  do  ghluinn. 

Thug  mo  leannan  dhomhsa  cìr, 
Thug  e  crios  dhomh  agus  stìom, 
Air  son  coinneamh  dheanamh  ris, 
'M  bun  a  phris  mu  'n  eireadh  grian. 

Chi  mi  mo  thriuir  bhràithrean  donna, 
Air  na  h-eachaibh  loma,  luath, 
Saighead  gu'n  robh  'm  bun  an  clèibh 
'S  fuil  an  crè  a'  sileadh  uath'. 

B'  fhearr  leam  na  uil'  òr  na  cruinne, 
No  feudail  an  domhain  gu  lèir, 
Thusa  ghràidh  thigh'nn  o'n  chnoc-uaine, 
'Dol  do  'n  uaigneas  's  sinn  leinn  fein. 

Buaidh  chnoc,  buaidh  gu  moch ; 
Buaidh  gun  lochd  gu  bràth  bhi  ort, 
Luaidh-gheal  o  stuaigh  eitidh, 
Solus  an  là,  aoibhneas  is  àdh,  rèidh  dhuit. 


332  THE   MACDONALD   COUiKCTION   OF   OAXLIC   POSTKT. 


NA  TRI  EOIN  CHRUINNE-GHEALA  DHONN. 

Na  tri  eoin  chniinne-gheala  dhonn, 
Chruinne-gheala  dhonn,  chruiune-gheala  dhonn ; 
Na  tri  eoin  chruinne-gheala  dhonn, 
'S  b*  iad  sud  na  tri  eoin. 

Is  dubh  am  fionn  sin,  's  dubh  am  fionn, 
Chaidh  mi  butarscionn  's  mo  bheau ; 
Ma  their  mise  's  dubh  am  fitheach, 
Their  is'  gu  bheil  am  fitheach  geal. 

Tha  bean  agam  mar  an  fheanntag, 

Bean  a's  crainnte  na  tom  druis ; 

Bean  is  teodha  na  seachd  teinntean, 

Bean  chruaidh,  chrainntidh,  mharbh  i  mis'. 

Thogaiu  tigh  air  làrach  lom, 
Chuirinu  bonn  ri  maide  cas, 
Thigeadh  ise  's  car  na  ceann, 
"  'S  mairg  a  rachadh  ann  a  steach." 

Dheanainn  treabhadh,  dheanainn  buain, 
Dheanainn  cruach  mar  fhear  a  chàch, 
Theireadh  i  mar  bha  i  beò, 
Nach  robh  ann  ach  tòrr  air  làr. 

Dheanainn  iasgach  leis  an  dorgh, 
Mharbhainn  langa,  mharbhainn  sgait ; 
Chuireadh  ise  'lamh  na  cliabh 
'S  dh'  iarradh  i  sud  thoirt  do  'n  chat. 

Dheanainn  cuman  air  fiodh  cruaidh, 
A  shuidheadh  gu  buau  air  an  làr ; 
Chuireadh  i  h-anam  an  geall, 
Gu  'n  robh  e  'call  air  a  mhàs. 


NA   TRI    BOIN    CHRUINNB-GHBALA    DHONN.  333 

Teine  'ga  fhadadh  mu  loch, 
Gu  tionnachadh  cloich  an  cuan, 
Comhairle  'g  a  toirt  do  mhnaoi  bhuirb 
Mar  bhuil'  ùird  air  iarrunn  fuar. 

Cha  truimid  an  loch  an  lach, 
Cha  truimid  an  t-each  a  shrian, 
Cha  truimid  a'  chaor'  a  h-olann, 
'S  cha  truimid  a'  choluinn  ciall. 


334  THB   MACDONALD   COLLBCTION   OF   OABLIC   POKTRT. 


ORAN  NA  BRATH. 

Bràth,  bràth,  bleith,  O,  bràth,  bràth,  bleith, 

Beil  a  chailleach  a'  bhràth, 

Beil  i  mar  is  àill  leinne. 

Cha  bheil,  cha  bheil,  cha  bheil,  cha  bheil, 

Gu  de  's  feairrde  mi  sin? 
Faoilteachd  an  aodaich,  is  càirdeas  'n  ar  maithibh, 

Is  6  do  bheatha-sa  'nam  measg. 

Gu  de  's  feairrde  mi  sin  ? 
Beil  a  chailleach  a  bhràth, 
'S  gheibh  thu  'm  bonnach  brathan  uam, 
Cha  mhor  bàigh  dheanainn  ris, 

Siigradh  dha  d'  chàirein  le  blàth-bhain  o'n  bhanairaich, 
'S  cha  b'  e  droch  cheannachd  a  bhi  ris. 
Bràth,  bràth,  bleith,  O,  bràth,  bràth,  bleith, 
Cha  bheil,  cha  bheil,  cha  bheil,  cha  bheil. 
Beil  a  chailleach  a  bhràth, 
'S  gheibh  thu  fear  an  tighe  bh'  uam. 

Cò  riamh  a  dheanadh  sin  ? 
Siubhladh  e  'n  t-àrd  dhuit, 
'S  cha  bhi  blàths  air  a  mhalaidh  riut, 
'S  cha  Uxii  thu  smalanach  mar  ris. 
Bràth,  bràth,  bleith,  O,  bràth,  bràth,  bleith, 
Cha  bheil,  cha  bheil,  cha  bheil,  cha  bheil. 
Beil  a  chailleach  a  bhrà  's  fear  a  tigh'nn  'ga'd  iarraidh. 

Gu  de  'n  t-aodach  a  th'  air? 
Lùireach  is  barlag  is  seann  chraicionn  brathain, 
Is  maide  brathain  air  son  claidheamh  air  a  leas. 
Bràth,  bràth,  bleith,  O,  bràth,  bràth,  bleith, 
Beilidh  mi  gu  diongant'  i,  gu  diongant'  i,  gu  diongant'  i, 

Chi  mi  fada  bh'  uam  thu, 

Mo  luaidh  ort  's  mo  rath, 
Hem  bò  ruagamaid,  hem  bò  hath, 

'G  amharc  air  a  bhuar, 

A  ta  cluainn  air  an  t-srath. 
Tha  mo  luran  ort,  a  ghaoil, 
Tha  mo  chuilein  ort,  a  ghràidh, 
Hem  bò  ruagamaid,  hem  bò  hath. 


ORAN    NA    BRATH.  335 


Thogadh  tu  mo  smùr  dhiom, 

'S  tu  mùirnein  nam  flath. 

Tha  sealladh  aig  mo  shiìilean, 

Thog  eallach  dhiom  is  dùiseal ; 

'S  tha  m'  aire  nis  air  sùgradh 

Le  ciìirteir  nam  flath. 

'S  docha  leam  an  dtibhradh 

Na  mo  thriuir  mhac, 

Hem  bò  ruagamaid,  hem  bò  hath. 

Tha  m'  fhaireachadh  air  dùsgadh, 

Cha  chailleach  ach  bean  iir  mi ; 

Mo  ghean  air  aiseag  lùis  dhomh, 

'S  mo  rùn  air  an  t-srath. 

Tha  m'  ulaidh  air  an  fhiuran, 

Na  mullaichean  a  shiubhladh  ; 

Tha  m'  fhuil  a  deanamh  ciuil  dhomh 

'S  mo  dhiul'ach  's  an  t-srath. 

Gu'n  leigin  le  mo  chuailein, 

'Bhi  mire  ri  mo  ghuaillean 

A  dannsa  le  mo  luaidh 

Chi  mi  uam  air  an  t-srath. 

Ag  amharc  air  a'  bhuar 

Tha  'm  fear-fearail,  geanail,  suairc', 

Air  a  bheil  a  h-uile  buaidh 

Bhiodh  air  uasal  no  flàth. 


336  THB   MACDONALD   OOLLBOTION      OP   QAILIC   POBTBT. 


CUMHA  MHIC-AN-TOISICH. 

OcH  nan  och  !  leagadh  thu, 
Och  nan  och  !  leagadh  thu, 
Och  nan  och  !  leagadh  thu, 
'M  bealach  a  ghàraidh. 

Leag  an  t-each  ceannfhionn  thu, 
Leag  an  t-each  ceannfhionn  thu, 
Leag  an  t-each  ceannfhionn  thu, 
'N  ionad  a  ghàraidh. 

Gur  mise  'bhean-mhulaid, 

A  giulan  a  churraic ; 

O'n  a  chuala  gach  duine 

Gur  ann  'na  mhullach  'bha  'm  fàbhar. 

Is  mi  mhaigdean  ro-dhubhach, 
Nach  faighnichear  tuilleadh ; 
O'n  taca  so  'n  uiridh 
'Nuair  a  chuireadh  orm  fàinne. 

Is  mis'  tha  gu  tiìrsach, 
'S  tric  snith'  air  mo  shixilean, 
'S  mi  'g  ionndrainn  an  fhiurain, 
Marcaich  iir  nan  steud  àiuinn. 

An  leann  a  thog  iad  gu  d'  bhanais, 
An  leann  a  thog  iad  gu  d'  bhanais, 
An  leann  a  thog  iad  gu  d'  bhanais, 
'S  ann  gu  t-fhalairidh  bha  e. 

Eoghainn  Oig  o'n  tùr  allail, 
Anns  an  iiir  ann  am  falach ; 
Gur  a  mise  bha  gallach 
'N  am  nan  gallan  a  thràghadh. 


CUMHA  MHIOAN-TOISIOH.  337 

Gur  a  mise  bha  deurach, 
Tionndadh  uchdan  an  t-sleibhe ; 
Luidh  smal  air  mo  leirsinn, 
'S  trom  mo  cheum  's  mi  air  t'  fhàgail. 

Gur  a  mise  bha  tùrsach, 
'Nuair  a  chuir  iad  's  na  bìiird  thu ; 
Thoir  mo  shoiridh  le  dùrachd, 
Dh'  ionnsuidh  tùr  nan  clach  àrda. 

Cha  robh  cron  ort  ri  fhaotainn, 
'S  mòr  a  mhais'  a  bha  t'  aodan  ; 
Cha  'n  iarrainn  dheth  'n  t-saocrhal 
Ach  thu  ghaoil  a  bhi  làmh  rium. 

Cha  teid  mi  gu  banais, 

Gu  fèill  no  gu  f aidhir ; 

Gur  ann  toiseach  an  Earraich 

Fhuair  mi  'n  saighead  a  chràidh  mi. 

Mo  cheist  air  mo  leannan, 
Fiuran  òg  a  chiìil  chlannaich; 
Gu'm  bu  chùraidh  'nan  caineal, 
Leam  anail  do  bhràghad. 

Dhannsadh  tu  còmhnard, 
Nan  seinneadh  iad  ceòl  dhuit; 
'S  cha  lùbadh  tu  'm  feòirnein 
Fo  shròin  do  bhròg  àrda. 

Bu  shealgair  an  fheidh  thu, 
'S  a  bhuic  bhinnich  a  leumadh, 
A  choilich  dhuibh  air  bhàrr  gèige; 
'S  gu'n  reubt  an  t-eun  bàn  leat. 

Tha  mo  cheist  air  do  phiuthair, 
Bean  òg  a  chuil  bhuidhe ; 
Gur  a  maith  thig  dhuit  ruthadh 
Tigh'nn  o  shiubhal  an  fhàsaich. 

Marcaich  an  eich  leumnaich  dhuibh, 
Bharr-fhionn  duibh,  leumnaich  dhuibh, 
Marcaich  an  eich  leumnaich  dhuibh, 
Leag  an  t-each  bàn  thu. 

23 


338  THB   MACDONAU)   OOLLECTION   OF   OABUO   POKTRY. 

'S  truagh  nach  robh  mis'  an  sin, 
'S  truagh  nach  robh  mis'  an  sin, 
'S  truagh  nach  robh  mis'  an  sin, 
'S  bheirinn  air  laimh  ort. 

Och  !  ochan  !  mo  leiradh  ! 
Nach  do  fhreagair  thu  'n  èibhe, 
Bha  thusa  'na  d'  eiginn 
'S  mi  eudail  teachd  làmh  riut. 

Eoghainn  Oig,  leagadh  thu, 
Eoghainn  Oig,  thogadh  thu, 
Ochan,  a  laoigh  !  leagadh  thu, 
*N  eabar  a  ghàraidh. 


RANNAN    DO   MHNAOI   UASAIL.  339 


RANNAN  DO  MHNAOI  UASAIL,  leis  an 
Easbuig  Carsuel,  Earrghael. 

Treig  t'  uaisle  's  na  bi  ruinn 

A  bhean  an  f huilt  fhinn  nan  lub ; 

Gur  fiannuiseach  sinn  a  ghnàth 

Bhi  ag  ràdh  gur  uasal  thu. 

'S  mtiinte  dhuit  a  bhi  nad  thosd 

A  bhean  an  fhuilt  chochulluich  chruinn ; 

Ma  bha  thusa  shliochd  Chairbre  chais 

Ta  mise  shliochd  Art  Mhic  Cuinn. 

Sliochd  Bhriain  Bhoirbh  ma  ta  thu, 
Taimse  shliochd  Neill  nan  naodh  Ghiall; 
Ge  dubh  leat  do  mhala  chaol, 
Is  duibhe  na  sin  lì  an  lòin. 
Ge  dearg  leat  do  leaca  thaobh, 
'S  leoir  deirgead  nan  caora  con ; 
'S  ge  geal  leat  do  bhràghad  bàn, 
'S  geal  an  sneachda  's  beag  a  luach. 

Ta  'm  buaghalan  buidhe  fàs 
Ma  'g  buidhe  'nan  t-òr  do  ghruag ; 
Ma  's  e  's  gu  'n  cuireadh  tu  grèis 
Sgriobhainn  le  peann  geòigh  gu  luath ; 
Ma  's  e  's  gu  'n  gabhadh  tu  dàn, 
Chuirinn  le  sgeul  càch  'nan  suain. 


340  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   GASLIC   POBTRT. 


BIODH  AN  DEOCHS'  AIR  LAIMH  MO  RUIN. 

BiODH  an  deoch-s'  air  laimh  mo  riiin, 
Deoch-slàinte  do  Fhear  an  Tùir, 
Biodh  an  deoch  s'  air  laimh  mo  riun. 

Leigidh  mi  as  an  t-seisreach, 
'S  am  feasgar  a  leagadh  driuchd. 

Sguiridh  mi  threabhadh  an  fhiadhair, 
Gus  a  fiadhaichear  mi  'n  Diin. 

Dh'  òlainn  deoch-slainte  mo  thighearna, 
'S  tu  gu  riaraicheadh  na  crìiin. 

Oladh  no  na  òladh  càch  i, 

Bidh  mo  chàirt-sa  'n  ceann  a  bhìlird. 

Oladh  mi  deoch-slàinte  rithis 
Air  oighre  dligheach  Dhuntuilm. 

Deoch-slàinte  Dhomh'll  Ghuirm  Shleibhtich, 
'S  ceann-feadhna  ro'  d'  mhuinntir  thu. 

Gur  a  h-e  mo  rùn  an  gasan 

Chaidh  air  each  's  a'  chnocan  chruinn. 

Dhirich  a  mach  guala  Bhocaich, 
Fhir  as  cleachdaiche  gruag  chùil. 

Dh'  fhalbh  thu  seachdain  ro'  Fheill-Brìde, 
Dia  na  dhìdein  dhuit  's  gach  ciiis. 

Thig  thu  seachduin  ro'  Fheill-Padruig, 
'S  bìdh  Dia  làidir  air  do  chiil. 

Chaidh  thu  phòsadh  a  Dhuneidean, 
Sheumais  Oig  'ic  Dhomh'U  Ghuirm, 


BIODH   AN    DEOCHS'    AIR    LAIMH    MO   RUIN.  341 

Bi  uigheau  Mhic  Leoid  nam  bratach, 
Glac  gheal  a  luhalairt  uan  crùu. 

'S  i  Bantighearua  Chaisteil-thioram 
Craobh  as  iou'aiche  'bha  dhiubh. 

C'  àit'  'u  do  shuidh  i  air  a  còta, 
No  a  sgaoil  i  f  oidhpe  gùn  ? 

Aon  a  thug  orr'  bàrr  an  glaine 
'N  tùr,  a  maise  is  a  miìirn. 

Mo  rùn  air  muime  ua'  macaibh, 
Bhiodh  'ga  'u  altrum  air  a  gliiin. 

Ach  'nan  gabhadh  iad  an  t-seòlaid, 
Bu  mhaith  an  còmhail  a  niill. 

Bhiodh  beanuachd  uau  daoine  bochda, 
'N  ceann  na  drochaid  air  an  cionu. 

'S  ogha  mise  do  'n  aosdàna, 
Bheaunaich  au  long  bhàn  air  tiìs. 

Bheannaich  a  càbla  's  a  h-acfhuinu, 
A  buill-bheirte,  's  a  cairt-iuil. 

'S  lionmhor  orr'  fear  sgeithe  gile 
Togsaid  a  sileadh  fo  riìm. 

'S  ged  uach  'eil  gunnaichean  againn, 
'S  iomadh  clach  dheth  'n  tug  sinn  rìisg. 


342  THE   MACDONALD   COLLKCTION   OF   GABHC   POBTBT. 


ORAN  MULAID  A  PHKTOSANAICH  AN  DUN 
RAONUILL,  an  Uidhist-a-deas. 

Le  Brian  MacMhuirich, 

'S  BOCHD  an  naigheachd  so 

Rug  oirnn  thar  chuan, 

Mi  claoidht'  am  bhallaibh, 

'S  mi  tamull  au  iarrunn  fuar. 

A  Righ  nan  gealladh  ! 

Nach  mealladh  tu  fèin  an  uair, 

Is  dioghail  m'  fhallus  is  m'  fheannadh, 

'S  mo  theannadh  's  a  bhreig  so  fhuair. 

Mhic  Mhuire  na  grèine  ! 

Do  'n  lèir  uile  gach  cuis 

A  dh'  fhulaing  a  chèusadh 

'S  a  reubadh  gu  dliìth. 

Airson  siol  Eubha, 

Nach  eisdeadh  uile  ri  d'  chùis ; 

'S  air  son  nam  brèugan 

'S  nach  lèir  a  dhuine  cia  thu. 

Ma  tha  nàire  nam  cholainn 
No  ann  am  postaibh  mo  chuirp, 
Liuthad  greis  fhuair  m'  aodann, 
'S  mi  caochladh  ro  m'  chuid  ; 
Fhir  thug  gairm  air  a  choileach, 
Bha  air  ghoil  anns  a'  phoit, 
O  sholus  do  choinneil, 
Measg  coiir  agus  shlochd. 

'S  truagh  nach  mise  bha  Belfast, 
,         No  ann  an  Achadachàr, 

No  ann  am  bun  na  Buasaidh, 

Mu  'n  gluaiseadh  duine  gu  feachd ; 

No  ann  an  Carraigh  larl  Unndrum, 

Far  'm  bu  dùchas  dhomh  stad  ; 

No  ann  an  Coille  Ghlinn-arm, 

Far  'm  bu  dealbhach  m'  fhiurain  air  fad. 


ORAN    MULAID    A    PHRIOSANAICH    AN    DUNRAONUILL.  343 

'S  truagii  nacli  robh  mis'  air  Cnoc-Leòit, 

Far  'm  bi  cnò  air  a  chrann, 

No  ann  am  bun  na  Banna, 

Far  nach  b'  ainneamh  gun  uaisl'  bhi  ann; 

No  ann  an  glacaibh  Dhunacha, 

Far  an  aigionnach  uaisle  ghall ; 

No  ann  an  lorachd  fhir  Chachainn 

Far  'm  bu  mhaiseeich  buaidh  's  gach  ball. 

Mhic  Dhomhnuill,  Shir  Seumas, 
Ma  bha  agad  reura  b'  e  àidh, 
Mu  'n  tig  deireadh  an  latha, 
Chluinntear  fhathasd  mar  tha ; 
Moch  's  a  mhaduinn  's  mi  'g  èiridh, 
'S  nach  leir  dhomh  mo  stà, 
Mhic  Muire  na  grèine ; 
Chi  thu  fèin  mar  a  tha. 


344  THK  MACDONALD  OOLLBCTION  OF  GABLIO  POETBY. 


UAIGH  MHIC  CALLDUINN— ORAN 
lONNDKAINN. 

Ged  tha  mise  'n  so  'm  chrùban, 
Cha  'n  'eil  sùgradh  air  m'  aire. 

Mi  ri  ionndrainn  na  gruagaich, 
A  dh'  fhalbh  uam  o  chionn  tamuill, 

Do  'n  robh  muineal,  geal,  lionta, 
Sùil  mhiogach,  ghorm,  mheallach. 

'S  truagh  nach  faicinn  do  chòmhail, 
A  togail  ceò  air  na  beannaibh. 

'S  mi  gu  'n  cuireadh  a  "  Chromach," 
Ann  an  coinneamh  mo  leannain. 

Gu  'n  cuirinn  am  bàta, 

'S  sia  raimh  orr'  ga  sparradh. 

Gun  tugainn  ruaig  oidhche 

Mach  gu  druim  a  chuain  Chanaich. 

Bhithinn  oidhch'  ann  an  Rònaidh, 

'S  an  Caisteal-Ròchainn  cha  'n  fhanainn. 

Bhithinn  oidhch'  air  an  Leideig, 
'S  cha  taobhainn  Leitir  a  bharraich. 

Dh'  fhàgainn  m'  eithear  an  Crodhlain, 
'S  dh'  fhàgainn  Eobhann  'ga  h-aire. 

"  Gu  'm  faicinn  mo  leannan, 
A  cheart  aindeoin  nam  feara'. 


AN   EUCAG.  345 


AN  EUCAG. 

Ceud  soraidh  do  'n  eucaig, 
'S  i  'g  eiridh  na  h-ònar  j 
Gu  'n  tugainn  cion  falaich, 
Do  'n  ainnir  is  boidhche  ; 
'S  i  bean  nan  gruaidh  daite, 
Chuil  bhachlagaich  òrbhuidh, 
D'  an  chamlubaich  rasguidh, 
Bhuidh  chleachdaich  na  h-òighe. 

Bhi  'g  ad'  amharc  's  a'  sgàthan, 
Gu  'm  b'  àlluinn  bean  t'  eugais; 
O  mhaldag  nan  suil  ghorm, 
Gur  cliuiteach  do  bheusan; 
Gheibhte  sud  aig  an  ribhinn, 
Ceòl  is  milse  na  smeòrach ; 
Moch  mhaduinn  's  i  'g  èiridh, 
Gu  'n  èisdeadh  na  h-eòin  ri. 

Gur  dosach,  's  gur  dualach, 
Barr  cuaiche  na  h-òighe, 
Min  shuil  thar  gach  leannan 
'S  tu  'n  ainnir  is  boidhche ; 
Tha  mais  anns  an  eucaig, 
Mar  grèin  's  i  cur  neòil  di : 
Rasg  gorm  fo  d'  chaol  mhala, 
Beul  tana  's  teud  còmhnard. 

A  ta  i  gle  stàtoil, 

Gun  àilghios,  gun  uamhar, 

Gu  bheil  i  gle  dhàicheil, 

'S  i  mo  ghràdh  nach  tug  fuath  dhomh ; 

Ged  tha  i  binn  gu  malda  grinn, 

Meòir  fo  'n  grinn  fuathal, 

Basa  bàn,  rosga  tlàth, 

Do  chorp  mar  bhàrr  fuadain. 


346  THK   MACDONALD   COLLECTION    OF   GAELIC   POOTBT, 


OEAN  MU  'N  UISGE-BHEATHA. 

MocH  's  mi  'g  èiridh  air  bheag  èislein 
Maduinn  Chèitein  Dhòmhnuich, 
Bha  eoin  an  t-sleibhe  gairm  gu  h-eutrom, 

'S  grian  nan  speur  cur  ròs  dheth ; 
'N  tùs  moch  liihaduinn  is  nii  m'  eideadh, 
Ghabh  mi  sios  gu  sràid  na  feille, 
Choinnich  na  càirdean  r'a  cheile, 
'S  dh'  fhalbh  mi  fein  'nan  còmhdhail. 

Dh'  fhalbh  mi  fein  is  fear  no  dhà  dhiubh 

Ghabhail  sràide  còmhlath; 
Smaointich  sinn,  's  an  latha  fuar, 

Ruaig  thoirt  do  'n  tigh  òsda ; 
Chunnaic  mi  fear  gàireach  ruadh 
A  tigh  'n  a'  nall  le  làn  na  cuaich ; 
Bha  glacadh  lanih  againn  mu  'n  cuairt 
Le  gloinne  chruaidh  'ga  pògadh. 

Bha  mi  fhein  a'  f uirich  balbh 

'S  mi  togairt  falbh  ani  ònar, 
Eagal  agam  roimh  'n  fhear  gharg, 

Is  airgiod  'na  mo  phòcaid ; 
Ach  thuirt  mi  ged  tha  'n  leann  ud  searbh 
Nach  milleadh  e  mo  chliu  no  m'  ainm, 
'S  ged  chosgainn  crùn  nach  duisgte'  m'  fhearg, 
O'n  bha  mi  dearbht'  am  phòitear. 

Sin  'nuair  labhair  ani  fear  liath, 

'S  e  tarruing  dhiomsa  comhstri, 

A  smaointeachadh  air  cainnt  nach  b'  fhiach, 
'Ga  cur  an  gniomh  's  an  òrdugh ; 
"  'S  iomadh  àrmunn  làidir  trèun, 

A  chreach  iiii  tràth  's  a  dh'  fhag  mi  'crion, 

A  chuir  mi  failingeadh  'na  chliabh, 

'S  a  chuir  mi  chiall  air  fògradh." 


ORAN  MU  'n  uisgb-bheatha.  347 


Nach  mairg  a  dh'  iarradh  spionnadh  duirn 
Air  fear  gun  laimh,  gun  cheann,  gun  sìiil, 
Gun  sròn,  gun  bheul,  gun  bhian,  gun  riìsg, 
Gun  dad  ach  biiird  mar  chòmhdach." 

"  Bho  'n  tha  thu  labhairt  cho  cas, 

Thoir  dhcmhsa  beachd  air  t'  eòlas, 
Innis  c'  aite  'n  d'  rinn  thu  'n  gniomh, 

An  ear  no  'n  iar  's  an  Eorpa; 
Ma  tha  thu  gun  bhaisteadh  riamh, 
Is  t'  ainm  cho  ceart  's  tha  t'  fhacal  fiar, 
Innis  t'  eachdraidh  mar  is  fhiach 
'N  do  ghlac  thu  ciall  as  t'  òige." 

"  De,  ge  tana  leat  mo  ghnùis, 
Gur  iomadh  Diuc  bheir  pòg  dhomh, 
Dh'  fhiadhaicheas  mi  steach  dha  riìm, 

'S  a  bheir  dhomh  cuirt  na  sheòmar; 
Cha  'n  'eil  righ,  no  oighre  crùin, 
No  ceannard  airm  a  falbh  le  trùp, 
Nach  bi  'gam  ghairm  le  foirm  's  le  miiirn 
Gu  cur  luchd  ciuil  an  òrdugh. 

Dh'  innsinnse  dhuit  m'  ainm  gu  beachd, 

Ma  tha  thu  teachd  'ga  f heòrach ; 
Tha  mi  shiol  an  t-silein  ghlais, 

An  grainean  's  pailt  dhe  'n  eorna, 
Chuisle  bhrioghor,  bhrachan  phailt, 
Is  fearr  a  chinnich  riamh  an  gart, 
Gur  lionmhor  aon  a  dh'  fheuch  a  bhlas, 
O'n  fhuair  e  neart  's  an  Tòiseachd." 


348  THB   MACDONALD   COLLBCTION    OF   OAELIO   POETRT. 


ORAN  MU  'N  EIDEADH  GHAIDHEALACH. 

Le  Mrs  Stevenson. 

Thainig  achd  ro  chruaidh  oiruu 
A  uuas  a  Sasuiuu, 
Muigheadh  air  ar  u'  èideadh, 
Cha  'u  'eil  e  tlachdmhor ; 
Ciod  6  chuir  ua  daoine 
Guu  airm  ach  bata, 
Is  nach  d'  thug  iad  caouuag 
No  aobhar  bagraidh. 

Theid  e  Latha  Liuuasdal 

Ann  an  cleachdadh, 

Eideadh  Chlann  nan  Gaidheal 

A  chur  am  fasan; 

Fògradh  agus  priosau 

Ma  chithear  ac'  e ; 

'S  o  chriiuadh  Righ  Fearghus 

Bha  'u  Alba  breacau. 

'S  gur  ueonach  a'  muigheadh  e, 

Ann  an  gradadh, 

Ghiorrad  's  o'n  bha  'm  Priounsa, 

Gach  diuc,  is  baran, 

A'  caitheamh  au  fheilidh, 

Le  sgeith  's  le  claidheamh, 

'S  uau  do  mhair  an  t-sreup  ud 

Bha  feum  air  fathasd. 

Bidh  an  ad  ro  lionmhor, 
'S  an  cota  farsuiuu ; 
Diolaid  agus  bòtuun 
Air  seorsa  gearrain ; 
An  t-òganach  seolta, 
O'u  mhiìgh  e  earradh, 
Cha  toir  maighdean  pòg  dha, 
Cha  deau  i  aithn'  air. 


OKAN  MU  'n  eidbadh  qhaidhbalach.  349 

Trùp  as  gach  dùthaich 
A  dol  air  faidhir, 
'S  ainneamh  a  bhios  cùirt 
Aig  na  f earaibh  tighe ; 
Gun  uidheam  ach  liiireach 
A  bha  's  an  fhasan, 
Bheir  na  mnathau  ciil  riu, 
Cha  'n  fhiu  leo  'n  caidreamh. 

Cha  'n  eireachdas  Dòmhnuich  e 

'Dol  do  'n  chlachan, 

Casag  odhar,  ròineach, 

Do  'n  chlòlan  lachdunn ; 

Airtneulach  ri  giulan  i, 

'Dol  air  astar ; 

'S  iomadh  duine  còir, 

Tha  gun  seol  air  marcachd. 

Sud  an  sgeul  tha  tiìrsach, 
Le  iomadh  fleasgach, 
Nach  faicear  a  ghlìiinean, 
No  bac  na  h-iosgaid  ; 
Osain  fhada  chuarain 
'Gan  cumail  seasgair, 
'S  cota  glas  na  lùids' 
Air  an  cùl  a  cleideis. 

Tha  call  aig  an  Righ  ann, 

Ma  's  fiach  mo  bharail ; 

Tha  'n  cusmunn  a  dhith  air, 

Gun  phrìs  air  dathan ; 

Marsantan  na  rioghachd, 

A  caoidh  gun  aran ;  ^ 

'S  na  measadh  a  chùirt  e, 

Thig  miithadh  fhathasd. 


350  THE   MACDONALD   COLLBCTION   OF   GABLIC   POETRT. 


ORAN  AN  T-SAIGHDEm. 

Tha  mo  bhreacan-s'  fo  'n  dìle, 
Cha  'n  fhaod  mi  innse  mar  tha  e, 
Tha  mo  bhreacan-sa  fo  'n  dìle. 

Tha  mo  bhreachan-s'  air  a  mhilleadh, 
Aig  na  gillean  anns  a  bhàta. 

Tha  mo  bhreacan-sa  fliuch,  fuaraidh ; 
Cha  'n  fhaod  mi  chur  suas  a  niàireach. 

Tha  mo  bhreacan-sa  fliuch,  salach, 
Cha  'n  fhaod  mi  fantuinn  ri  fhàsgadh. 

Tha  mi  màireach  'dol  a  sheòladh, 
'S  cha  'n  ann  gu  m'  eòlas  air  sàile. 

'Dol  a  dh'  eilein  nan  ian  riabhach, 
Far  nach  robh  gin  riamh  a  tàmhachd. 

'Dol  a  dh'  eilein  nan  ian  fìadhaich, 
Cha  tainig  gin  riamh  as  sàbhailt. 

Thoir  mo  shoiridh-sa  'Ghleann  Urchaidh, 
Dh'  ionnsuidh  nan  tulchainnean  àluinn. 

Far  am  bi  na  fèidh  's  an  fhireach, 
Bric  air  linne,  fir  a'  mànran. 

Far  am  bi  nionagan  bòidheach, 
'G  iomain  bhò  o  dhorus  àiridh. 

Tha  na  h-ionagan  an  gruaim  rium, 
O'n  la  chuir  mi  suas  a  fàbhar. 

O'n  chuir  mi  suas  am  feileadh  cuachach, 
Claidheamh  is  crios  guailne  sgàrlaid. 

Bonaid  ghorm  an  fhichead  sgillinn, 
Slat  a  ribein  ri  mar  fhàbhar. 


ORÀN    NA    BANTRAICH.  351 


ORAN  NA  BANTRAICH. 

Hò  roho  hùg  ò, 
Falbh  ò  horò  nàilibh. 

GuR  a  mis'  tha  fo  mhulad, 
'S  mi  air  tulaich  na  h-àiridh. 

'S  mi  'g  amharc  nan  gillean, 
Air  an  linnidh  'gam  bàthadh. 

'S  mi  'g  amharc  na  mara, 
A'  cur  thairis  a  bhàta. 

Mo  thriuir  bhràithrean  ann  's  m'  athair, 
Fear  mo  thighe  's  e  chràidh  mi. 

Bhi  'gan  togail  o'n  tiura, 

Far  'n  do  bhrùchd  a'  mur  làn  iad. 

Bàs  Aonghuis  à  Barraidh, 
A  sgar  mi  's  a  chràidh  mi. 

'Bhi  'ga  ghiulan  aig  fearaibh 
Gu  baile  na  tràghad. 

Gu  Eaglais  na  Trianaid, 

Far  an  lionmhor  do  chàirdean. 

Chuireadh  leine  dhe  'n  anart, 
Gun  bhannadh  mu  d'  bhraighe. 

Ann  an  ciste  chaoil  chumhaing, 
Air  a  dubhadh  's  a  tàirneadh. 

Och  nan  och !  mar  tha  mise, 
Bean  gun  mhisnich  gu  bràth  mi. 

Te  gun  mhac,  gun  fhear  tighe, 
Te  gun  aighear,  gun  slàinte. 


352  THE   MAODONALD   COLLECTION   OF   QABLIC   POBTKT. 

Tha  do  thighean  'gan  rùsgadh, 
Feur  'gan  cùmhdach  's  a  Chàrnaich. 

Tha  do  chàirdean  'gam  spùilleadh, 
'S  nach  tionndaidh  thu  ghràidh  rium. 

'S  ann  air  latha  Fhèill-Brìde, 
Fhuair  mi  'n  dinneir  a  chràidh  mi. 

Ged  bu  shùnntach  dhomh  'n  Nollaig, 
Bu  neo-thoilicht  a'  Chàisg  dhomh. 

Bi  mi  nis  a  triall  romham, 

'S  cha  ghabh  comhaltan  bàigh  rium. 


PAILTB    DO   'n   CHLBIR.  353 


FAILTE  DO  'N  CHLEIK. 
Le  lain  MacCodrum,  Bard  MhicDhomhnuiU. 

Failt  oirbh,  failt  oirbh,  failt  oirbh  uile  gu  lèir, 

Failt  air  na  bheil  ann  uile, 

Failt  is  furan  air  a'  chlèir : 

'S  binn  an  t-àite  bhi  'n'ur  fochar 

Far  an  cluinntear  focal  Dhè, 

Dia  'g  'ur  stiuireadh  an  deagh  chomhairl' 

Chum  an  gnothuch  chur  gu  feum. 

Ged  a  chaidh  an  t-athair  seachad, 

'S  maith  am  mac  a  bhi  na  dhèigh : 

Fhuair  sibh  trioblaid  air  ar  sgàth, 

'S  fada  sibh  bho  'r  n-àite  fèin. 

'S  e  ni  duilich  leam  ri  innse, 

An  droch  shìde  bhi  'n  'ur  dèigh. 

'N  am  dhuibh  falbh  le  cliu  's  le  ciatamh, 

Beannachd  Dhe  dhuibh  far  an  tèid ; 

Cha  'n  fhaod  mi  fuireach  ri  moshion 

'S  eiginn  dhomhsa  dol  na  bheinn. 


23 


354  THE  MACDONALD  OOLLECTION   OF  OABUO  POBTBT 


RANN  AIR  BAS  NEILL  MHIC  GHILLEA- 
THAINN,  Chearsabha. 

Le  lain  MacCodrum,  Bard  MhicDhomhnuill. 

A  BHLiADHNA  tii  fichead  's  a  naoì, 

'S  gcirt  a  ghaoir  a  tha  's  na  bàigh  ; 

A  fear  mòr  anns  'n  do  chinnich  an  ciall 

Is  e  air  triall  bh'  uainn  leis  a  bhàs. 

Dh'  fhalbh  thu  bh'  uainn  a  Mhr.  Niall, 

'S  iomadh  fear  fiannuis  bh'  ort  'e  gach  càs; 

Bu  tu  'm  breitheamh  air  a  chùirt, 

Fear  dùthchadh  's  an  t-Samhradh  chruaidh : 

Fhir  gun  leth-trom,  gun  chainnt  chìiil, 

Cha  bu  tu  'n  teanga  leam  is  uam. 


ORAN    DI-MOIiAIDH    DO    "  RUDDLE  "    AIRD-NA-MURCHAN.  355 


ORAN   DI-MOLAIDH   DO    ''RUDDLE" 
AIED-NA-MURCHAN. 

Seisd — Horo  ollelo,  oll  il  orro  hi,  etc,  etc, 

Cha  mhor  nach  coma  leam  cogadh  no  sìth. 

'S  a'  mhaduinn  chiuin  Chèitein 
'S  mi  'g  èiridh  gu  gniòmh, 
Bhiodh  smeòrach  air  ghèig 
'S  i  'g  a  bheusadh  gu  diòn ; 
B'  e  sud  an  ceòl  èibhinn, 
Ris  an  èireadh  mo  mhiann ; 
Agus  greis  thoirt  'ga  èisdeachd, 
Mu  'n  èireadh  a  ghrian. 

'S  ann  a  nis  is  beag  m'  fheum 
Ged  a  dh'  eireas  mi  moch, 
Le  m'  chaib  as  mo  lèine, 
Dol  a  reubadh  nan  cnoc ; 
Cha  choisinn  mi  'n  dèirce 
Dhomh  fhèin  no  do  'n  bhochd, 
'S  tri  màil  rium  ag  èigheach 
Aig  an  eucorach  olc 

So  chomhachag  aosmhor 
Tha  'n  Creag-Aodainn  so  shios : 
Tha  i  'guidhe  's  a'  glaodhaich 
"  Droch  sgaoileadh  'n  'ur  gniomh." 
Clann  Chamshroin  Strath-Lòchaidh 
Thogadh  sròl  ris  gach  crann 
Bheir  an  Ruidleach  an  t-òr 
As  am  pòcaibh  le  cainnt. 

Ged  a  dh'  fhalbh  ar  cinn  fheachda,, 
Gur  peacach  an  tùrn, 
Ma  leigear  ar  creachadh, 
Fo  mheachain  a'  chrùin, 
Le  maigh'stiribh  tuatha; 
Nach  buainticheadh  cliù, 
'  S  le  balach  gun  chèireadh 
Nach  èighear  na  dhiùc 


356  THE  MACDONALD  OOLLBCTION   OP  GAELIO  POETRT. 


A  OHALLUINN. 

'S  £  gillean  mo  rùin 

A  thogadh  oirnn  sùnnd  ; 

'S  e  so  a  bhliadhn'  iir  thog  sòlas  dhuinn. 

'S  e  gillean  mo  rùin  a  thogadh  oirnn  sùnnd. 

'S  e  gillean  mo  chridhe 

A  sheinneadh  an  fhidheall ; 

B'  e  mìann  na  cloinn  nighean  bhi  còmhlath  ruibh. 

'S  e  gillean  mo  chomuinn, 

A  thainig  mu  Challuinn, 

Uo  Lagan  na  Comraich  's  mi  m'  ònar  ann. 

Air  m'  uilinn  's  a'  leabaidh, 

An  am  dol  a  chadal, 

Chuala  mi  Challuinn  's  gu  'n  chòrd  i  rium. 

Chuala  mi  'n  duan 

Bho  bhriathran  nam  buadh, 

Faidh  botul  a  nuas  dhe  'n  Tòiseachd  dhuinn, 

Cuir  a  nuas  bean  an  tighe, 

'S  gu  faigheadh  i  naigheachd, 

Gu  'n  deanadh  i  aighear  's  bu  chòir  dhi  sin. 

Bha  iad  ceatharnaich  ann 

Chuireadh  cridh'  am  fear  fann, 

'S  bha  caman  an  laimh  gach  seòid  aca. 

'S  e  gillean  mo  ghràidh, 

A  thainig  bho  'n  bhlàr, 

Le  'n  cotaichean  sgàrlaid  's  bòidheach  iad. 

Bha  fear  dhiubh  's  an  Spàinn, 

Am  batal  's  am  blàr, 

Gu  'n  tainig  e  slàn,  's  bu  neonach  e. 


A   OHALLUINN.  367 

'Nuair  ra'maid  'nar  treud 

Gu  tigh  Bhaile-Seun, 

Bhiodh  siol'  againn  's  dh'  èibhte  'n  t-òran  leinn. 

'S  aighearrach  mì, 

Bho  'n  rinneadh  an  t-sìth, 

'S  mo  bheannachd  do  'n  rìgh  thug  fòrladh  dhuibh. 

'S  ged  bhithinn  gu  bràth, 

Dol  dh'  iounsuidh  ua  sràid, 

Cha  'n  fhaic  mi  cho  àillidh  còmhlath  ruibh. 

'S  ged  bhithinn  gun  dàil 

Dol  dh'  ionnsuidh  a'  bhàis, 

Gu  faighinn  mo  shlàinte  còmhlath  ruibh. 


358  THB   MACDONALD   CXJLLBCTION   OF   QABLIC   POBTRY. 


ORAN  NAN  CALLUINNEAN. 

Guu  ann  latha  na  bannaig 

A  thòisich  a  ghaillionn, 

Gaoth-a-tuath  le  cruaidh  earrainn 

'Cur  fuachd  anns  an  talamh, 

'S  aobhar  ghruamain  do  Fhear  Chnocnamoua. 

'S  ann  thft  'n  tuath  air  au  fhearauu, 
Mar  mheanglan  a  bharraich, 
Gun  a  dhuilleach  ri  crauuaibh, 
'S  nach  toir  cèitein  an  Earraich 
Air  a  crionaich  gu  falaich  e  còiueach. 

'S  ionau  8ud  's  a  bhi  'm  baile, 

Air  bheagan  de  dh'  fhearanu, 

Am  fodar  air  ghainn'  oirnn, 

O  nach  d'  fhuair  sinu  au  talamh, 

Gu  bheil  coltas  'bhi  falamh  oirnn  còmhladh. 

Tha  mo  mhulad  air  tachairt, 

Tha  mo  sgeul  air  a  ghlasadh, 

'S  trom  èisleineach  ni'  aigne, 

Bho  'u  thaiuig  an  gaiseadh, 

'S  gun  mo  chorran  bhi  'n  ghart  a  bhuaiuu  eòrna. 

Tha  m'  iolainn  na  fàsaich, 
Tha  mo  chuile  gun  ghràn  innt' ; 
Cha  'u  fhaic  muileir  mo  phlàta, 
'S  ge  b'  e  's  coireach  ri  m'  fhàilling 
Bidh  air  eagal  an  lathair  na  còrach. 

'S  biodh  'nr  'n  eagal  'n  'ur  cuimhue, 

Far  uach  faigh  sibh  fear  muinutir, 

Far  au  eighear  le  trvimpaid 

H-uile  duine  gu  cìinntais 

'S  cha  bhi  gobhrag  'ga  muigheadh  air  sròuaibh. 


ORAN    NAN   CALLUINNBAN.  35^ 

Chunnaic  mise  le  m'  shùilean, 

Na  fir  riamh  a  toirt  cùl  riut, 

Mar  gu  'n  sguabadh  a  smùrach 

O  bheul  mosgaid  an  fhùdair, 

'S  iad  ag  àileis  gur  diudhaidh  do  chòmhradh. 

'S  i  so  an  Nollaig  a  leir  mi, 

'S  a  chuir  maill'  air  mo  lèirsinn, 

Fuaim  nan  cliathan  ri  chèile, 

'S  gun  mo  challuig  air  sgeula, 

Ach  nan  creideadh  sibh  fèin,  tha  mi  brònach. 

Le  duain  cheolmhor  tha  blasda, 

Bheireadh  fuasgladh  air  chlachaibh, 

Cridh©  's  cruaidhe  'na  'n  caitein, 

Aig  am  bi  e  ri  sheachnadh, 

Nach  cumadh  an  cleachdadh,  's  bu  chòir  e. 

'S  ann  a  dh'  èirich  an  tartail, 

'Dhroine  gun  aiceid, 

Luaidhe  laidir  gun  ghaiseadh, 

Tharladh  ri  tachdsa, 

Ann  an  àite  nach  tagairear  còir  air. 

Ach  a  nàbuidhean  gasda, 

Leibh  a  dh'  òlainn  mo  chreachan, 

Leam  bu  deonach  'ur  faicinn, 

Cridheil,  càirdeil,  gun  airceas, 

Dhuibh  a  b'  àbhaist  bhi  macnachas  ceolmhor. 


360  THE  HACDONALD  COLLBOTIOM  OP  OASUC  POBTRT. 


ORAN  BAINNSE. 
Le  Domhnull  na  Camairt. 

Choinnich  mi  Gilleasbuig, 
Anns  an  fheasgar  so  bha  ann, 
'N  duil  gu  faighinn  fiadhachadh ; 
Cha  b'  fhiach  leis  mo  thoirt  ann  ; 
Ach  bha  sinn  uair  dheth  'r  saoghal 
Bhiomaid  aonfhillt'  ann  an  cainnt; 
Bho  'n  fhuair  thu  bhi  'n  a'  d'  thighearna 
Chaidh  crìdhealas  air  chall. 

'8  ann  bha  bhanais  eireachdail, 
San  eilein  aca  'n  raoir; 
Bha  biadh  is  annlan  pailt  aca, 
Gun  acras  air  am  broinn, 
Dh'  fhag  sud  mi  'na  m'  ònar, 
Cha  robh  còir  agam  air  roinn  ; 
'S  ann  a  tha  mo  dhaoine-sa 
An  taobh  ud  thall  de  'n  bheinn. 

Cha  bu  duine  miothar  mi, 

A  dhiobradh  daoine  còir, 

'S  idir  cha  bu  mhisde  sibh 

Na  dh'  ithinn  aig  a  bhòrd ; 

Cha  'n  fhacas  riamh  'na  'm'  shìneadh  mi, 

'S  mo  dhìobhuirt  fo  mo  shròin, 

Ged  dh'  fhag  sibh  mi  's  mo  ghillean 

Na  'r  ceann  inneidh  air  a  chlò. 

'Nuair  ràinig  mise  Chàrnaich, 
Cha  robh  'n  làn  a  tigh'nn  a'  'm'  chòir ; 
Bha  Raoghal  is  an  gobha  'n  sud 
'S  iad  bodhar  mu'n  a  bhòrd ; 
Bheannaich  mi  le  faiteachas, 
'S  mo  bhata  na  mo  dhòrn : 
Thuirt  a  bhean  gu  fialaidh, 
Teann  a  nios  a  dhuine  chòir." 


ORAN    BAINNSE.  361 

Dh*  eirich  i  gu  h-ealamh, 

'S  thug  i  glaine  dhomh  nam  dhorn ; 

O'n  a  bha  mi  falamh 

Cha  robh  maill'  orm  'ga  h-òl : 

Air  slàinte  na  deagh  chuideachd  ud, 

Tha  'n  diugh  a  dol  fo  sheòl, 

Le  crann  nach  lìib  an  soirbheas, 

'S  deagh  fhalmadair  'na  dhòrn. 

Dh'  eirich  i  gu  socair, 
'S  as  a  phoit  gun  tug  i  'm  bòrd ; 
'S  o  nach  deanainn  fuireach 
Thug  i  tunnag  dhomh  air  spòig; 
Dh'  fhalbh  mi  air  an  turus  sin 
'S  a  mhuir  agam  mu  'n  tòin; 
'S  nuair  fhuair  mi  àite  suidhe 
Thug  mi  'n  t-sithionn  far  an  eoin. 

Dhomhnuill,  gabh  mo  chomhairle, 
Ciod  e  do  ghnothuch  ann ; 
Canar  riut  mar  ailis  ort 
Nach  althne  dhuit  an  t-am; 
'Giulain  do  bh  .  .  d  mhuladaich 
'S  gun  churac  air  a  cheann; 
Is  tu  falbh  a  màireach 
Leis  a  bhàta  cho  'n  an  fhaing. 

'S  iomadh  fleasgach  spàg-chasach 

Chaidh  sios  air  tràigh  a  nochd, 

Air  a  bheil  na  gàgan 

'S  aig  a  bheil  na  sàilean  gort; 

'S  nan  tachradh  gille  Mhàrtuinn  riuth' 

'N  am  tàrladh  dhaibh  ri  port, 

'S  eagal  leam  'nuair  ràinig  iad 

Gun  tàirneadh  e  chuid  chorc. 


362  THB   MAODONALD   OOLLECTION    OF   OAELIC   POBTBY 


CAILIN  DONN  A  CHUAILEIN  REIDH. 

A  CHAiLiN  duinn  a  chuailein  reidh, 
O  hu,  o  hò,  mar  tha  mi  'd'  dheigh, 
A  ghruagach  dhonn  tha  ris  an  spreidh, 
O  threig  thu  mi  tha  mulad  orm. 

A  ghruagach  dhonn  a  leadain  bhòidhich, 
'S  e  do  ghaol  a  rinn  mo  leònadh; 
'S  gil'  thu  na  sneachda  na  mòintich, 
'Nuair  is  bòiche  a  chuirear  e. 

'Chailin  duinn  a  chuailein  bhòidhich, 
Bha  mi  uair  a  bha  mi  'n  tòir  ort; 
Ach  nan  gealladh  tu  mo  phòsadh, 
Dheanainn  seol  air  fuireach  riut. 

'Chailin  duinn  a  chuailein  riomhaich, 
Shiubhlainn  Alba  leat  is  Ile  ; 
'S  ged  tha  mi  air  bheagan  sgriobhaidh 
Rachainn  sgriob  do  Lunainn  leat. 

Ma  's  ann  dhomhsa  bha  thu  ainmeil, 
Cha  'n  ann  dhomh  a  bha  thu  sealbhach, 
Bu  tric  a  bha  mi  's  tu  seanachas, 
Com  nan  cealg  's  nan  cuireadan. 

'S  gur  e  mise  tha  gu  cianail, 
H-uile  latha  f  ad  na  bliadhna ; 
'S  mi  ri  cuimhneachadh  do  bhriathran 
Gus  'n  do  liath  a  mulad  mi. 

Sguiridh  gillean  'thigh'nn  'ga  'm'  iarraidh, 
Tha  mi  dol  a  phòsadh  iasgair ; 
B'  fhearr  leam  sin  na  bhi  'ga  m'  phianadh 
'M  baile  crion  ri  curaidheachd. 


ORAN    A   BHOTUIL.  363 


OEAN  A  BHOTUIL. 

A  BHEAN  an  tighe  ghaoil  an  fhortain, 
Aisig  a  nuas  dhuinn  am  botul ; 
Olaidh  sinn  gu  sunndach  deoch  dheth, 
'Chur  na  bochdainn  as  ar  cuimhn'. 

A  bhean  an  tighe  ghaoil  an  àidh  riut, 
Na  biodh  cùram  ort  mu  phàigheadh ; 
Mar  a  tachair  e  's  a  laimh  riut, 
Gheibh  thu  seice  bà  'san  t-suim. 

O  thoir  a  nall  a'  botul, 
He  thoir  a  nall  a'  botul ; 
'Nuair  a  thogadh  e  oirnn  sogan, 
'S  e  'm  botul  a  b'  annsa  leinn, 

Bio'maid  cridheil,  bio'maid  còirteil, 
Labhradh  gach  aon  mar  is  còir  dha, 
As  a  bheagan  cinnichidh  mòran, 
Tuilleadh  'sa  dh'  fhoghnas  a  chaoidh. 

'S  maith  an  tochradh  dreach  na  h-òige, 
Pearsa  dhìreach,  gruaidhean  bòidheach, 
'S  a  bhi  'n  càirdeas  dhaoine  còire, 
Ged  bhiodh  i  gun  òr  a  chaoidh. 

Anns  a  mhaduinn  an  am  eiridh, 
Chi  mi  dearrsadh  dearg  na  greine ; 
Do  'n  tigh-sheinnse  's  ann  a  theid  sinn 
'Ghabhail  sgeula  ciod  ni  sinn. 

'S  iomadh  fine  a  ta  beartach, 
'S  caonnag  air  an  duine  thapaidh, 
Fear  a  chridhe  fhialaidh  fharsuinn 
A  th'  aig  mac  an  duine  chrion. 

'S  beag  mo  ghnothach-sa  gu  àirìdh, 
Choimhead  air  mo  chuid  greidh  àluinn ; 
Gun  mhaoin  agam  dhiubh  ach  cnàmhan, 
'S  iad  gu  mhaoin,  gun  dàir,  gun  laoigh. 


364  THB  MACDONALD  COLLBCTION  OF  OAELIC  POBTRT. 


OKAN  UIDHISTEACH. 

Hi  uraibh  i,  hoireann,  hoireann, 

Hi  uraibh  i,  hoireann  à ; 

Hi  uraibh  i,  hùg  is  eile, 

Leam  a  b'  eibhinn  t'  fhaicinn  slàn. 

Mu  'n  do  dh'  fhag  thu  tir  do  dhùchais, 
Thug  mi  cion  dhuit  agus  gradh ; 
B'  fhearr  leam  nach  faca  mi  riamh  thu, 
Dh'  fhag  thu  ann  am  chliabh  am  bàs. 

Ged  nach  'eil  thu  àrd  o'n  talamh, 
Tha  thu  pearsant  air  an  làr ; 
Tha  thu  bòidheach,  dìreach,  dualach, 
Mar  an  luachair  suas  a'  fàs. 

'S  gil'  thu  na  faoileag  a  chladaich, 
'S  gil'  thu  na  'n  eal'  air  an  t-snàmh ,: 
'S  gil'  thu  na  cobhar  na  tuinne, 
'Nuair  a  thilleas  a  mhuir-làn. 

A'  dìreadh  beanntan  na  h-Earradh, 
A  cromadh  le  fearann  mo  ghràidh  j 
'S  e  fear  òg  tha  tigh'nn  fo  'm'  aire, 
'S  gaol  mo  leannan-s'  air  dol  bàs. 

'Nam  biodh  agam  coite  bhiorach, 
'S  seisear  ghillean  air  chul  ràmh, 
Rachainn  a  null  thar  na  linne, 
Fiach  a  bheil  an  gille  slàn. 


ORAN   IRTEACH. 


365 


ORAN  IRTEACH. 

Mo  ghaol  òigeir  a  chuil  duinn, 
Dha  'n  tug  mi  mo  loinn  's  mi  òg ; 
Dhùraiginn  dhuit  pòg  's  an  anamoch, 
Ged  bhiodh  càch  ga  sheanachas  oirnn. 

Domhnull  duallach  Mac  Ghilliosa, 
Bha  mi  uair  a  bha  mi  stiith  riut ; 
'S  o'n  thainig  an  Tighearn  a  Ile 
Sguiridh  mi  dheth  d'  bhrìodail  bèoil. 

Ged  a  gheibhinn  do  chuid  uile, 
Cha  bhiodh  ann  ach  ni  gun  bhuinig; 
B'  annsa  giomanach  a  ghunna, 
Bheireadh  fuil  air  fear  nan  cròc. 

Mo  cheist  air  iasgair  na  h-amhuinn, 
Cha  tric  a  thainig  thu  falamh, 
'S  cha  bu  mhios  thu  'm  beinn  a  cheathaich, 
Gu  fear  an  langain  a  leòn. 

Gur  a  mise  'th'  air  mo  sgaradh, 
Dìreadh  's  a'  teamadh  a  ghleannain, 
'S  mi  ri  cuimhneachadh  mo  leannain, 
'S  cha  robh  car  an  cainnt  do  bheòil. 

'S  gur  a  mise  tha  gu  h-uallach, 

O  la  thainig  an  duin'  uasal, 

*S  do  chuid  ribinnean  mu  'n  cuairt  dhomh, 

'S  cumaidh  iad  mo  ghruag  air  dòigh. 

Thog  iad  ormsa  mar  sgeula, 
Gu  'n  robh  mo  chriosan  ag  eiridh  ; 
Giulainidh  mise  sud  eutrom, 
O  nach  dean  e  eucoir  oirnn. 


366  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   OAKLIC   POETRY. 

Acb  nam  bithinnse  cho  finealt, 

'8  gu  'n  deanaìnn  an  line  a  sgriobhadh, 

Chuirinn  litir  gu  ruig  Ile 

Nach  i  'n  fhirinn  chuir  iad  oirnn. 

Sguiridh  mi  'shugradh  ri  gillean, 
Ged  bu  mhaith  leam  a  bhi  mire ; 
O'n  tha  'n  Caimbeulach  'ga  'm'  shireadh, 
Cha  teid  mi  tuilleadh  nan  còir. 


DUANAG   DO'n    GHAOITH.  367 


DUANAG  DO'N  GHAOITH. 

Leis  an  Ollamh  Mhoireastan. 

'S  i  t'  osna  ro'  chrannaibh 

A  bharraich,  an  t-seis, 

A  ghiulaineadh  m'  aire-sa 

Thairis  an  cèin ; 

'S  a  dh'  uraicheadh  meòrachadh 

Aigne  na  h-òige, 

'S  na  h-aimsirean  sònruicht', 

A  thrèig,  a  thrèig. 

O  's  taitneach  's  an  t-Samhradh 

Do  mhall  osag  rèidh, 

Ag  iathadh  mu  'n  bhearradh 

'S  a'  sanais  mu  'n  fheur  ; 

'S  nuair  thig  thu  troimh  'n  àilean 

'S  an  cinnich  na  blàthan, 

Mar  chungaidhean  slàinte 

Bi  'n  àileadh  fo  d'  sgèith. 

Gur  binne  do  chaithreim 

Na  aithris  nan  teud, 

Air  achadh  an  eorna 

'S  e  òg  anns  an  dèis ; 

'S  6  'g  aomadh  fo  d'  anail 

'Na  ghlinn  's  'na  mheallan, 

A's  luainiche  faileas 

Is  lainnir  ri  grèin. 

An  aimsir  an  fhoghair 
B'  e  roghainn  gach  gniomh, 
Le  gunna  's  le  gaothair 
'Bhi  faoghaid  nam  fiadh ; 
'S  'bhi  siubhal  nad'  chomhdhail 
Feadh  ghlaicean  is  chòmhnard, 
Is  liath-cheo  do  chòmhdaich 
Gu  h-oirdhearc  mu  'n  t-sliabh. 


368  THE   MACDONAIiD   OOLLBCTION   OF   OAKLIC   POBTRT. 

'Nuair  thuiteas  an  oidhche 

Air  beinn  agus  cluain, 

'S  bbios  duin'  agus  ainmhidh 

Gu  balbh  ann  an  suain ; 

Bi'  tusa  le  d'  chlàrsaich 

'S  na  doireachan  fàsail, 

'S  gun  fhreagradh  dha  d'  mhànran 

Ach  gàireich  a'  chuain. 

'Nuair  thig  thu  le  gaillionn 
Bho  bhealach  nan  àrd, 
Bi'  t'  onfha  's  na  gleannan 
Mar  fharum  a  bhlàir; 
Bi'  ghiubhsach  's  an  darag 
Ga  lubadh  ri  talamh, 
'S  tu  rùsgadh  a  bharraich 
Mar  chathadh  bbo  'm  bàrr. 

'S  tu  'n  teachdaire  gaisgeil 
A  marcachd  bho  'n  tuath, 
'S  tu  'giulan  na  gaillinn 
Mar  f  halluinn  do  ghruaim  ; 
Bi'  'n  cuan  anns  a  bhùireich 
Le  clisgeadh  do  dhiumbaidh, 
'S  na  sgòthan  dubh-shiubhlach 
'Gan  sgiursadh  fo  d'  sguaib. 

Sud  aimsir  bu  mhiann  leam 

Bhi  'g  ianach  a  gheoidh, 

No  'g  iarraidh  na  muraig 

Ri  tuinne  na  cròic ; 

Is  caismeachd  nan  stuadhan 

Toirt  claisneachd  nan  cluas  bhuam, 

'S  nach  fhaicinn  air  fuaradh 

Le  duathar  a  cheò. 

Mar  reisimeid  eachraidh 

•Dol  cas  anns  an  ruaig, 

No  sruthan  an  reothairt 

A  fàgail  a  chuain  ; 

Tha  seideag  dhe  'd'  anail 

'S  tu  riaghladh  nad'  cheannard, 

'S  an  iarmailt,  air  thalamh, 

'S  air  bharraibh  nau  stuadh. 


SBANN    ORAN.  369 


SEANN  ORAN. 


Dh'  fhalbh  m'  inntinn,  thriall  mo  cheanail, 
Guileao-  leam  ge  faoin  neo-fhearail ; 
Osna  mo  chinn  bhriichd  air  m'  anail, 
'S  cha  chluinn  lèigh  mo  chlèibh  mo  ghearain. 

'S  doirbh  an  smuain  a  th'  air  mo  ghiulan, 
Ann  am  aisling,  ann  am  dhùsgadh, 
Ciod  80  reub  mo  chridhe  ciuirte  ? 
Cha  'n  fhaobhar  geur,  's  cha  bhuil  ùird  e. 

Peathraichean  mo  ghaoil  ag  eisdeachd, 
Ri  nuallan  nan  tonnaibh  beucach ; 
Dh'  fhag  sud  tric  mo  shiiilibh  deurach, 
Nach  feud  mi  bhi  siubhal  rèidh  leibh. 

Dòirtidh  aoibhneas  orm  le  tioma, 
'N  tra  thig  òran  o  'r  ciuin  bhilibh ; 
Mar  cho-sheirm  gach  ciuil  is  grinne, 
Thig  o  chlèith  nan  teud  is  binne. 

Ge  binn,  ceolmhor,  eoin  an  t-slèibhe, 
Seinn  gun  sgios  air  bhàrr  nan  geugan. 
'S  binne  guth  mo  ghaoil  ag  èiridh 
Ri  taobh  nan  sruth  ri  la  grèine. 

Bhithinn  ait  le  m'  bhuidhinn  ghaolaich, 
Ann  am  badanaibh  an  aonaich ; 
'S  ged  a  thuiteadh  stuirt  an  fhaoilich 
Dh'  eireadh  mo  chridhe  le  faoilteachd. 

'S  cruaidh  an  sgeul  a  ta  mi  seanachas, 
Sòlas  dluth  's  nach  faod  mi  leanmhuinn, 
An  eilein  mu  'n  iadh  tuiltean  feargach, 
'S  ceothail  t'  iarmailt,  's  siochail  t'  aimsir. 


24 


370  THK   MACDONALD   COU.ECTI0N    OF   OAELIC   POBTllT. 


ORAN  LE  UIDHISTEACH  AN  AMERICA. 

MuiNNTiR  Uidhist  'rinn  an  eucoir 
Uile  gu  leir  nuair  a  ghluais  iad, 
Thug  iad  an  cuid  do  Mhac  Naoimhein 
Gus  an  cur  a  thìr  an  f huachda ; 
Cha  'n  'eil  gnothach  aig  duin'  aosd  ann, 
Duine  faoin  cha  dean  e  buannachd, 
Ach  luchd  airgid,  's  gillean  òga, 
'S  iad  is  dòcha  deanamh  suas  ann. 

Thug  a'  Muileach  an  car  buileach, 
As  a  h-uile  gin  a  spùill  e, 
Bha  e  f o  'n  aois  bha  air  liathadh 
Le  bhriagan  a  tigh'nn  do  'n  dùthaich ; 
Gur  maith  a  dh'  fhaodadh  am  Bàilidb 
Fàbhur  a  dheanamh  dhùinne ; 
Mur  biodh  gun  d'  rinn  iad  suas  ris 
Gus  ar  fuadach  as  an  dùthaich. 

So  an  geamhradh  a  tha  fada,  ' 

'S  fhada  dh'  fhairich  mi  am  bliadhn'  e, 
Eadar  Samhuinn  agus  Bealtuinn, 
'S  a  h-uile  rud  gann  ga  iarraidh ; 
'S  e  bhi  cruinneachadh  bhuntàta 
Ni  a  shàruich  mi  *s  a  riaslaich ; 
So  an  geamhradh  a  tha  fada, 
Dh'  fhag  e  mi  gu  falamh,  fiachach. 

'S  fhaide  na  sin  fuachd  na  h-oidhche, 
'N  am  ar  sìneadh  anns  a  leabaidh ; 
Ciamar  dh'  fhaodas  sinn  'bhi  blàth  ann, 
'S  coig  troidhean  a  dh'  àird  a  shneachd'  ann ; 
Cha  dean  aodach  uachdair  feum  ann, 
'S  feudar  eiridh  cho  'n  an  teine : 
Taobh  mu  seach,  sinn  fad  na  h-oidhche 
6hi  ga  thionndadh  ris  an  teallach. 


ORAN   LE  UIDHISTEACH   AN   AMBRICA.  371 

Fhuair  mis'  ann  an  toiseach  còmhdaich, 

Mòguisean  a  chur  mu  m'  chasan ; 

Cha  'n  'eil  duine  chuir  orm  eòlas 

Nach  bu  mhaith  an  spòrs  leis  m'  fhaicinn : 

Casan  raòra,  fada  pliathach, 

'S  iad  'gan  riasladh  feadh  an  t-sneachda, 

Làn  chloutan  gaji  cur  sios  annt', 

'Gan  druideadh  le  iallan  craicinn. 


372  THB   MAODOMALD  COLUICnON   OF   OABUO  POBTBT. 


SEANN  ORAN. 

Fhir  a  shiubhlas  mu  'n  cuairt, 
Thoir  an  soiridh  so  uam  thar  chaol, 
Gu  bean  an  fhuilt  dhuinn 
'Nan  tilleadh  ì  rium  mar  aol. 

Bidh  m'  air'  ort  gach  uair, 

Le  comunn  tha  buan,  's  le  gaol ; 

'Nighean  ciod  e  'm  fàth 

'Nuair  chuir  thu  mo  ghràdh  air  chùl. 

Gun  chuimhn'  air  na  bha, 
'Nuair  ghlac  thu  air  laimh  fear  ùr ; 
C'uim'  a  dh'  iobair  thu  'n  gaol 
A  bh'  agam  mar  aon  is  tu  ? 

Gur  mairg  a  bheir  spèis, 

No  gealladh  'na  'd'  dheigh  a  chaoidh; 

Mar  caochail  thu  beus, 

'Na  d'  fhaotainn  cha  teid  mi  'n  strìth. 

Gu  bheil  ruthadh  a'  d'  ghruaidh, 
Mar  ubhl'  ga  buainn  air  geig ; 
Blas  na  meal'  air  do  phòig, 
Beul  tairis  nach  deonaich  breug. 

'S  e  dh'  àrduich  do  chliu, 

Mar  chàireadh  cho  dlùth  do  sheud ; 

Ach  Ard  Righ  nan  Dùl ! 

Cha  'n  àicheidhinn  thu,  mo  lèigh. 

Cha  'n  'eil  e  air  lèigh, 

Na  leighis  mo  chreuchdan  slàn, 

Ach  an  gealladh  o  thùs, 

'S  an  comunn  as  iir  mar  bha. 

'S  e  briodail  do  bheòil, 

Is  t'  fhaotainn,  'bhi  pòsda,  b'  fhearr; 

Mìle  beannachd  a'  d'  dheigh, 

'S  òg  leannan  dhomh  fein  thu,  ghràidh. 


SBANN   ORAN.  873 


Och,  ochan,  mo  thruaigh' ! 
Mo  ghaol  'bhi  cho  buan  is  tu ; 
B'  e  m'  aighear,  's  mo  mhiann, 
'S  a  chomunn  cheudn'  'bhi  dhuit. 

'S  mairg  a  shamhluich  mi  fein, 
Ri  slaodaire  breun  de  dh'  fhear; 
'Nan  lìibadh  tu  leam, 
Gun  dùraigin  suidh'  'nad'  char. 

Ma  chuir  thu  rium  cùl 
Gu  mu  lughaid  mo  dhiu,  's  mo  chàil, 
Na  'm  b'  fhear  air  deagh  chliu, 
A  thigeadh  as  ìir  'n  am  àit'. 

Na  'm  b'  òganach  treun  e, 
Cheannsaicheadh  streup  na  sbàirn, 
Ach  siigradh  mo  ghaoil 
Aig  breabadair  maol  nan  spàl. 


374  THB   MACDONALD   OOLLKCTION    OF   GAELIC   POBTRT. 


MARBHKANN  CHAIPTIN  FEAKGHUSTAN. 
Le  lain  MacCodrum,  Bard  MhicDhomhnuiU. 

Thainig  naigheachd  oirnn  o'n  lear, 
Le  gaoith  an  ear  o  Chuan-Sgìth ; 
Na  thill  an  naigheachd  air  ais, 
Na  thig  an  t-ath-sgeul  a  ris. 

Caiptin  Fearghustan  's  a  long, 
Fo  ainmein  nan  tonn  gu  dian ; 
H-uile  neach  do  'n  aobhar  thìirs' 
Bior  na  shùil  gu  ciìl  a  chinn. 

Thuirt  Ruaidhabhal  le  guth  àrd, 
Ma  rinn  e  'n  tearnadh  cho  cas ; 
Ma  tha  e  'm  broinn  muice  no  ròin, 
Cha  tig  e  mar  lona  as. 

'S  iomadh  tìr  'n  do  thog  e  smùid, 

Talla  mùirneach  chuir  e  dhìth ; 

Gu  'm  b'  aotrom  leam  clach-mhuilinn  mhòr 

Mar  acaire  'ga  chumail  shios. 

An  torc  nimh'  nach  tugadh  bàigh, 
'Nochd  a  lamh  an  àr  's  a  murt; 
'S  ait  leam  claban  do  chinn  mhaoil, 
6a  chagnadh  fo  chraos  na  muic. 

Far  an  cuidhtichear  an  t-olc, 
Ris  gach  droch  dhuin'  theid  a  null, 
An  tomhas  stràic  a  thug  thu  uat 
Gheibh  thu  'n  tomhas  suas  a  nall. 

'S  aoibhinn  leo  's  an  tìr  ud  thall, 
O  thug  thu  do  cheann  fo  'n  mhuir ; 
Gu'm  b'  eutrom  leo  Cruachan-beann 
Fhaicinn  na  mheall  air  do  mhuin. 


MABBHRAKN   CHAIPTIN   FEARGHU8TAN.  375 

Thuirt  Ebhal  mhor  a  cheò, 
Cha  b'  e  sin  an  sòlas  leam ; 
'S  àirde  t-eanraich  na  t-fheoil 
0  la  thòirleum  thu  's  a  ghrùnnd. 

Thuirt  Teach-an-triubhais  gu  fiadhaich, 
'Chrotach  chrom  nam  fiadh  's  nam  molt, 
'S  buileach  a  dh'  fhag  thu  do  chiall, 
'S  fada  do  cheann  liath  ri  olc. 

Sin  'nuair  thubhairt  Lì-ro-dheas, 
Eas'uidh  ort !  a  bhean  gun  chèil ; 
Cha  'n  'eil  aon  bheinn  air  an  t-saoghal 
Bhios  ga  chaoineadh  ach  thu  fèin. 

Sin  nuair  a  thuirt  Beinn-Mhic-Mhuirich, 
Cluinneam  ga  thuiream  a  nis  thu ; 
Cha  'n  ionann  caoineadh  is  càineadh, 
Caoineadh  iadsan  's  càinidh  mis'  e. 

'S  ann  shios  ud  a  bha  'nan  tamh 
Luchd  dheanamh  nan  dàn  gu  binn ; 
'Nan  sith-sheimh  fhuair  iad  bàs, 
Cha  robh  phlàigh  ud  ann  ri  'n  linn. 

Gu  'm  b'  aithne  dhomhsa  Niall  Mòr, 
Domhnull  Gearr,  's  Niall  còir,  a  mhac ; 
O  Dhomhnull  eile  gu  Niall 
D'  'ur  fianntachd  a  ghabh  mi  tlachd. 


376  THB   MACDONALD   OOLLBCTION    OF   OABLIC   l'OKTRY. 


BEANNACHDH  TIGHE  FIR  BHAGHASDAIL. 
Le  lain  MacCodrum,  Bard  MhicDhomhnuill. 

Gu'm  beannaicheadh  Dia  an  tiir  is  àilue, 
Gus  an  d'  thàinig  mi  'm  beul  oidhche, 
Grearr  o'n  làrach  an  robh  'n  t-àrmunn 
Bu  cheann-tànach  ro'  na  h-aoidhean. 

An  robh  'n  curaidh,  an  robh  'n  gaisgeach, 
An  sàr  chaiptin  ro'  na  mìltean; 
An  robh  'n  duine  bu  thearc  samhuilt 
Bha  ri  fhaighinn  anns  na  criochan. 

'S  e  sàr  mhac  mòr  Mhic  'ic  Ailein, 
Fhuair  an  alla  's  cha  bu  mhi-chliu ; 
Cha  bu  diichanan  thug  cliu  air, 
Fada  shiubh'lte  feadh  gach  righeachd. 


Dh'  aindeoin  na  labhair  iad  uile, 

Cha  d'  fhuair  e  'n  t-urram  a  b  'fhiach  e. 

Gu   'm  beannaicheadh  Dia  an  tùr  allail, 
Is  glan  sealladh,  's  e  tùr  Chailein ; 
Tiir  is  ainmeil  feadh  gach  talmhuinn, 
Tiìr  air  laimhxig  Chaolas-Bharraidh. 

'S  e  tùr  nan  cliar,  an  tùr  fialaidh, 
An  tiir  an  riaraichear  gun  ghainne ; 
An  tùr  ceolmhor  am  bi  mhòrchuis, 
Fion  is  beoir  air  bord  gun  cheannach. 

Tiir  an  fhortain,  cliuiteach,  cosgail, 
Am  fag  na  daoine  bochd  am  beannachd ; 
Tiìr  an  t-sonais  's  am  bi  'n  onoir, 
Ge  b'e  mholadh  e  mar  b'  airidh. 


BEANNACHDH  TI6HE  FIR  BHAGHASDAIL.  377 

'S  àlviinn,  eibhinn,  dearrsadh  grein  air, 
'N  am  blii  'g  eiridh  maduinn  Earraich : 
Sòlas  inntinn  fir  na  tìre, 
Laindeir  oidhche  do  luchd  mara. 

lonad  reulaidh  dh'  fhear  na  eigin, 
'N  am  bhi  steidheachadh  air  calla ; 
Ni  6  soillse  mar  an  daoimean, 
Solus  coinnle  's  uinneag  ghloine. 

Eo  mhaith  'sgliatadh,  ro  mhaith  aoladh, 
Ro  mhaith  'n  t-saothair  th'  air  a'  bhalla; 
'S  ro  mhaith  'ghiubhas  air  a  dhlùthadh, 
Air  son  ùirneis  bheir  e  barrachd. 

An  tigh  is  fearr  tha  measg  nan  Gaidheal, 
Cò  'n  duin'  ann  is  fearr  na  Cailein  ? 
Duine  gasda,  cneasda,  diadhuidh, 
Cliu  dha  iar-ogh',  's  cliu  dha  sheanair. 

An  tigh  's  an  duin'  a  reir  a  cheile, 
Mar  fhuair  Eamunn  an  t-each  barr-fhionn ; 
Gu  'n  gleidheadh  thu  o  neart  nàmhaid, 
O  neart  teine  's  o  neart  mara. 

Gun  gleidheadh  Dia  'm  fear  chuir  suas  e, 
Saoghal  buan  san  dualchas  arroil, 
E  fein  is  a  shliochd  na  dheigh 
Dhol  air  adhart  an  deagh  ghnothuch, 
Sud  mo  roghainn. 


378  THE   HAODONALD   COLLECTION    OF   GASLIC   POBTRT. 


ORAN  ARRABHAIG. 

La  leathag  O  hò, 
Mhairearad  chridhe  O  hò, 
La  leathag  O  hò. 

Nighean  an  Leòdaich  O  hò, 

Falt  buidhe,  O  hò,  àc, 

Dhath  an  òir  ort, 

'S  cian  a  bhliadhna, 

Leam  o  phòs  thu, 

'S  mi  'nam  shuidh' 

Air  Caolas  Rònaidh, 

M'  aghaidh  air  Uidhist, 

Nan  eun  mòra; 

Thainig  bleidean; 

Bleideil  bòsdail, 

Le  bhilibhet 

Le  spuir  's  le  bhòtain, 

'S  gu'n  d'  fhaighneachd  e  dhiom 

Le  chail  chòmhraidh, 

Ciod  e  b'  fhasan 

Do  Chlann  Dòmhnuill, 

Dhomhsa  b'  aithne 

Beus  bu  chòir  dhoibh, 

Fion  ga  leigeadh, 

Beoir  'ga  òl  ac ; 

An  treas  tarruing, 

'Ga  chur  a  stòpa. 

Cha  b'  ionnan  dhoibh 

'S  siol  nan  Leòdach, 

Siol  a'  chapuill 

Bbacaich  spògaich, 

Bheathaicheadh  air 

Moll  is  fòlach, 

Air  dudan  dubh, 

'S  air  gulam  eòrna; 

Air  uisge  bog 

A  phuill  mhònaidh; 


ORAN    ARBABaAlG.  379 

Cha  ghoirear  orr' 
Ach  "  pruth  sèoi," 
Taod  mu  'n  claigeann 
'S  goid  mu  'n  dòruaibh. 

Freagairt — Thugaibh  teicheadh 
Phrasgain  ghealtaich, 
No  'n  cuimhne  leibh 
Latha  Ghleann- Shealtainn ; 
Sheas  sibh  'san  fhraoch 
Mar  na  cearcan, 
Cha'  sibh  's  a'  loch 
Mar  na  lachain, 
Chaidh  sibh  's  a'  chuan 
Mar  na  farspuig, 
Co  i  'n  long 
Tigh  'n  stigh  air  eirthir  ? 

Ban  Domhnullach — Do  'n  buaidh  ort 
Lom-lan  eilein, 
Tha  long  Dhomhnuill 
Ghuirm  an  eilein ; 
Dh'  fhag  i  'n  rudh  ud 
'S  an  rudh  eile, 
Chuir  i  bord 

Far  long  Mhic  Coinnich, 
'S  dh'  fhag  i  long 
Mhic  Leoid  air  deireadh. 
He  la-le  Hò  e  Hò, 
He,  &c. 

Nic  Leod — La  leathag  O  hò, 
Mar  bitheadh 
Mo  chridhe  dhiobradh, 
'S  mo  ghuth  lag 
Air  bheagan  spideadh, 
'S  mi  gu'n  seinneadh 
An  tuireadh  chinnteach, 
Dha  na  fearaibh 
An  taobh  shios  dhiom, 
An  Dunbheagain 
Nan  long  lionmhor 


380  THB   JfACDONALD   COLUiCmON    OF   GABLIC   POITBT. 

'8  ann  aig  Kuairì 
Tha  long  fhada 
Theid  a  dh'  Ile, 
Theid  a  dh'  Arrain; 
Fir  òg  ag  òl 
Air  a  sarguinn. 


ORAN   MU   BHREACAN.  381 


ORAN  MU  BHREACAN  an  fheilidh  a  bhi  air  a 
thoirt  air  ais  do  ua  Gaidheil. 

Fhuaras  naigheachd,  's  fhiach  a  labhairt, 

'Nam  bu  mhaith  am  bard  mi; 
Dheanainn  oran  air  Righ  Deorsa 

'S  bheirinn  moran  taing  dha; 
Bho  'n  thug  e  'n  oighreachd  do  na  daoine 

'S  mor  a  thoill  e  'n  cairdeas, 
Cuimhnichidh  gu  brath  an  cloinn  e 

'S  bi  iad  caoimhneal  dhasan. 

Cha  chuala  mi  riamh  an  seanachas 

•  Mar  tha  Alba  'n  tràth-sa ; 
Na  bheil  ann  air  fas  cho  dìleas, 

Do  'n  Righ  ri  aon  bhràthair ; 
'Nuair  theid  gach  neach  an  eideadh  ceart 

Gu  'n  cluinnear  fad'  an  làmhach, 
Mar  lasair  dhealanaich  le  farum, 

Puaim  nam  fear  le  claimh'nean. 

Thig  Morair  Armadail  le  armailt 

'  S  garbh  an  tus  a'  bhlàir  e ; 
Thig  Mac  'Ic  Alasdair  le  farum 

O  Gharraidh  nan  sruth  làidir ; 
Thig  Mac  'Ic  Ailein  oirbh  a  Muideart, 

Dublaidh  e  na  rancan ; 
Thig  Mac  Dhughaill  o  Dhun  Olla, 

'S  maith  gu  pronnadh  chnàmh  sibh. 

Eirigh  gaisgich  thig  o'n  Cheapaich ; 

Fir  ladurna  dhàna, 
Mac  'Ic  Raonuill  's  a  chuid  dhaoine 

Bhuineadh  faobh  'g  a  naimhdean, 
Stric  a  choisinn  sibh  buaidh  làrach, 

'S  gach  àit'  am  biodh  ainneart, 
Gu  sgiath  guineach  ealamh  ullamh, 

Fuileachdach  gu  namhaid. 


382  THB  MACDONALD  COLLBCTION   OF   GABLIC  POBTBY. 

Thig  Clann  Ghilleathain  nall  le  claidheamh, 

'S  maith  gu  sgathadh  cheann  iad; 
Is  Clann  Lachlainn  na  fir  thapaidh, 

Nach  robh  tais  's  an  aimhreit; 
Thig  Clann  lain  o  Ghleann  Comhann, 

'S  coimheach  iad  ri  naimhdibh ; 
Gu  breac  tapaidh  leum  mar  ghaisgich, 

Dar  ghlacadh  iad  Spainnteach. 

Eirigh  Alasdair  Diuc  Gordon, 

Le  chonspuinnibh  laidir; 
An  ceannard  luath  is  fearr  a  chualas 

Mu  'n  cuairt  ann  an  Alba ; 
Dh'  fhalbh  thu  roimh  do  dhaoine  uaisle, 

'S  bu  shuairc  air  an  ceann  thu, 
Togaidh  tu  corr  is  coig  mile 

Ma  thig  strith  an  Alba. 

Thig  fir  Lochiall  leat  's  garbh  gu  gniomh  iad, 

'Nam  dol  sios  's  ua  blàraibh, 
Le  brataich  shailmnich,  laidir,  mheamnaich, 

Fearr-ghleusach  air  naimhdean, 
Thig  Clann  lonmhuinn  bharr  an  t-Sratha, 

Gun  atha,  gun  naire, 
Thig  Mac  Phadruig  anns  a'  choinneamh, 

'S  feairde  comunn  chàich  e. 

Thig  Mac  Shimidh  nall  le  chinneadh 

Cha  b'  iongantach  dhà  sin ; 
Fhuair  e  sòlas  bho  Righ  Deòrsa, 

Toiseach  còir  thoirt  dhasan ; 
Thig  Clann  Fhionnlaidh  a  Braigh  Màr  oirbh, 

'S  feairde  sibh  's  a  champ  iad ; 
Thig  Clann  Ghriogair  nall  le  misnich, 

Sgiobalta  fo  'n  armaibh. 

Thig  fear  Chluainidh  le  dhaoin'  naisle, 

'S  maith  gu  bualadh  lann  iad, 
Thighearn  Ruan  nall  o'n  Ghiubhsaich 

'Nam  dhusgadh  na  h-aimhreit; 
Le  'n  lannaibh  cuil  an  laimh  gach  fiurain, 

Ghearradh  smuis  is  chnamhan ; 
Thig  Mac-an-Ab  a  nall  le  phrasgan, 

Tartarach,  gun  chearb  air. 


ORAN   MU   BHRBACAN.  383 

Tha  sinn  uile  deonach,  falbh  le  Deòrsa, 

O'n  a  chòrd  sinn  aon  uair ; 
Ged  a  bha  sinn  greis  ri  gòraich 

An  toiseach  na  h-aimhreit, 
O'n  a  gheall  sinn  a'  bhi  dileas, 

Bi  sinn  cinnteach  dhàsan  ; 
'S  cha  'n  'eil  neart^  anns  an  Roinn  Eorpa, 

A  bheir  comhraig  là  dhuinn. 

Deas  ar  faicinn  sios  's  a  bhatal 

'N  aghaidh  neart  na  Frainge, 
Cluinntear  tartraich  luchd  nam  breacan 

'Sgathadh  chas  is  cheann  diubh ; 
G«d  a  dh'  eireas  leis  a  Spainnteach, 

'S  na  bheil  thall  am  Flanras, 
Cha  teid  a  h-aon  gu  brath'ch  dhiubh  dhachaigh, 

Le  tapadh  nan  Gaidheal. 

Ma  thig  fòimeart  air  Righ  Deòrsa 

Tha  mi  'n  dochas  làidear, 
'Nuair  dh'  eireas  na  Gaidheil  còmhlath, 

Gii  'm  bi  ooir  an  airde  ; 
Bi  srol  ri  crannaibh  fuaim  nan  lannaibh 

Deannadh  ris  na  Frangaich, 
Cha  'n  'eil  a  dh'  airm  anns  an  Roinn  Eorpa 

Na  bheir  aodann  dhaibhsan. 

Bi  piob  is  bratach  suas  gu  spalpadh, 

Buin  chaismeachd  nan  Gaidheal ; 
C'aite  'n  d'  fhuair  iad  riamh  bonn  maslaidh, 

Luchd  nam  breacan  sgarlaid  ; 
'Nuair  theid  iad  uile  'nan  armailt 


Air  gach  namhaid  th'  aig  an  Righ 
Gu  'n  striochd  iad  sios  gu  shailibh, 

Deoch  slainte  Mharcuis  ghleidh  na  breacain 

Chleachd  bhi  aig  na  Gaidheil, 
Ged  bhiodh  sneachd  ann  's  mi  air  astar 

Bhiodh  mo  phearsa  sàbhailt ; 
Ged  thig  an  oidhch'  orm  anns  an  aonach 

Bhithinn  caoimhneil  blàth  ann, 
Is  'nuair  a  dh'  eirinn  anns  a'  mhaduinn 

B'  aigeannach  a'  falbh  mi. 


384  THE   UACDONALD  COLLBCTION  OF  GABLIO  POBTBT. 

Guìdheam  sòlae  do  Mhontros 

Rinn  e  choir  's  bha  shannt  air, 
Gred  a  bha  sinn  treis  fo  airtneul 

Caitheamh  chasag  Gallda ; 
Ghleidh  e  dhuinn  ar  n-airin  's  ar  n-aodach, 

Leumaidh  sinn  ni  's  airde, 
O'n  a  chuir  sinn  dhinn  a  bhriogais 

Nach  tigeadh  ri  'r  nadur. 

Ma  thig  feum  ort,  airc  no  èiginn 

'S  feumail  dhuit  na  Gaidheil 
Le  na  lannaibh  daingean  du-ghorm, 

Bhuaileadh  smearail  laidir; 
Ghearradh  chnuac  's  a  sgoltadh  chluas, 

'S  a  chur  na  ruaig  na  teann  ruith, 
Gu  toil  inntinn  thoirt  do  'n  Mharcus, 

Dia  chur  as  d'  a  naimhdean. 

Bi  cota  cath-dath  's  peiteag  thartain, 

Teann  mu  phearsa  Ghaidheil ; 
Bi  feileadh  gasda  de  bhreacan  maiseach, 

Sud  is  dag  bhall  airgid  ; 
Claidheamh  an  crios  air  do  chruachan, 

Gu  bualadh  do  namhaid, 
Gunna  's  biodag  ort  gu  sgiobalt, 

Co  chuireadh  ris  a  Ghaidheal? 


DO   MHAC   DHOMHNUILL   ILA.  386 


DO   MHAC   DHOMHNUILL   ILA, 

Ard-f  hlath  Innsegall. 

MoR  in  feym  freggirt 
Ni  wyag  hic  fane  sheacht 
An  drong  gus  in  deggit 
Go  oyflach  er  gi  laa 
Nach  za  ne  nairrad  bead 
Ga  aywflych  sheach  gach  fer 
Owyle  zar  chur  dwn 
In  dyflfris  gwss  a  weg 
Beggane  di  lonych  ni 
Wyagh  slonensich  dewf 
Nor  thiggit  fir  ny 
Fyagh  zyach  chrwe 
Beid  gow  mein  cardol 
Cayfynch  mar  is  dlewe 
As  noar  chuirrir  ead 
Er  chardis  caynach  tug 
Gawit  meezan  rewayn 
Zarfy  agis  rwde 
Cromid  knoffyd  a  mallin 
Mwn  er  mwn 
Go  braa  noch  cha  charra 
Kanghnaa  sin  na  guth 
Seygh  ni  waa  raan  weas 
A  nam  agny  tugga  mee 
Gai  zolk  a  waddin  noir 
Is  leyr  na  ga  maa 
Di  neid  erry  ghrad 
Go  ra  ghrad  ree  ny'  raa 
Cantir  loo  cho  linn 
Nac  arrych  ir  dosk  feyne 
Ffeir  gi  sanbrearta 
Dasky  am  bea  speis 
Racht  ny'  drocht  charrit 
Er  astir  hig  in  ganee 
Errymsi  in  sen  «r  skw 

25 


386  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   QABLIO   POETRT. 

Nar  is  bo  zna'  wryde 

Is  di  wear  rwme  zoyve 

Lane  no  layve  dim  chwdch 

Cannit  rwmsi  la  zan 

Gair  ra  mayn  voge 

Er  in  dail  is  mor 

Ym  bray  huggi  dute 

Hean  vc  sawlla  ag  makaan 

Noch  chin  nwle 

Beggane  di  lonffa 

Ni  wyag  slonffae  maa 

Mek  e  hwlych  mc  e 

Ammych  ead  in  gayn 

Mek  6  woth  caryth 

Faa  sawryt  zeyris  grayne 

Mek  e  hirry*  mek  e  hanty* 

Ead  gyt  leyr 

Tugfeid  mna  zeif  zyag 

Chearit  orm  fane  sach 

Gow  tonoyt  sancty* 

Sheiryt  hit  gi  banna 

Gwn  deillit  essit 

Eissur  arri  hacha 

Wearre  sheirry*  na  zaa 

Heirryt  laa  mir  nert 

Agis  gil  weass 

Fo  hedyt  din  tress  far 

Agis  innile  di  ne  deyn 

Dych  er  gi  nach 

Is  mor  awyd  fygh  cheirry* 

Woyme  lay  gan 

Di  nead  bagryt 

Agus  freichach  gi'  wei  beg 

Say  anma  bagra  in  daa 

Herrach  faa  fedda 

Tigfeit  fyigh  zeive 

Re  choggir  drut  gi  dean 

Ga  heach  is  far  hag  in  no 

Bew  see  dir  shead 

Cinnis  a  zerris  ay  sin 

Toesych  keid  a  each 


DO    MHAC   DHOMHNUILL    TLA.  387 

Mean  leam  zillissy* 

Re  wroskill  comyn  clayr 

Gach  each  znissis  ay 

Re  hottil  zeyf  mir  weaa 

Errir  orm  si  halli 

Heggisk  haal  nor  dyi 

ly  tein  each  booysly 

Zeachew  di  weit  er  zryeg 

Beg  nach  fygh  vek 

Is  aythir  e  mir  sin 

Creddi  in  nis  a  zantir 

Aggin  vimny  sin 

Ruggidir  ar  baa 

Is  er  gabphil  as  ir  dy 

Is  keal  is  farri  aid 

Ta  aggin  tryle  ra  gossi 

Gow  fynta  coyc  is  f ar 

Agcwng  re  dol  er  tosk 

Gw  tei  oyne  Vc  Donil 

Dawyt  chorkis  rynn 

Zyg  er  in  nar  lymskir 

Lawyc  rachoyd  synn 

Gi  nei*  tuggomor  gi 

Strasta  commo  lynn 

Ma  say  mc  ayne  in  nolt 

Aynvog  zeikis  rinn 

Gai  cart  camm  lat  a  rei 

Barnis  ny'  narm  nocht 

Aytheig  ni  fyg  nach 

Dirnis  a  chur  ort 

Sweach  mee  er 

A  zalwoss  a  hort  zawf 

Did  in  wulterse  mek 

Earghis  huggis  cryif 

Mintir  dut  ni  fyag 

Awfly  a  olt  fear 

A  franguss  sheachad  shear 

Canni  ay  red  zanwss 

Zerg  zlyn  is  mach  neaf 

MÌTìtir  miss  zoyn  og 

Ame  aggi  weame  <• 


388  THB   MACDONALD   OOLLBCTION    OF   OABLIC   POBTRT 

Annit  zwt  o  mhwrri 

Gow  monni  dya  za  deiyn 

Gomme  tow  zawis 

In  sollich  dley  eiak 

Gin  g'  deikis  kinda 

Dirnit  er  a  gann 

Canny  rwmsi  in  swle  ghorm 

San  wog  ag  oil  wann 

Aytheikny  fyag  nach 

Dirnis  hekkir  leamm 

Dy  zoywir  woyme  egi 

Horlow  na  neiss  far 

Ni  baa  is  na  cappil 

Di  skeillis  as  di  heyg 

Mir  a  beg  lat  vome  zeineach 

Boo  er  o  wow 

Arrych  slaywin  sangwoir 

Seiach  er  ri  zryeg 

Dearninsi  neiss  royag 

Molta  did  znoyss  ree 

As  tow  is  croy  in  gnees 

Chrotda  ca'  fec  mea 

As  tow  is  bugga  wronna 

Longa  radha  lynn  feyn 

As  tow  is  f  ar  f  aa  toir 

Is  fa  tynnows  di  clonn  chlwnn 

Noch  cha  wo  ort  na  wske 

Inlit  di  wossi  chwrri 

Ffar  noynit  is  fir  derk 

Re  imlit  drwm  er  zrwn 

As  tow  is  croy  ag  cossnow 

Teirri  nach  bee  id  telf 

Bee  id  tyghe  a  re  eillyc 

Mor  in  feym. 


UGHDAR  DE  80  DBADHAN  CHNOIDBART.  389 


UGHDAE  DE  SO  DEADHAN  CHNOIDEART. 

A  CHiNN  Diarmaid  O'Chairbre, 

Ge  leòr  d'  airc  agus  d'  thuaitheal ; 

Cha  mhòr  leam  meud  do  dhochair, 

Ge  ta  thu  crocht'  ri  cuaille ; 

Cha  truagh  leam  feadh  ghruaig  ghreannaich 

Na  gaoith'  gleannaich  'ga  srannadh ; 

Cha  truagh  leam  gad  a'  d'  ghialaibh 

A  chinn  Diarmaid  O'Chairbre. 

Mairg  !  a  smaoin  bhi  a'm  bràghad, 

Nach  b'e  nàmhad  do  chàirdeas. 

Och  !  is  mairg  nior  shaoil  teachdadh, 

A  chinn  Diarmaid  O'Chairbre. 

Do  mhilleadh  leat  Righ  Ila, 

Fear  iomairt  fhion'  is  airgid 

Dha  tè  na  drìlls'  ùir  iarnaidh, 

A  chinn  Diarmaid  O'Chairbre. 

Righ  Ila  nan  còrn  cò-h-òil 

A  chuir  onoir  air  chàirdean, 

Mairg  a  chreuchd  a  chneas  niamh-gheal, 

A  chinn  Diarmaid  O'Chairbre. 

lonmhuinn  leam  a  bhas  mhòraicht' 

A  dhioladh  òr  no  airgiod, 

'S  le  'm  b'  annsachd  fleagh  is  fiadhach, 

A  chinn  Diarmaid  O'Chairbre. 

larram  air  Righ  nan  ostal, 

An  ti  fosglas  latha  pnàimh 

D'a  fhurt'adh  feasd  bho  phianaibh, 

A  chinn  Diarmaid  O'Chairbre. 


3y0  THB   MACDONALD   COLLECTION   OF   OAELIC   POETBV. 


BUAN  AN  LEUNSA  AIR  LETH  CHUINN. 

BuAN  an  leunsa  air  leth  Chuinn, 
Lomhnur  dhuinn  aig  dortadh  deur. 
An  bhas  dar  uorghaid  do  ghnath, 
Och  !  mo  chradh  as  goirt  an  sgeul. 

Och  !  mo  chradh  as  goirt  an  sgeul, 
An  sgeulsa  as  gear  an  ghreis, 
Air  ccrann  cubhra  air  bhfiogradh  aird, 
Do  bhem  an  bas  fa  sech  leis. 

Gach  ndechadh  dhinn  as  aille  gne, 

As  fem  meinn  sas  uaisle  gniomh, 

An  sealgure  as  docha  snuadh, 

Gadaidh  uainnma  dol  uaimh  aigh  chaul. 

Conn  Ceud-Chathach,  Art,  ia  Nial, 
Righag  temhra  dar  ghell  gach  tir, 
Do  gadadh  as  lar  na  ceud, 
Is  gadaid  gan  bheig  ler  gadadh  iad. 

Ga  attainic  uaith  a  nuas, 
Fedhna  nar  ghabh  cuas  re  cleir, 
Bileidh  baraghlas  fa  liuire  blath, 
Aig  so  nait  sni  bfid  fein. 

Feuch  leat  cad  rinne  ane, 

An  cleasadh  cle  as  dorcha  delbha, 

Ruaidhraidh  ai  air  geig  bhan, 

Do  ghad  mur  chach  ar  sluag  na  marbh. 

No  chreach  dheigh  ionadh  anois  go  nuadh, 
Caidremh  na  sluadh  ai  air  gheg  bhan, 
Maisi  rioghbhan  as  maighdin  og, 
Do  cheanchadh  oeol  is  deisdeadh  dan. 

Daltan  fire  fola  Neill, 
Sercgudh  feine  boinne  deis, 
An  feidar  go  leigfadh  cach, 
A  beth  mur  so  alan  leÌB. 


BUAN    AN    LEUNSA   AIR    LETH    CHUINN.  391 

longnn  go  bfhedfàn  an  bas, 
An  pheist  ghranna  as  gaibhtae  gren, 
An  taibhse  ciordhubh  thecht  go  cron, 
Fa,  fioghradh  trom  a  cuil  tais. 

As  ionghnadh  go  bfedf adh  an  bas, 
Ni  meisda  liom  ana  dha  nis, 
A  bheul  dubh  ghonn  as  cairtadh  gne, 
Bheith  ag  uigh  beilin  tais. 

As  ionghnadh  deadh  an  cruitin  crom 
A  thaobh  lom  as  dorcha  gne, 
San  tasan  cam  air  dat  a  daol, 
Do  uineadh  uis  air  leabadh  le. 

As  ionghnadh  cionnas  do  fuair, 
An  stuaidh  nimhe  nach  aluinn  gne, 
A  bhanfhuil  cham  chrosach  chlaon, 
No  chrop  mhur  dhaol  do  theannadh  le. 

An  ionghnadh  go  bfheadfeadh  an  bas, 
An  cridhe  cradh  nach  fuaire  cloch, 
Idir  an  do  giiii  mur  gheis, 
Go  iuneadh  se  achaoiche  achpan. 

Cosmhuil  acht  giodh  granda  an  tliadh, 
Gur  mor  aspeis  aceol  sa  greann, 
Bhuime  anoileamhna  ar  aon, 
Taobh  air  thaobh  is  eisin  thall. 

An  cealgaire  crion  crotach  crom, 
Struagh  gan  achom  an  mo  ghlaic, 
Ni  sgarfadh  caoidhche  as  mo  laimh, 
Go  bhfaghainn  mo  ghradh  ris  air  ais. 

Rosg  suamhnach  sul  ghorm  saor, 
lomnhon  taobh  fan  leic  a  ta, 
Gruadh  lioghlan  on  dealrionn  glan, 
Do  mhearaidh  mo  chiall  leis  na  mna. 

Ceol  is  caomhas  is  comhradh  binn, 

Cuisle  ghrinn  an  tire  thuath, 

TJch  linne  ghiodh  holc  ata, 

Le  ai  ar  gheg  bhan  a  nocht  san  uaigh. 


392  THB   MAODONALD  OOLLBOTION   OP   GABLIO  POITRY. 


CLAESAIR  MHIC  DHOMHNUILL  AN 
EIRINN. 

'S  GUR  mise  tha  brònaxih, 
'S  mi  nam  ònar  an  Eirinn. 

'S  mi  tarruing  na  clàrsaich, 
Le  pràmh  bhar  nan  geugan. 

'S  cha  sheinn  i  dhomh  òran, 
Ach  crònan  'g  am  lèireadh. 

Ach  cumha  is  crònan, 

A  toirt  deòir  air  mo  lèirsinn. 

'S  cha  sheinn  i  oeol  mu  aighear, 
No  caithream  nam  feusdan. 

'S  ann  a  tha  i  a'  caoineadh 
Luchd  gaoil  a  chaidh  eug  uainn. 

An  luchd  gaoil  tha  'nan  sìneadh 
'S  a'  chìll  is  nach  èirich. 

'S  nach  dùisgear  le  sòlas, 
Le  ceol  bho  a  teudan. 

'S  nach  dùisgear  le  dàn  iad 
Gu  manran  no  èibhneas. 


DI-MOLADH   NAM   BAN.  398 


DI-MOLADH  NAM  BAN. 


Chunnaic  mise,  's  cian  o'n  uair, 
Bean  fìor  shuairc'  a'  triall  le  daoi; 
B'e  sud  iomlanachd  gun  ghràs, 
'S  mairg  a  bheireadh  gràdh  do  mhnaoi. 

Bean  is  dà  chridhe  na  cliabh, 

Nar  leig  an  Triath  mi  na  dàil, 

Cridhe  rium  ri  comhradh  ciìiin, 

'S  cridh'  eil'  air  mo  chùl  'g  am  chràdh. 

Mar  fhadadh  teine  fo  loch, 
Mar  chogar  ri  cloich  an  cuan, 
Comhairl'  a  thoirt  air  mnaoi  bhuirb, 
Mar  bhuiir  iàird  air  iarunn  fuar. 

Ach  'nam  faiceadh  sibh  an  daor, 
Na  sheasamh  ri  taobh  air  làr ; 
Mar  ghreim  air  eascainn  air  sruth 
Geill  a  thoirt  do  ghuth  nam  mnà. 

'S  iomlan  leam  aignidh  nam  mnaoi, 
Bidh  iad  mar  sin  gu  bràth  buan ; 
Di-Dònuich  ged  d'  robh  i  'd'  reir, 
Ni  i  d'  threigsinn  air  Di-Luain. 

Ach  ma  chi  i  miann  a  sìil, 
Oigeir  iìr  a'  tigh'nn  o'n  tràigh ; 
Cha  bu  ruith  leath'  sud  ach  leum, 
Cha  'n  'eil  fèile  air  na  mnài. 

'Nuair  a  dh'  fhàsaicheas  do  nead, 
Thig  an  t-snàg  o'n  aird-an-iar; 
Fuadaichidh  i  'n  druid  san  t-sliabh, 
Maj-  nach  fhacas  i  riamh  's  a'  chrann. 

'S  mise  'n  druid  o'n  innidh  fhuair, 
'S  gur  e  'n  duin'  ud  shuas  an  t-snàg ; 
'S  i  'n  innidh  bean  a  chuil  duinn, 
Cha  mhisde  leam  ge  do  thuig. 


394  THB  MACDONALD  COLLBCTION   OF  GABLIC  POETRY. 

Tuigibh  gur  a  mise  'n  t-ian, 
Aig  a  bheil  fios  inntinn  na  mnà ; 
Ged  nach  labhram  ri  le  m'  bheul, 
'S  ann  aice  fein  tha  fios  mar  tha. 

Bu  leat  m'  airgiod,  bu  leat  m'  òr, 
Bu  leat  mo  shiod'  's  mo  shròl  gu  tiugh, 
A  bhean  a  tholl  mo  chridh'  le  gaol 
Cha'n  amhairc  i  orm  ach  faoin  an  diugh. 

Thachair  ainnir  orm  's  an  dùn, 
Anns  an  diin  tha  siar  fo  dheas ; 
Labhair  i  rium  le  comhradh  borb 
Gu'n  robh  mi  'm  chorra  ghiollan  glaa. 

'S  glas  an  claidheamh  tha  's  an  truaill, 
'S  glas  an  tuagh  ata  sa  chois ; 
Ma  bhios  am  f aobhar  tana  geur, 
Cha  mhisd'  a  ghne  dad  bhi  glas. 


COMUNK   NAN   GAIDHBAL.  395 


COMUNN  NAN  GAIDHEAL, 

An  diugh  aig  Drochaid-a-Blianna, 
Tha  srannraich  nam  bratach  sioda ; 
Gaidheil  a  tional  gu  tart'rach 
Ri  àrd-chaismeachd  na  pioba  ; 
An  fhuil  nam  pòran  air  mhire, 
Mar  bu  dual  dith  bhi  bho  'n  sinnsir : 
Na  fir  mhòra,  chròdha,  làidir, 
Anns  an  àraich  riamh  nach  pìllte. 

Tha  Gaidheil  na  h-Alba  gu  h-uaibhreach 
An  diugh  a'  gluasad  gu  streupa, 
'S  a'  seasamh  ri  'n  taobh  gu  gaisgeil 
Tha  Gaidheil  ghasda  na  h-Eirionn ; 
Thoinn  iad  an  cluaran  's  an  t-seamarag, 
'S  thoinn  na  Cuimrich  leo  an  lèicis ; 
'S  tha  Clann  nan  Gaidheal  mar  bu  dualach, 
An  diugh  an  guaillibh  a  cheile. 

Tha  fuil  nan  gaisgeach  air  mhire, 
'S  iad  a  sireadh  chum  na  h-àrfhaich, 
A  chogadh  gun  fhoill  gun  ainneart 
Ris  na  naimhdean  a  thug  tàir'  dhaibh ; 
Cogadh  gun  bhuillean,  gun  tuasaid, 
Gun  fhiidar,  gun  luaith',  gun  stàilinn; 
Cha  taimgear  claidheamh  a  truaill  leo, 
'S  cha  chluinnear  fuaim  an  cuid  làmhaich. 

Ach  cluinnear  àrd-ghuth  nam  mac  geala, 

Am  briathran  fearail,  calma, 

Guthan  a  labhras  gu  dìleas, 

An  aobhar  na  firinn  dhearbhta ; 

A  togail  an  t-slogain  uaibhrich, 

A  chleachd  bhi  aig  na  h-uaislean  meanmnach  : 

Tròcair  o'n  làidir  do  'n  laigse 

'S  ceart  an  aghaidh  neart  's  gach  aimsir. 


396  THB   MACDONAID   CX)LLBCTION   OP   QABUO   POBTBT. 

Gu  mu  beannaicht'  a'  chomneainli, 

'S  an  deachaidh  a  thoinneamh  le  cheile, 

Cluaran  uaisle  na  h-Alba, 

Is  seamrag  ainmeil  na  h-Eirionn  ; 

'S  an  do  thoinn  na  Cuimrich  mheanmnach, 

Le  lamhan  calma  na  lèicis ; 

'S  ma  sheasas  an  triuir  ud  còmhladh, 

Cò  an  còmhlan  chuireae  èis  orr'  ? 


ORAN   NAN    LOTAICHKAN.  397 


OEAN  NAN  LOTAICHEAN. 

Le  Domhnull  MacRuairidh  (Maclain  'ic  Aonghuis,, 

Tolorum. 

B'  e  so  an  dùtliaicli  chianail, 

Tha  luchd  riaghlaidh  tuilleadh  's  mòr  innte, 

H-uile  fear  na  dheannaibh  dhiubh, 

Is  eallach  aige  'n  còmhnuidh  dhuinn  ; 

Cha  bhean  iad  fein  le  mearan  dha, 

Ach  iarraidh  iad  gu  mòrchuiseach 

An  sac  a  chur  mu  'd'  mhuineal : 

Dean  a  chumail  oir  neo  fògrar  thu. 

Tha  'n  Geamhradh  nis  air  tighinn, 

'S  bidh  mi  'm'  shuidhe  treis  an  comhlanan, 

Cha  chluinn  mi  dad  a  bhruithinn 

Ach  an  suidheachadh,  's  e  's  còmhradh  dhaibh, 

A  Shàbaid  is  de  sheachdain 

'S  6  bhios  acasan  mar  stòireanan, 

Ciamar  nithear  gàradh 

Ann  an  àite  gun  aon  dòirneag  ann. 

Cha  chluinn  mi  guth  air  diadhaireachd, 

Am  bliadhna  chaidh  a  fògradh  uainn, 

Le  mheud  's  a  tha  do  riaghailtean 

A  nios  o  Bhean  a  Ghòrdanaich ; 

Tha  lotaichean  gan  gearradh, 

'S  theid  am  fearann  chur  an  ordugh  dhaibh ; 

Bidh  iomadh  fear  a  gearain 

'S  gu  'm  bi  eallach  air  gu  leor  a<;a. 

Bidh  tighean  breagha,  geal,  aca, 
'S  cha  seilisdeir  is  còmhdach  dhaibh ; 
Ach  sgliat  a  thig  da  'n  ionnsuidh-san 
Air  cunntais  Bean  a  Ghòrdanaich  ; 
Theid  liosan  chur  mu  'n  cuairt  orra, 
Chluinntear  fuaim  aig  eoin  annta ; 
Bidh  craobhan  ubhl'  a  fàs  annta, 
'S  buntàta,  's  càl,  is  greòsaidean. 


398  THB   MACDONALD   COLLECTION    OF   OABLIC   POBTBT. 

Nach  mòr  an  t-aobhar  smaointinn 

Do  sheann  daoin'  a  dh'  fhalbh  an  treòir  asda, 

Bhi  teannadh  ris  na  gàrachan, 

'S  ri  pàirceanan  'cur  feòir  annta; 

Ged  gheibhinn  aois  Mhetusela, 

Cha  dean  i  chuis,  bidh  còrr  aca, 

Bidh  eallach  ìir  'ga  theannachadh 

Gu  daingean  mu  'n  an  sgòrnan  orr'. 

Ma  theid  an  tuath  a  chùmhlachadh, 

Cha  bhi  duil  ri  beo-shlaint'  ac' ; 

Ma  nithear  cruitean  iira  dhaibh, 

Theid  cuid  co  dhiu  dhiubh  fhògairt  asd' ; 

Am  fear  a  gheibhear  lapach  dhiubh 

Bidh  smachd  aig  luchd  an  stòrais  air, 

Bidh  esan  fo  na  casan  ac' 

Gun  neach  a  nochdas  tròcair  dha. 

Tha  bàilidh  agus  maoir  againn, 

'S  cha  'n  'eil  a  h-aon  diubh  tròcaireach  ; 

Cha  tagair  iad  ar  cùisean, 

Ach  ar  sgiursadh,  sud  a  chòrdadh  riuth' ; 

Cha  chluinn  mi  guth  de  riaghailt 

Ach  ag  iarraidh  f  hiach  an  còmhnuidh  oirnn ; 

'S  bu  mhaith  a  màl  na  cìsean 

Air  an  tìr  gun  dad  a  chòrr  bhi  ann. 

'S  mith'ch  a  nis  da  'n  tuathcheathairn, 

Bhi  gluasad  as  an  clò-chadal, 

Le  piocaid  air  an  gualainn 

'Dol  do'n  chuarry,  's  aobhar  bhròin  dhaibh  sud ; 

Bidh  siumpairean  'ga  'n  geurachadh, 

Is  mòran  feum  air  ordairean  ; 

Bidh  fùdar  gorm  na  lasair, 

'S  theid  na  clachan  'chur  nan  òirnean  leis. 

'S  am  fear  tha  freasdal  phàisdean, 
Gu  'm  bi  sàruchadh  an  comhnuidh  aig  ; 
Cha  bhuail  a  bhean  an  lamh-ord  dha, 
'S  cha  tig  a  nàbuidh  còmhla'  ris ; 


ORAN    KAN    LOTAICHBAN.  399 

Bidh  esan  's  e  na  riaslaiche, 

'S  a  h-uile  sian  a  òrdugh  aig ; 

'S  ann  theid  cus  do  'n  t-siorr'achd, 

Leis  a  mhiapadh  a  gheibh  mòran  dhiubh. 

Cha  'n  'eil  clach  's  an  dùthaich, 

Tha  mi  'n  dùil'  nach  teid  a  chòcaireachd, 

Mu  'n  deanar  gàradh  ùr 

A  chur  'sa  chtiis  a  tha  air  òrduchadh  ; 

Bidh  ceithir  troidhean  'dh'  àird  annta 

Mu  'n  càirichear  an  còp  orra, 

'S  mur  a  dean  iad  passigeadh, 

Gu  'n  cartar  as  do  'n  mhòintich  sinn. 

Ach  bheirinn  comhairl'  chàirdeil, 

Air  na  h-ann  's  an  àite  dh'  òganaich, 

An  cùl  a  chur  gu  h-ealamh, 

Ris  an  talamh  nach  toir  beo-shlaint  dhaibh, 

'S  a  dhol  a  null  do  Shrallia, 

Tha  f earann  aig  a  Ghòbherment ; 

'S  an  uair  ni  sibh  a  cheannach 

Gheibh  sibh  bannan  fhad  is  beò  sibh  air. 

Nach  seall  sibh  cor  na  tìre, 
Bha  ur  sinnsir  greis  a  còmhnuidh  innt' ; 
Tha  sibh  an  diugh  na  'r  diobaraich, 
'S  cha  d'  fhàg  iad  dìleab  mhòr  agaibh, 
Cho  cinnteach  's  'tha  mi  'g  innse  dhuibh, 
Bidh  gach  ni  mar  dh'  òrduicheadh : 
Nach  cluinn  sibh  fàisneachd  Choinnich, 
Gur  e  's  deireadh  dha  so  geòidh  'bhi  ann. 


400  THB   MACDONALD  OOLLBCriON  OF  GAJELIC  POBTRT. 


ORAN   A   BHATA   AIR   CUAN-AN-IAR 
UIDHIST. 

Le  Aonghus  Caimbeul,  am  Bard  Sgallach. 

Cha  b'  e  sgeul'  an  t-sòlais  e, 

Dha  m'  mhnaoi  phòsda  's  dha  mo  phàisdean, 

Mi  dhol  a  chuan  nam  biorach, 

Theab  nach  tillinn  ged  a  thainig  mi ; 

Le  dà  ràmh  gun  chraicionn 

Cha  bu  ghlagairean  a  dh'  fhàilingeadh, 

Na  bheireadh  a  mach  rudha : 

Bha  sinn  subhach  nuair  a  ràinig  sinn. 

'lllean  nach  b'  e  bòcan  e, 
'Nuair  thòisich  e  ri  eiridh  oirnn ; 
Tigh'nn  a  steach  air  a  taobh-toisich, 
Toirt  copan  mu  na  sleisnean  aic' ; 
Gu  'n  cumamaid  a  cliathaich  ris, 
Fhad  's  a  mhaireas  iall  ri  cheile  dhith  : 
Am  fear  bhios  air  an  stiuir  againn, 
Bu  mhaith  an  ciiis  na  h-eigin  e. 

Labhair  Domhnull  Og  gu  spracail, 
"  Bithibh  tapaidh,  fuasgailteach, 

B'  fhearr  leam  gu  'm  faicinn  an  dràst, 
A  ghàir  a  th'  air  na  stuaghanan  ; 
Bheirinn  ruith  dhith  agus  gleidheadh 
Is  eithear  a  ni  buannachd  i ; 
Dh'  fhàg  na  saoir  gu  làidir,  treun,  i, 
Gur  geur  a  dh'  ionnsuidh  fuaraidh  i." 

Dh'  òrduich  am  Breabadair  Bàn, 
A  h-uile  snàile  'n  aodach  thoirt  dhith, 
Còta  's  bata  Dhomhnuill  Oig, 
Chur  air  dòigh  na  faodamaid ; 


ORAN    A    BHATA   AIR    CUAN-AN-IAB  UIDHI8T.  401 

Chaidh  am  bata  mach  le  guallainn, 
'Nuair  bu  chruaidh  a  chaonnag  oirnn, 
Cheart  cho  luath  's  a  chaidh  e  suas 
Gun  d'  leag  e  nuas  an  t-aodach  ud. 

Cuimhnichibh  a  nis  am  bàs, 

'S  gach  càs  san  robh  sibh  eucorach ; 

Thoiribh  maitheanas  d'  'ur  naimhdean, 

Na  biodh  f  eall  no  f  oill  annaibh  ; 

Ma  gheibh  còrr  is  sinne  dàil, 

'S  e  'n  t-Ard  Righ  a  bhios  oircheasach, 

O'n  se  smachdaicheas  an  stoirm, 

'S  an  colg  tha  orra,  's  oillteil  e." 

Dh'  òrduich  am  Breabadair  Bàn 

An  t-each  a  thairneadh  mòine  dha, 

Sud  a  thoirt  do  na  bochdan, 

Bhiodh  ri  osnaich  thròcaireach ; 

Ged  a  bha  e  'n  tinneas  clèibh 

Bu  mhaith  gu  feum  air  clòintean  e  ; 

Dh'  fhighinn  sin  is  anart  caol 

A  dh'  fhaoidte  dhol  an  còmhdach  leis." 

Dh'  òrduich  Domhnull  Ard  tri  bolla 
A  thoirt  dha  na  feumaichibh, 
Le  deagh  thomhas  agus  anulan ; 
'S  maith  an  ceann  diol-dèirce  sud  : 
Leth-bholla  'Nighean  Challuim  Bhàin, 
Nan  tigeadh  càs  no  eigin  orr' ; 
Urrad  eile  do  Nic  Leoid, 
Gun  sòradh  air  na  dh'  fheumas  rud. 

Alastair  Moireastan,  dh'  eirich  e, 
Is  e  gu  gleusda,  luath-lamhach ; 
Thug  e  tarruing  air  an  taoman, 
Anns  a  chaonaig  chruadalaich ; 
Fhad  's  a  dh'  fhanas  i  o'n  ghrunnd, 
An  iubhrach  nuair  ghluaiseas  i, 
Cumar  tioram  i  gun  taing, 
Gach  ranc  dhith  gus  am  buanaich  i. 

26 


402  THB   MACDONALD  COLLBCTION   OF   GAKUC  POBTBT. 

Nach  b'  e  'm  bàta  tapaidh  i, 

Thug  dhachaidh  sinn  gu  sàbhailte ; 

Ghleidh  sinn  Caolas-rotha-sgeir, 

Bu  choraisge  'n  t-aite  leinn  ; 

'Nuair  thugadh  ann  an  ceann  i, 

'S  a  chaisgeadh  sgraing  na  bàirlinn  dhith, 

Thàirneadh  san  Lag  Nogh  i : 

Fhuair  sinn  sgoil  a  shàruich  sinn. 


ORIN   CLACHAN    LIONACLEIT.  403 


ORAN    CLACHAN    LIONACLEIT. 
Leis  an  ughdar  Cheudna. 

Fàill  ill  o,  's  na  hòro  hùo, 

Hiirabh  o,  's  na  hòro  hiìo, 

Fàill  ill  o,  's  na  hòro  hiio, 

Dh'  eireadh  fonn  neo-throm  le  sunnd  oirnn. 

Clachan  Lionacleit  na  shìneadh, 
Fhuair  e  thogail  suas  o  'n  dìlionn; 
Leag  Mac  Mhàruis  steighe  dhìleas, 
Ged  bhiodh  bàirlinn  àrd  ga  dhìreadh. 

Thagh  thu  fein  na  gillean  dileas, 
Bheireadh  clachan  as  an  dìlionn ; 
Fuaim  le  fùdar,  smuid  gu  h-iosal, 
Dha  na  speuran  leum  na  piosan. 

Cha  bu  sgailm  dhomh  fhin  a  ràdha, 
'S  obair  bhuan  i  'n  deigh  do  laimhe ; 
Leag  Mac  Mhàruis  steidhe  làidir, 
Gach  clach-shniomha  's  cinnteach  sàs  orr'. 

Rinneadh  o  'n  t-Sròm  rathad  dìreach, 

Gheibh  a  Bhanrigh  sràid  da  rìreadh ; 

Thig  i  comhlath  ris  an  Righ  ann ; 

'S  gheibh  thu  duais  bhios  buan  do  d'  shinnsread' 

'Nuair  thig  Raonull  Og  nam  bratach, 
Marcaich  nan  each  cruidheach,  seanga; 
Gheibh  e  rathad  righ  fo  chasan 
Troimh  'n  dubh-mhòintich  stròm  cha  'n  fhaic  e. 

Dannsair  grinn  air  urlar  farsuing, 
'Dol  san  ruidhle  's  spring  na  chasan, 
'Nam  biodh  beus  is  teudan  ceart  ann, 
Bàrr  do  bhròig  cha  leòn  an  dealta- 


404  THB   HACDONALD  OOLLBCTION   OP  OABUO  POVTBT 

Urram  spionnaidh  dha  'n  fhear  ghasda 
Is  deis'  air  sràid,  air  blàr,  's  air  faiche, 
Ruairidh  donn  b'e  com  na  maise, 
Smiorail,  foirmeil,  calma,  sgairteil. 

Pòitear  fiona  's  an  tigh-òsd'  thu, 
'Nam  na  bòileich  stòp  cha  'n  fhaighnich : 
Copan  làn,  cha  smàlar  coinnlean, 
Thuiteadh  càch  's  tu  slàn  o'n  oidhche. 

B'  fhearr  leam  fhin  gu'm  faicinn  pòsd'  thu, 
Ri  te  ghrinn  nach  mìl  do  stòras, 
Ceile  leapa  chleachd  bhi  fòghlum, 
Modhail,  siobhalt',  rìbhinn  bhòidheach. 


DUAN   CALLUIG.  405 


DUAN  CALLUIG. 

Le  Eachunn  Macleoid,  a'  Bard  Uidhisteach. 

Ged  's  tric  fliuair  mi  fialachd  'n  'ur  talla 

Cha  d'  thainig  mi  gus  am  bliadhn' 

Ann  riamh  air  challaig. 

Tha  mi  'n  duil  gu  faigh  mi  'm  bliadhna 

Riarachadh  mar  is  maith  leam, 

O'n  tha  mo  ghillean  fo  fhiasaig 

Gu  f  aigh  iad  fiach  airson  an  caithris ; 

Cha  sàruich  sin  boirionuach  fialaidh, 

Air  son  spiocaire  de  bhannaig. 

Gabhaidh  sinn  buaidh  stuth  na  Tòiseachd, 

O  se  's  dòcha  thogail  gean  oirnn ; 

O  se  's  tlachdmhoire  ri  riaghladh, 

'S  e  's  lionmhoire  ri  cheannach; 

'S  bho  na  dh'  fhiaghaich  sibh  mo  nàbuidh 

Cha  leig  sibh  a  làmh  leis  f  alamh ; 

Dh'  fhag  e  bhean  's  a  choignear  phàistean, 

A  rànaich  a  steach  mu  'n  teallach, 

An  dùil  gu  robh  buinig  'sa  cheairdsa 

Gu  sàbhaladh  dhuinn  an  arain ; 

'S  thogair  mise  falbh  na  phàirt 

O'n  bha  e  fein  gun  dàn,  gun  ealdhain, 

Thagh  sinn  an  tigh-sa  mar  àraidh 

O'n  shàbhail  sibh  'ur  cuid  barra, 

'S  gu  'n  robh  a  bhean  a  th'  ann  cho  bàigheil, 

'S  gu'n  tuigeadh  i  càs  na  gainne ; 

Ma  shìneas  i  idir  a  làmh  dha, 

Gheibh  e  chuid  is  f  earr  dheth  eallach ; 

'S  ge  b'e  air  bith  na  bheir  sibh  dhàsan, 

Thugaibh  dha  'n  aosdàna  drama. 


406  THE   MACDONALD  OOLLBCTION  OP  GAELIO  POBTRY. 


DUAN  CALLUIG. 

Dh'  eirich  mise  mocli  's  a'  mhaduinu, 
Ràinig  mi  starsach  a  bhrochain, 
Ràinig  mi  lain  is  Fionnladh, 
Bha  mi  'n  diiil  gu  f aighinn  fosgladh ; 
Labhair  am  bodach  gu  fiadhaich 
' '  Mo  riaghair,  cha  mhi  do  dhorsair, 
Ach  ma  bhristeas  tusa  chòmhla, 
Dioghlaidh  Maighstir  Domhnull  orts'  e." 


DUAN  CALLUIG. 

MiSE  nochd  a'  dol  air  challuig, 
'G  inns'  a  mhnathan  a  bhaile 
Gur  e  màireach  Latha  Nolluig ; 
Gillean  bochda  'dol  a  dholaidh 
Gun  ìm,  gun  chàise,  gun  aran, 
Freasdal  cnapan  de  'n  buntàta, 
'S  droch  càl  an  deigh  a  phrannadh ; 
'S  còir  a'  miosgan  a  ghearradh, 
'S  còir  a'  miosgan  a  ghearradh, 
'S  mar  a  gearrar  air  chòir  e, 
Theid  òrdag  air  sgòrnan  na  caillich. 


DUAN  CALLUIG. 

MiSE  nochd  a'  dol  air  challuig, 
GiUe  beag  nan  casan  rùisgte, 
Ma  bhios  mi  beo  ni  mi  diulnach, 
Coisnidh  mi  biadh  agus  aodach, 
Ma  gheibh  mi  saoghal  agus  ùine ; 
Ach  ge  b'  e  bheir  dhomhsa  challuig 
Gu  ma  maith  theid  a  bhliadhn'  ùr  leis. 


AOIR   NA   LUOHANN.  407 


AOIR  NA  LUCHANN. 

Cha  'n  'eil  luch  a  tha  'sa  ghleann, 

Eadar  an  taobh  thall  's  a  bhos, 

Nach  d'  chuir  an  clachair  fios  gan  iarraidh, 

Bha  e  dioghailt  air  a  son. 

Deanaibh  'ur  nid  na  chuid  eorna, 

'S  bithibh  an  còmhnuidh  anns  an  fhiar; 

'S  ged  a  dh'  fhàgadh  sibh  am  fodar, 

Deanaibh  cogarlach  de  'n  t-siol." 

Chiad  te  fhuair  an  clachair  na  ìnnean 

Bha  i  cìnnteach  anns  an  riasladh ; 

Chuir  e  chomhairle  ri  Seònaid, 

Gu  de  'n  aon  ni  's  còir  a  dheanamh, 

Thuirt  a  bhean  bhochd,  is  i  freagairt : 

Nach  spàrr  thu  chorc  bheag  na  cliathaich." 

Chaidh  a  chorc  bheag  sin  air  chall, 

Thig  a  nall  's  gu  faigh  thu  fein  i." 

'Nuair  a  chual'  a  bhean  an  iorram, 

Bu  sgiobalt'  a  bha  i  'g  eiridh ; 

Thug  i  leatha  minidh  teine, 

Bha  'ga  dhinneadh  anns  na  h-eibhlean, 

'S  an  àite  chur  anns  an  luchainn, 

'S  ann  a  chuir  i  ann  fhein  i. 

Thuirt  an  clachair,  "  Gu  de  'n  Riabhach ! 

Chuir  an  t-iarrunn  'n  cùl  mo  laimhe. 

Tha  mi  'n  diiil  gur  bean  gun  chiall  thu, 

O'n  a  riab  thu  leis  gu  cnaimh  mi. 

Dhioghail  an  tigh  air  a  bhruideadh, 

O'n  rinn  an  luch  orm  tàrtail 

'S  nach  foir  dhi  an  toll  no  'n  taobhaidh 

Gus  an  ith  a  bhaobh  na  dh'  fhàg  i." 


408  THB  MACDONALD  COLLBOTION  OF  GASUC  POBTRT. 


EOLAS  A  BHEUM-SHULA. 

Oba  rinn  Muire  gheal, 

Chuir  gu  Brid'  e  null  air  muir, 

Air  fiacail  oodn  ghearr, 

Air  lion  leathar  làir'. 

Ge  b'e  rinn  an  t-sviil, 

Gun  tuit  i  air  fein,, 

Air  a  chuid,  no  air  a  cbloinn. 

Clobha  mi  'n  t-sùil, 

Sogha  mi  'n  t-sùil, 

largag  mi  'n  t-siìil ; 

Tri  peagb  an  adha 

A  theang'  an  domblais, 

Tri  maighdionan  beaga 

Rugadh  anns  an  aon  oidhche  ri  Criosd' ; 

Mu  's  a  slàn  iad  sin, 

Gu  ma  slàn  a  bhios  tusa. 


RANN  MAISTEIDH. 

Maistreadh  a  rinn  Muire, 
Air  iirlar  a  ghlinne, 
Mheudachadh  an  ime, 
Riarachadh  a  bhaine, 
Roinn  na  muinntir  uile. 
Thig  a  chuinneag,  thig, 
Thig  a  chuinneag,  thig, 
Thig  a  stòrach,  thig  a  stòrach, 
Blàthach  gu  'm'  dhorn, 
'S  ìm  gu  'm  uilinn. 


THK  NOBTmniN  COUNTIKi  NBWSPAFKR  ANB  PRINTINO  AND  PtrBUSBIItO  OOMPANT 
LIMITED,   INVKRNKas. 


n 


BINDING  SL^T.  MAY  241968 


PLEASE  DO  NOT  REMOVE 
CARDS  OR  SLIPS  FROM  THIS  POCKET 

UNIVERSITY  OF  TORONTO  LIBRARY